Trả lời nhanh
Quan điểm đúng là: “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định (thường là một năm), do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định”. Lý do: NSNN không chỉ là tiền thu vào mà còn gồm cả chi ra, phải có kế hoạch (dự toán) và do cơ quan quyền lực quyết định để Nhà nước thực hiện chức năng, nhiệm vụ.
Hiểu đúng khái niệm ngân sách nhà nước
Theo Luật Ngân sách nhà nước hiện hành, ngân sách nhà nước (NSNN) là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước. Các khoản này được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định, do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định, nhằm bảo đảm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.
Muốn nhận ra quan điểm đúng, em hãy kiểm tra câu đó có đủ bốn dấu hiệu sau:
- Gồm cả thu và chi (không chỉ một vế).
- Chủ thể là Nhà nước (không phải của riêng một doanh nghiệp, cá nhân hay một cấp chính quyền).
- Có dự toán, có thời hạn – năm ngân sách tính từ 1/1 đến hết 31/12 dương lịch.
- Do cơ quan có thẩm quyền quyết định – Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp quyết định dự toán và phân bổ theo luật.
Vì sao các quan điểm khác thường sai?
Đề gốc thường cho nhiều nhận định na ná nhau. Dưới đây là các kiểu “bẫy” hay gặp (diễn đạt tự đặt để em luyện nhận diện):
| Nhận định sai thường gặp | Sai ở đâu |
|---|---|
| “NSNN chỉ là các khoản thu từ thuế” | Thiếu vế chi; và nguồn thu còn có phí, lệ phí, thu từ tài sản nhà nước, viện trợ… |
| “NSNN chỉ là khoản tiền chi cho bộ máy nhà nước” | Chi NSNN còn gồm đầu tư phát triển, trả nợ, dự trữ quốc gia, an sinh xã hội… |
| “NSNN là quỹ tiền riêng của Chính phủ, muốn chi lúc nào cũng được” | Thu, chi phải theo dự toán đã được Quốc hội/Hội đồng nhân dân quyết định, công khai và chịu giám sát. |
| “NSNN chỉ gồm ngân sách trung ương” | Hệ thống NSNN gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương. |
| “NSNN không cần cân đối, chi bao nhiêu cũng được” | Phải cân đối thu – chi; nếu chi lớn hơn thu thì gọi là bội chi và phải có biện pháp bù đắp hợp pháp. |
Nội dung cần nhớ về thu – chi NSNN
- Thu NSNN: thuế, phí, lệ phí; thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước, tài sản nhà nước; viện trợ không hoàn lại và các khoản thu khác theo luật.
- Chi NSNN: chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên, chi trả nợ, chi dự trữ quốc gia và các khoản chi khác theo quy định.
- Vai trò: huy động nguồn lực cho Nhà nước; điều tiết kinh tế, góp phần ổn định giá cả, kiềm chế lạm phát; bảo đảm an sinh, công bằng xã hội; chi cho quốc phòng, an ninh.
Mẹo nhớ: NSNN giống “bản kế hoạch thu chi của cả quốc gia” – có thu, có chi, có kế hoạch, có thời hạn, có người quyết định. Thiếu một trong các yếu tố đó thì nhận định thường là sai.
Lỗi sai thường gặp khi làm bài
- Nhầm NSNN với “kho bạc” hay “tiền in ra”: NSNN là khái niệm các khoản thu, chi; Kho bạc Nhà nước chỉ là cơ quan quản lý quỹ.
- Cho rằng thuế là nguồn thu duy nhất, nên chọn nhận định “NSNN chỉ gồm thuế”.
- Bỏ qua cụm “được dự toán” và “do cơ quan có thẩm quyền quyết định” nên chọn nhận định cho phép chi tuỳ ý.
Bài luyện tập (tự đặt)
- Nhận định “Năm ngân sách ở Việt Nam bắt đầu từ 1/1 và kết thúc 31/12 dương lịch” đúng hay sai?
Đáp án: Đúng. - Một năm, tổng thu NSNN của một địa phương là 900 tỉ đồng, tổng chi là 1 000 tỉ đồng. Tình trạng này gọi là gì và chênh lệch bao nhiêu?
Đáp án: Bội chi; chênh lệch 1 000 − 900 = 100 tỉ đồng (ví dụ số liệu tự đặt). - Khoản nào sau đây thuộc chi thường xuyên: lương giáo viên trường công hay xây mới một tuyến đường cao tốc?
Đáp án: Lương giáo viên là chi thường xuyên; xây đường cao tốc là chi đầu tư phát triển.
Câu hỏi thường gặp
Ngân sách nhà nước là gì?
Là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định (thường là một năm), do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.
Ngân sách nhà nước gồm những cấp nào?
Hệ thống NSNN gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương; các khoản thu, chi được phân cấp theo quy định của pháp luật.
Bội chi ngân sách nhà nước là gì?
Là tình trạng tổng chi NSNN lớn hơn tổng thu trong một năm; phần chênh lệch phải được bù đắp bằng các nguồn hợp pháp theo luật.
Chi NSNN gồm những khoản nào?
Gồm chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên, chi trả nợ, chi dự trữ quốc gia và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật.