Trả lời nhanh
Học thuyết tế bào có ba nội dung cơ bản: (1) mọi sinh vật đều cấu tạo từ một hoặc nhiều tế bào; (2) tế bào là đơn vị cấu trúc và chức năng cơ bản của sự sống; (3) tế bào chỉ được sinh ra từ sự phân chia của tế bào có trước. Học thuyết cho thấy sinh giới có tính thống nhất về cấu tạo và nguồn gốc, là nền tảng của sinh học hiện đại.
Học thuyết tế bào ra đời như thế nào?
Từ thế kỉ XVII, nhờ kính hiển vi, Robert Hooke quan sát lát mỏng bần và gọi những ô nhỏ là “cell” (tế bào). Đến năm 1838–1839, Matthias Schleiden (nhà thực vật học) và Theodor Schwann (nhà động vật học) chỉ ra rằng thực vật và động vật đều cấu tạo từ tế bào. Năm 1855, Rudolf Virchow bổ sung ý quan trọng: tế bào mới được sinh ra từ tế bào đã có.
Như vậy học thuyết là kết quả của nhiều nhà khoa học qua nhiều thế hệ chứ không phải của riêng một người.
Nội dung cơ bản của học thuyết tế bào
| Nội dung | Hiểu đúng như thế nào |
|---|---|
| 1. Mọi sinh vật được cấu tạo từ một hoặc nhiều tế bào | Vi khuẩn, trùng giày, nấm men là sinh vật đơn bào (một tế bào); cây bưởi, con người là sinh vật đa bào (rất nhiều tế bào). |
| 2. Tế bào là đơn vị cấu trúc và chức năng cơ bản của sự sống | Tế bào là cấp tổ chức nhỏ nhất còn đủ các đặc trưng sống: trao đổi chất, sinh trưởng, sinh sản, cảm ứng. Các cấp thấp hơn (phân tử, bào quan) tách riêng thì không “sống” độc lập. |
| 3. Tế bào chỉ được sinh ra từ sự phân chia của tế bào có trước | Không có chuyện tế bào “tự sinh” từ vật chất vô cơ trong điều kiện hiện nay; cơ thể lớn lên và sinh sản đều dựa trên phân bào. |
Nhiều tài liệu hiện đại bổ sung thêm: tế bào chứa vật chất di truyền (DNA) được truyền từ tế bào này sang tế bào khác, và mọi hoạt động chuyển hoá năng lượng của sự sống diễn ra trong tế bào. Khi làm bài, hãy bám vào ba ý chính ở bảng trên trước, ý bổ sung chỉ nêu thêm nếu đề yêu cầu “đầy đủ”.
Ý nghĩa của học thuyết tế bào
- Thống nhất sinh giới: từ vi khuẩn đến con người đều có chung đơn vị cấu tạo, gợi ý nguồn gốc chung của sinh vật.
- Cơ sở nghiên cứu sinh học: muốn hiểu hoạt động của cơ thể, ta nghiên cứu ở mức tế bào (hô hấp tế bào, quang hợp, phân bào…).
- Bác bỏ thuyết tự sinh: khẳng định tế bào sinh ra từ tế bào, phù hợp với các thí nghiệm của Pasteur về vi sinh vật.
- Ứng dụng thực tiễn: nuôi cấy mô thực vật, liệu pháp tế bào gốc, hiểu bệnh ung thư là do tế bào phân chia mất kiểm soát, sản xuất vaccine và kháng sinh bằng nuôi cấy tế bào.
Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp
- Mẹo “Cấu – Đơn – Sinh”: Cấu tạo từ tế bào → tế bào là Đơn vị cơ bản → tế bào Sinh ra từ tế bào.
- Nhầm với virus: virus không có cấu tạo tế bào, chỉ nhân lên khi sống kí sinh trong tế bào chủ. Vì vậy virus thường được xem là dạng ở ranh giới của sự sống, không phải ví dụ cho ý 1; ở bậc phổ thông cần ghi nhớ đây là trường hợp đặc biệt.
- Viết “tế bào sinh ra từ vật chất vô cơ”: sai, ngược hẳn với nội dung thứ ba.
- Nhầm “đơn vị cấu trúc” với “đơn vị chức năng”: cần nêu cả hai: cấu trúc (cơ thể xây từ tế bào) và chức năng (mọi hoạt động sống diễn ra ở tế bào).
Bài luyện tập có đáp án
Câu 1. Vì sao nói tế bào là đơn vị chức năng cơ bản của sự sống?
Đáp án: Vì mọi hoạt động sống như trao đổi chất, sinh trưởng, sinh sản, cảm ứng đều diễn ra ở tế bào; tế bào là cấp tổ chức nhỏ nhất thực hiện đủ các hoạt động đó.
Câu 2. Một học sinh cho rằng “da của em được thay mới nên tế bào da mới tự hình thành từ chất dinh dưỡng”. Em nhận xét thế nào?
Đáp án: Sai. Tế bào da mới được tạo ra do các tế bào gốc ở lớp đáy của da phân chia; chất dinh dưỡng chỉ cung cấp nguyên liệu và năng lượng. Điều này phù hợp với nội dung thứ ba.
Câu 3. Nội dung nào không thuộc học thuyết tế bào: (A) mọi sinh vật cấu tạo từ tế bào; (B) tế bào mới sinh ra từ tế bào cũ; (C) mọi tế bào đều có thành tế bào; (D) tế bào là đơn vị cơ bản của sự sống?
Đáp án: C. Tế bào động vật không có thành tế bào, nên đây không phải nội dung của học thuyết.
Câu hỏi thường gặp
Ai là người xây dựng học thuyết tế bào?
Học thuyết do nhiều nhà khoa học hoàn thiện: Schleiden và Schwann (1838–1839) nêu rằng thực vật, động vật cấu tạo từ tế bào; Virchow (1855) bổ sung tế bào sinh ra từ tế bào có trước.
Virus có phù hợp với học thuyết tế bào không?
Virus không có cấu tạo tế bào và chỉ nhân lên trong tế bào chủ, nên là trường hợp đặc biệt, thường không xếp vào sinh vật có cấu tạo tế bào theo nghĩa của học thuyết.
Học thuyết tế bào có mấy nội dung chính?
Ba nội dung chính: sinh vật cấu tạo từ một hay nhiều tế bào; tế bào là đơn vị cấu trúc và chức năng cơ bản; tế bào chỉ sinh ra từ tế bào có trước.
Ý nghĩa lớn nhất của học thuyết tế bào là gì?
Học thuyết chứng minh tính thống nhất về cấu tạo của sinh giới và là cơ sở để nghiên cứu sự sống ở mức tế bào, từ đó phát triển y học, công nghệ sinh học.