Khi nói về sóng âm, phát biểu nào sau đây sai?

Trả lời nhanh

Phương án sai thường là câu gọi âm sắc, độ cao, độ to là đặc trưng vật lí (đúng phải là đặc trưng sinh lí), hoặc câu nói sóng âm truyền được trong chân không. Hãy đối chiếu từng phương án của đề với các ý đúng trong bài này, phương án nào mâu thuẫn thì đó là câu sai.

Đề bài này bị cắt ở phương án A nên bài viết không chép lại đủ bốn phương án. Thay vào đó, thầy cô hệ thống các nhận định về sóng âm mà đề trắc nghiệm hay dùng, để em tự kiểm tra bất kỳ phương án nào cũng ra đáp án đúng.

1. Những điều chắc chắn ĐÚNG về sóng âm

Sóng âm là sóng cơ, nên cần môi trường đàn hồi để truyền và không truyền được trong chân không.
Sóng âm truyền được trong chất rắn, chất lỏng và chất khí.
Trong chất khí và chất lỏng, sóng âm là sóng dọc. Trong chất rắn có thể có cả sóng dọc và sóng ngang.
Tốc độ truyền âm: v_rắn > v_lỏng > v_khí. Trong không khí ở khoảng 20 °C, v xấp xỉ 340 m/s.
Âm nghe được có tần số từ 16 Hz đến 20 000 Hz. Dưới 16 Hz là hạ âm, trên 20 000 Hz là siêu âm.
Khi sóng âm truyền từ môi trường này sang môi trường khác, tần số không đổi, còn tốc độ và bước sóng thay đổi.

2. Đặc trưng vật lí và đặc trưng sinh lí của âm

Đây là chỗ đề hay gài bẫy nhất. Em cần nhớ rõ cặp tương ứng sau.

Đặc trưng sinh lí	Gắn với đặc trưng vật lí
Độ cao	Tần số âm
Độ to	Mức cường độ âm (phụ thuộc cường độ, tần số)
Âm sắc	Đồ thị dao động âm (tần số và biên độ các hoạ âm)

Vậy các đặc trưng vật lí gồm: tần số, cường độ âm (hoặc mức cường độ âm), đồ thị dao động âm. Còn độ cao, độ to, âm sắc là ba đặc trưng sinh lí.

Mẹo nhớ: “Cao – Tần, To – Cường, Sắc – Đồ thị”. Nếu đề viết “âm sắc, độ cao, độ to là các đặc trưng vật lí” thì chắc chắn sai.

3. Các bẫy thường gặp khiến phát biểu trở thành SAI

Câu viết sai	Vì sao sai
Sóng âm truyền được trong chân không	Sóng cơ bắt buộc có môi trường truyền.
Sóng âm trong không khí là sóng ngang	Trong chất khí chỉ có sóng dọc.
Tốc độ âm trong không khí lớn hơn trong thép	Chất rắn truyền âm nhanh hơn chất khí.
Siêu âm là âm có tần số nhỏ hơn 16 Hz	Đó là hạ âm. Siêu âm có tần số trên 20 000 Hz.
Khi âm sang môi trường khác thì tần số đổi	Tần số do nguồn quyết định nên không đổi.
Âm càng to thì càng cao	Độ to gắn với mức cường độ, độ cao gắn với tần số, hai đại lượng này độc lập.

4. Cách làm nhanh dạng “phát biểu nào sai”

Đọc kỹ từ khoá: “sai”, “không đúng” để không chọn nhầm câu đúng.
Gạch chân các từ tuyệt đối như “chỉ”, “luôn”, “không bao giờ”, vì câu có những từ này thường là câu sai.
Kiểm tra từng câu theo ba nhóm: môi trường truyền (chân không, rắn, lỏng, khí), loại sóng (dọc hay ngang), đặc trưng (vật lí hay sinh lí).
Câu nào mâu thuẫn với ý đúng ở mục 1 hoặc 2 thì chọn.

5. Công thức hay đi kèm

Bước sóng: λ = v/f.
Mức cường độ âm: L = 10·lg(I/I₀) (đơn vị dB), với I₀ = 10⁻¹² W/m².
Hai âm có cường độ I₂ = k·I₁ thì L₂ − L₁ = 10·lg k.

6. Luyện tập

Bài 1. Một âm có tần số 440 Hz truyền trong không khí (v = 340 m/s) rồi truyền vào nước (v = 1500 m/s). Tính bước sóng trong mỗi môi trường.

Đáp án: trong không khí λ = 340/440 ≈ 0,77 m. Trong nước λ = 1500/440 ≈ 3,41 m. Tần số vẫn là 440 Hz, tốc độ và bước sóng tăng.

Bài 2. Cường độ âm tại một điểm tăng lên 100 lần thì mức cường độ âm tăng bao nhiêu dB?

Đáp án: ΔL = 10·lg 100 = 20 dB.

Bài 3. Phát biểu “Siêu âm truyền được trong chân không vì tần số rất cao” đúng hay sai?

Đáp án: Sai. Siêu âm vẫn là sóng cơ nên không truyền được trong chân không, tần số cao không thay đổi điều đó.

Lỗi sai thường gặp

Nhầm “độ to” với “cường độ âm”. Cường độ âm là đại lượng vật lí, độ to là cảm giác của tai.
Nhầm hạ âm với siêu âm.
Quên rằng khi qua môi trường khác thì bước sóng đổi nhưng tần số giữ nguyên.

Câu hỏi thường gặp

Âm sắc, độ cao, độ to là đặc trưng vật lí hay sinh lí?

Ba đại lượng này là đặc trưng sinh lí của âm, vì chúng gắn với cảm nhận của tai người. Đặc trưng vật lí gồm tần số, cường độ (mức cường độ) âm và đồ thị dao động âm.

Sóng âm có truyền được trong chân không không?

Không. Sóng âm là sóng cơ nên cần môi trường vật chất đàn hồi như rắn, lỏng, khí để truyền.

Sóng âm trong không khí là sóng dọc hay sóng ngang?

Là sóng dọc, vì chất khí chỉ có biến dạng nén dãn nên các phần tử dao động dọc theo phương truyền sóng.

Khi sóng âm đi từ không khí vào nước thì đại lượng nào thay đổi?

Tốc độ truyền và bước sóng thay đổi (đều tăng khi vào nước), còn tần số giữ nguyên vì do nguồn quyết định.