Trả lời nhanh
Giống cây trồng là quần thể cây trồng phân biệt được với quần thể khác ít nhất ở một đặc tính, di truyền được cho đời sau, đồng nhất về hình thái, ổn định qua các chu kì nhân giống và có giá trị canh tác, giá trị sử dụng. Giống cây trồng có hai đặc điểm: do gene kiểm soát và phụ thuộc vào môi trường. Vai trò chính là tăng năng suất, tăng số vụ, thuận lợi cho cơ giới hoá.
Bài 9 mở đầu chủ đề 4 “Công nghệ giống cây trồng” trong sách Công nghệ 10 (Trồng trọt) – Cánh diều. Đây là bài nền: nếu hiểu rõ “giống” là gì thì hai bài sau về chọn, tạo giống và nhân giống sẽ dễ học hơn nhiều. Bạn có thể đối chiếu thêm với phần giải bài tập tại Giải SGK Công nghệ 10 Bài 9.
1. Khái niệm giống cây trồng
Hiểu đơn giản, “giống” không phải là một cây riêng lẻ mà là cả một quần thể cây. Quần thể đó phải thoả mãn các điều kiện sau:
- Phân biệt được với quần thể cây trồng khác nhờ ít nhất một đặc tính (ví dụ: hạt gạo dẻo, quả to, chín sớm…).
- Đặc tính đó di truyền được cho đời sau.
- Đồng nhất về hình thái (các cây trong ruộng nhìn giống nhau).
- Ổn định qua các chu kì nhân giống (nhân nhiều đời vẫn giữ được đặc tính).
- Có giá trị canh tác (dễ trồng, cho năng suất) và giá trị sử dụng (ăn, làm thuốc, làm cảnh…).
Mẹo nhớ: “Khác – Truyền – Đều – Bền – Có ích” (khác biệt, di truyền, đồng đều, ổn định, có giá trị).
Các loại giống cây trồng
Theo nội dung bài học, giống cây trồng gồm bốn nhóm:
| Nhóm giống | Ví dụ minh hoạ |
|---|---|
| Giống cây nông nghiệp | lúa, ngô, đậu tương, rau, cây ăn quả |
| Giống cây dược liệu | sâm, gừng, nghệ, địa liền… |
| Giống cây cảnh | hoa hồng, hoa lan, mai, đào |
| Giống nấm ăn | nấm rơm, nấm sò, nấm mộc nhĩ |
Lỗi hay gặp: nhiều bạn quên “nấm ăn” vì nấm không phải thực vật. Tuy vậy, trong khái niệm của bài này nấm ăn vẫn được tính vào giống cây trồng. Khi gặp câu hỏi “có mấy loại giống cây trồng?”, đáp số là 4.
2. Đặc điểm của giống cây trồng
Có hai đặc điểm cần thuộc:
- Do gene kiểm soát: gene quy định các tính trạng như màu hoa, hình dạng quả, độ dài ngày sinh trưởng, khả năng kháng sâu bệnh, chịu hạn, chịu mặn…
- Phụ thuộc vào môi trường: cùng một giống nhưng trồng ở đất, khí hậu, chế độ chăm sóc khác nhau thì năng suất, chất lượng có thể khác nhau.
Hai đặc điểm này giải thích một thực tế: một giống lúa cho năng suất rất cao ở đồng bằng chưa chắc cho kết quả tương tự ở vùng đất xấu, thiếu nước. Gene chỉ cho “tiềm năng”, còn môi trường quyết định tiềm năng ấy được thể hiện đến đâu. Công thức quen thuộc: kiểu hình = kiểu gene + môi trường.
Ví dụ về tính trạng do gene quy định
- Gene Bt: lấy từ vi khuẩn Bacillus thuringiensis, tạo ra protein gây độc với sâu thuộc bộ Cánh vảy. Cây bắp cải, ngô… được chuyển gene này có khả năng kháng sâu hại. Cây chuyển gene Bt khác cây thường ở chỗ lá ít bị sâu ăn.
- Tính chịu hạn: giống lúa LC 93-1 được nhắc trong bài là giống chịu hạn tốt, còn giống Tám xoan nổi tiếng về chất lượng gạo thơm nhưng không có khả năng chịu hạn.
- Thế lá đứng ở lúa hiện nay: lá đứng giúp các lá đều nhận được nhiều ánh sáng, lá trên ít che lá dưới, tán gọn nên trồng được dày hơn, tăng năng suất trên một đơn vị diện tích.
3. Vai trò của giống cây trồng
- Tăng năng suất, chất lượng nông sản; hạn chế sâu bệnh và các yếu tố bất lợi của môi trường (hạn, mặn, rét…).
- Tăng số vụ trồng trong năm, thuận lợi cho luân canh: giống ngắn ngày giúp trồng được nhiều vụ hơn, đổi cây trồng để cải tạo đất.
- Dễ cơ giới hoá: cây đồng đều về chiều cao, thời gian chín thì máy móc thu hoạch thuận lợi.
- Nâng cao giá trị sử dụng: làm phong phú nguồn thực phẩm, nghệ thuật ẩm thực, trang trí, làm cảnh.
Lưu ý khi làm trắc nghiệm: số lượng vai trò mà đề hỏi (“có mấy vai trò”) phụ thuộc cách gộp ý của từng đề. Vì vậy hãy tập trung nhớ nội dung các ý hơn là đếm số, và đọc kĩ các phương án để chọn đúng.
