Lý thuyết Tin học 10 Bài 8: Mạng máy tính trong cuộc sống hiện đại (KNTT)
Lớp 10Tin họcKết nối tri thức

Lý thuyết Tin học 10 Bài 8: Mạng máy tính trong cuộc sống hiện đại (KNTT)

Trả lời nhanh

Bài 8 Tin học 10 gồm bốn ý chính: (1) mạng máy tính chia theo phạm vi thành LAN (nhỏ, như nhà, trường, công ty) và WAN, trong đó Internet là mạng diện rộng toàn cầu; (2) Internet là kho tri thức và kênh giao tiếp ảnh hưởng mọi lĩnh vực; (3) điện toán đám mây gồm SaaS, PaaS, IaaS; (4) IoT là liên kết thiết bị thông minh để tự thu thập, trao đổi, xử lí dữ liệu.

1. Mạng LAN, WAN và Internet

Nếu chia mạng máy tính theo phạm vi địa lí, ta có hai loại chính:

  • Mạng cục bộ (LAN – Local Area Network): phạm vi nhỏ, ví dụ một gia đình, một phòng máy, một trường học, một công ty.
  • Mạng diện rộng (WAN – Wide Area Network): phạm vi lớn, được tạo nên bằng cách liên kết nhiều LAN hoặc các máy tính đơn lẻ ở xa nhau.

Internet là mạng diện rộng có quy mô toàn cầu, kết nối vô số mạng LAN và máy tính trên thế giới. Một cơ quan muốn dùng Internet thì lắp mạng cục bộ của mình rồi đăng kí với nhà cung cấp dịch vụ Internet (ISP).

Các thiết bị kết nối: Switch, Hub, Router

  • Switch / Hub: nối các máy tính trong cùng một mạng LAN và chỉ chuyển tiếp dữ liệu bên trong LAN đó.
  • Router (bộ định tuyến): khi thấy dữ liệu gửi tới thiết bị không nằm trong LAN, nó chuyển dữ liệu ra cổng Internet. Vì vậy Router dùng để nối các LAN với nhau và nối LAN với Internet.

Hình dưới mô tả hai mạng LAN nối với Internet qua Router.

Sơ đồ hai mạng LAN gồm máy tính, Switch, Router cùng kết nối với Internet
Hai mạng LAN nối với Internet: Switch nối các máy trong LAN, Router nối LAN ra Internet.

So sánh mạng cục bộ và Internet

Tiêu chí Mạng cục bộ (LAN) Internet
Phạm vi, quy mô Nhỏ: gia đình, cơ quan, trường học Toàn cầu
Cách kết nối Trực tiếp qua Hub, Switch, Wi-Fi… Qua Router, thông qua nhà cung cấp dịch vụ
Sở hữu Có chủ sở hữu (cá nhân hoặc tổ chức) Không thuộc về riêng một cá nhân hay tổ chức nào

Mẹo nhớ: “Switch lo chuyện nhà, Router lo chuyện ngõ”. Switch chỉ chuyển dữ liệu trong nhà (LAN), còn muốn ra ngoài phải qua “cổng” là Router.

2. Vai trò của Internet

  • Là kho tri thức khổng lồ, thường xuyên được cập nhật, truy cập ở bất cứ đâu, lúc nào.
  • Giúp con người kết nối, giao tiếp dễ dàng, tiện lợi (thư điện tử, họp trực tuyến, mạng xã hội).
  • Ảnh hưởng sâu sắc tới mọi lĩnh vực xã hội, thay đổi cách làm việc, học tập và giao tiếp.

Khi trả lời câu hỏi tự luận, em nên lấy ví dụ gần gũi: học trực tuyến, tra cứu tài liệu, đặt vé, thanh toán không tiền mặt.

3. Điện toán đám mây

a) Khái niệm

Điện toán đám mây (cloud computing) là việc cung cấp các tài nguyên công nghệ thông tin (phần mềm, máy chủ, nơi lưu trữ…) theo nhu cầu qua Internet, thanh toán theo mức sử dụng. Người dùng không cần mua sắm và tự quản lí toàn bộ thiết bị.

Ví dụ quen thuộc: Google Docs, Google Drive, Dropbox, Zoom.

b) Ba loại dịch vụ cơ bản

Loại Viết tắt của Thuê cái gì Ví dụ
SaaS Software as a Service Phần mềm ứng dụng dùng cho công việc thông thường Google Docs, Zoom
PaaS Platform as a Service Phần mềm nền tảng – công cụ để làm ra các sản phẩm khác, kể cả phần mềm ứng dụng Công ty làm website thuê phần mềm quản trị cơ sở dữ liệu
IaaS Infrastructure as a Service Hạ tầng phần cứng: máy chủ, thiết bị lưu trữ Thuê nơi lưu trữ dữ liệu trên Internet như Dropbox, Google Drive

Mẹo nhớ theo thứ tự từ trên xuống dưới: S (Software) = “dùng luôn”; P (Platform) = “dựng sản phẩm”; I (Infrastructure) = “máy móc, kho chứa”.

c) Lợi ích

  • Linh hoạt: tăng giảm tài nguyên theo nhu cầu.
  • Tin cậy: nhà cung cấp lo bảo trì, sao lưu.
  • Chi phí thường rẻ hơn so với tự mua phần cứng và phần mềm.

