Trả lời nhanh
Nhận định “ảnh của một vật qua gương phẳng là ảnh ảo, ngược chiều với vật” là SAI. Ảnh của một vật qua gương phẳng là ảnh ảo, cùng chiều với vật, có độ lớn bằng vật, và đối xứng với vật qua gương. Ảnh ảo nên không hứng được trên màn chắn, chỉ nhìn thấy bằng mắt.
Đề bài và cách hiểu
Câu này thường xuất hiện ở dạng đúng/sai hoặc trắc nghiệm: “Ảnh của một vật qua gương phẳng là…”. Vế “ảnh ảo” đúng, nhưng vế “ngược chiều với vật” làm cả câu sai.
Khi làm bài, em hãy chọn phương án có đủ ba ý: ảnh ảo – cùng chiều – độ lớn bằng vật. Nếu một phương án có chữ “ảnh thật”, “ngược chiều” hoặc “nhỏ hơn/lớn hơn vật” thì loại ngay.
Tính chất ảnh của vật qua gương phẳng
| Tính chất | Nội dung |
|---|---|
| Loại ảnh | Ảnh ảo, không hứng được trên màn chắn |
| Chiều | Cùng chiều với vật (vật thẳng đứng thì ảnh thẳng đứng) |
| Độ lớn | Bằng độ lớn của vật |
| Vị trí | Khoảng cách từ điểm của vật đến gương bằng khoảng cách từ ảnh của điểm đó đến gương |
Vì sao ảnh là ảnh ảo?
Các tia sáng từ một điểm sáng chiếu tới gương phẳng bị phản xạ và toả ra như xuất phát từ một điểm nằm sau gương. Điểm đó là ảnh. Mắt nhận các tia phản xạ nên “thấy” ảnh ở sau gương.
Nhưng phía sau gương không có tia sáng nào thật sự đi tới, mà chỉ là đường kéo dài của các tia phản xạ. Vì vậy đặt màn chắn sau gương thì không hứng được ảnh. Đó là đặc điểm của ảnh ảo.
Vì sao có người nói “ngược chiều”? Lỗi sai thường gặp
Khi soi gương, tay phải của em trông như tay trái của ảnh. Vì thế nhiều bạn nghĩ ảnh “ngược”. Thực ra ảnh chỉ bị đổi trái – phải do đối xứng qua mặt gương, còn chiều cao vẫn cùng chiều với vật: đầu ở trên, chân ở dưới.
“Ngược chiều” trong vật lí là kiểu ảnh thật qua thấu kính hội tụ, ảnh bị lộn ngược đầu xuống dưới. Em đừng nhầm hai trường hợp này.
- Gương phẳng: ảnh ảo, cùng chiều, bằng vật.
- Thấu kính hội tụ (ảnh thật): ảnh có thể ngược chiều, hứng được trên màn.
Loại trừ các phương án thường gặp
- “Ảnh ảo, ngược chiều với vật” → sai vì ảnh cùng chiều.
- “Ảnh thật, cùng chiều với vật” → sai vì ảnh qua gương phẳng không hứng được trên màn.
- “Ảnh ảo, nhỏ hơn vật” → sai vì ảnh bằng vật.
- “Ảnh ảo, cùng chiều, bằng vật” → đúng.
Mẹo nhớ
Em nhớ cụm “Ảo – Cùng – Bằng – Đối xứng“: ảnh ảo, cùng chiều, bằng vật, đối xứng qua gương. Ngoài ra, có thể nhớ rằng nhìn ảnh mình trong gương chẳng hề thấy mình “bị lộn đầu”.
Bài luyện tập
- Một bạn đứng cách gương phẳng 1,5 m. Ảnh của bạn cách gương bao nhiêu? Ảnh cách bạn bao nhiêu?
Đáp án: Ảnh cách gương 1,5 m; ảnh cách bạn 1,5 + 1,5 = 3 m. - Bạn đó cao 1,6 m, bước lại gần gương thêm 0,5 m. Chiều cao ảnh là bao nhiêu? Khoảng cách giữa bạn và ảnh thay đổi thế nào?
Đáp án: Ảnh vẫn cao 1,6 m vì ảnh bằng vật. Bạn cách gương 1,0 m nên khoảng cách bạn – ảnh là 2 m, giảm 1 m so với trước. - Đúng hay sai: “Đặt một tờ giấy trắng sau gương phẳng sẽ hứng được ảnh của ngọn nến.” Vì sao?
Đáp án: Sai, vì ảnh qua gương phẳng là ảnh ảo nên không hứng được trên màn chắn.
Câu hỏi thường gặp
Ảnh của một vật qua gương phẳng là ảnh gì?
Là ảnh ảo, cùng chiều với vật, có độ lớn bằng vật và đối xứng với vật qua gương.
Ảnh qua gương phẳng có ngược chiều với vật không?
Không. Ảnh cùng chiều với vật. Cảm giác "ngược" chỉ do ảnh bị đổi trái – phải khi đối xứng qua gương.
Vì sao ảnh qua gương phẳng không hứng được trên màn?
Vì ảnh ảo được tạo bởi đường kéo dài của các tia phản xạ, không có tia sáng thật đi qua vị trí ảnh nên không hiện lên màn chắn.
Vật cách gương phẳng 2 m thì ảnh cách vật bao xa?
Ảnh cách gương 2 m nên ảnh cách vật 2 + 2 = 4 m.