4. Vật liệu dùng để nhân giống
Vật liệu nhân giống là bộ phận của cây dùng để tạo cây mới. Có thể là hạt, củ, thân, cành, lá, rễ, thậm chí là tế bào thực vật (trong nuôi cấy mô).
| Cây | Bộ phận dùng nhân giống |
|---|---|
| Lúa, đậu, ngô | Hạt |
| Mía | Thân (hom mía) |
| Khoai tây | Củ |
| Lá bỏng (sống đời) | Lá |
| Lan, chuối, cây ăn quả quý… | Tế bào, mô (nuôi cấy mô) hoặc chồi |
Cách nhân giống cụ thể sẽ học ở Bài 11: Phương pháp nhân giống cây trồng; còn việc tạo ra giống mới nằm ở Bài 10: Phương pháp chọn, tạo giống cây trồng.
5. Sơ đồ tóm tắt kiến thức
| Nội dung | Ý chính cần nhớ |
|---|---|
| Khái niệm | Quần thể cây phân biệt được, di truyền, đồng nhất, ổn định, có giá trị |
| Phân loại | Cây nông nghiệp, dược liệu, cây cảnh, nấm ăn |
| Đặc điểm | Gene kiểm soát; phụ thuộc môi trường |
| Vai trò | Tăng năng suất, tăng vụ, dễ cơ giới hoá, giá trị thẩm mĩ và ẩm thực |
| Vật liệu nhân giống | Hạt, củ, thân, lá, rễ, tế bào… |
6. Phân tích một số câu hỏi hay gặp
Câu 1. Cây nào sau đây thường nhân giống bằng lá? A. Cây đậu; B. Cây mía; C. Cây lá bỏng; D. Cây lúa.
Đáp án: C. Lá bỏng mọc chồi non ngay ở mép lá, rơi xuống đất thành cây mới. Đậu và lúa nhân giống bằng hạt, mía bằng hom thân – nên A, B, D sai.
Câu 2. Cây bắp cải chuyển gene Bt khác cây thường ở điểm nào? A. Củ to hơn; B. Có khả năng kháng một số sâu hại bộ Cánh vảy; C. Không cần nước; D. Không bị bệnh nào.
Đáp án: B. Gene Bt tạo protein độc với sâu bộ Cánh vảy. C và D quá tuyệt đối: một gene chỉ quy định một tính trạng nhất định; A không liên quan.
Câu 3. Vì sao cùng một giống lúa nhưng năng suất ở hai vùng lại khác nhau? Đáp án: vì giống phụ thuộc vào môi trường (đất, khí hậu, kĩ thuật chăm sóc) – dù gene giống nhau.
Lỗi sai thường gặp:
- Nhầm “giống” với “một cây”: giống là quần thể.
- Chỉ nhớ đặc điểm “do gene” mà quên “phụ thuộc môi trường”.
- Khi gặp câu hỏi hình ảnh về cây có/không có gene Bt, phải đọc kĩ chú thích của hình trước khi chọn, đừng đoán theo thứ tự A, B.
7. Bài luyện tập có đáp án
- Điền khuyết: Giống cây trồng có hai đặc điểm là bị ______ kiểm soát và phụ thuộc vào ______. Đáp án: gene; môi trường.
- Chọn đúng/sai: “Giống cây trồng chỉ gồm các cây lương thực.” Đáp án: Sai, vì còn có cây dược liệu, cây cảnh, nấm ăn.
- Tự luận: Nêu hai lợi ích của giống lúa có thế lá đứng. Gợi ý: các lá nhận được nhiều ánh sáng hơn, tán gọn nên tăng mật độ trồng và năng suất trên một đơn vị diện tích.
- Vận dụng: Một hộ nông dân muốn tăng số vụ trồng trong năm trên cùng mảnh đất. Nên chọn giống như thế nào? Đáp án: giống có thời gian sinh trưởng ngắn ngày, phù hợp điều kiện địa phương, và luân canh với cây trồng khác để cải tạo đất.
Học tiếp chủ đề 4
- 20 câu trắc nghiệm Công nghệ 10 Bài 9
- Lý thuyết Bài 10: Phương pháp chọn, tạo giống cây trồng
- Lý thuyết Bài 11: Phương pháp nhân giống cây trồng
- Ôn tập chủ đề 4: Công nghệ giống cây trồng
- Lý thuyết Công nghệ 10 – Cánh diều (cả năm)
Câu hỏi thường gặp
Giống cây trồng là gì theo Công nghệ 10 Cánh diều?
Là quần thể cây trồng phân biệt được với quần thể khác ở ít nhất một đặc tính, di truyền được cho đời sau, đồng nhất về hình thái, ổn định qua các chu kì nhân giống và có giá trị canh tác, giá trị sử dụng.
Giống cây trồng có những đặc điểm nào?
Có hai đặc điểm: bị gene kiểm soát và phụ thuộc vào môi trường. Gene quyết định tiềm năng, còn môi trường quyết định mức độ biểu hiện.
Giống cây trồng gồm những loại nào?
Gồm bốn nhóm: giống cây nông nghiệp, giống cây dược liệu, giống cây cảnh và giống nấm ăn.
Vật liệu nhân giống cây trồng gồm những bộ phận nào?
Có thể là hạt, củ, thân, cành, lá, rễ hoặc tế bào thực vật. Mỗi loại cây thích hợp với một bộ phận nhân giống khác nhau, ví dụ lúa dùng hạt, mía dùng hom thân, lá bỏng dùng lá.