4. Kết nối vạn vật (IoT)

IoT (Internet of Things) là việc liên kết các thiết bị thông minh để chúng tự động thu thập, trao đổi và xử lí dữ liệu, phục vụ nhiều mục đích khác nhau.

Lợi ích chính:

  • Thu thập dữ liệu trên diện rộng nhờ mạng máy tính.
  • Hoạt động liên tục, tự động, cung cấp dữ liệu tức thời.
  • Tiết kiệm chi phí vì giảm lao động thu thập và xử lí thông tin thủ công.

Ví dụ trong SGK:

  • Thu phí không dừng trên cao tốc: thẻ RFID gắn trên kính ô tô được đầu đọc nhận biết, hệ thống tự trừ phí, xe không phải dừng.
  • Nhà thông minh: đèn, điều hoà, camera, khoá cửa kết nối mạng và điều khiển từ xa bằng điện thoại.

Tóm tắt nhanh toàn bài

  1. LAN nhỏ, có chủ; WAN lớn; Internet là WAN toàn cầu.
  2. Switch/Hub nối máy trong LAN; Router nối LAN với LAN hoặc với Internet.
  3. Điện toán đám mây: thuê tài nguyên qua mạng, trả theo mức dùng; có SaaS, PaaS, IaaS.
  4. IoT: thiết bị thông minh nối mạng, tự thu thập và xử lí dữ liệu.

Lỗi sai thường gặp

  • Nhầm Internet với World Wide Web: Internet là hạ tầng mạng toàn cầu; web chỉ là một dịch vụ chạy trên đó.
  • Cho rằng Switch nối được LAN ra Internet: thiết bị làm việc đó là Router.
  • Nhầm “nền tảng” với “hạ tầng”: PaaS là công cụ phần mềm để phát triển sản phẩm, IaaS mới là máy chủ, thiết bị lưu trữ.
  • Cho rằng mạng LAN không thể đặt ở gia đình: mạng Wi-Fi trong nhà chính là một LAN.

Bài luyện tập có đáp án

Câu 1. Một công ty có 30 máy tính nối với nhau qua Switch và được kết nối Internet. Thiết bị nào bắt buộc phải có để máy tính trong công ty truy cập được Internet?

Đáp án: Router (kèm đường truyền của nhà cung cấp dịch vụ Internet). Switch chỉ chuyển dữ liệu trong LAN của công ty.

Câu 2. Một nhóm bạn dùng Google Docs soạn bài thuyết trình chung, còn lớp trưởng lưu ảnh hoạt động lớp trên Google Drive. Hãy xếp hai việc này vào loại dịch vụ đám mây tương ứng theo cách phân loại của SGK.

Đáp án: Soạn bài bằng Google Docs là dùng phần mềm ứng dụng nên thuộc SaaS. Lưu ảnh trên Google Drive là thuê nơi lưu trữ trên Internet, SGK lấy làm ví dụ của IaaS.

Câu 3. Nêu hai lợi ích của hệ thống tưới cây tự động có cảm biến độ ẩm đất nối mạng (một ví dụ IoT do em tự đặt).

Đáp án gợi ý: (1) Cảm biến thu thập dữ liệu liên tục, tức thời, hệ thống tự bật tắt máy bơm đúng lúc. (2) Giảm công người đi kiểm tra và tưới thủ công, tiết kiệm chi phí, đồng thời điều khiển và theo dõi được từ xa.

Câu 4. Đúng hay sai: “Internet thuộc sở hữu của một công ty duy nhất nên mọi mạng LAN phải xin phép công ty đó mới kết nối được.”

Đáp án: Sai. Internet không thuộc về riêng cá nhân hay tổ chức nào; LAN chỉ cần đăng kí dịch vụ với nhà cung cấp Internet.

Xem thêm các bài cùng chuyên mục

Câu hỏi thường gặp

Router khác Switch ở điểm nào?

Switch (hoặc Hub) chỉ chuyển tiếp dữ liệu giữa các máy trong cùng một mạng LAN. Router phát hiện dữ liệu gửi tới thiết bị không thuộc LAN thì chuyển ra cổng Internet, nên dùng để nối các LAN với nhau và với Internet.

Internet là mạng LAN hay WAN?

Internet là mạng diện rộng (WAN) có quy mô toàn cầu, được hình thành từ việc liên kết rất nhiều mạng LAN và máy tính đơn lẻ.

SaaS, PaaS, IaaS khác nhau thế nào?

SaaS là thuê phần mềm ứng dụng (Google Docs, Zoom). PaaS là thuê phần mềm nền tảng để làm ra sản phẩm khác. IaaS là thuê hạ tầng phần cứng như máy chủ, thiết bị lưu trữ.

IoT là gì và có những lợi ích nào?

IoT là liên kết các thiết bị thông minh để tự động thu thập, trao đổi, xử lí dữ liệu. Lợi ích: thu thập dữ liệu diện rộng, hoạt động liên tục và tức thời, tiết kiệm chi phí lao động thủ công.

Bài học liên quan