Trả lời nhanh
Hướng nghiêng chung của địa hình nước ta là tây bắc – đông nam. Địa hình cao nhất ở vùng núi phía tây bắc (Hoàng Liên Sơn, đỉnh Phan-xi-păng), rồi thấp dần về phía đông nam và hướng ra biển Đông. Nguyên nhân là do vận động nâng lên không đều của vỏ Trái Đất trong giai đoạn Tân kiến tạo.
Hiểu đúng câu hỏi
Câu hỏi này thường xuất hiện ở dạng điền khuyết hoặc trắc nghiệm với các hướng như tây – đông, bắc – nam, đông bắc – tây nam hay tây bắc – đông nam. Chỉ có tây bắc – đông nam là hướng nghiêng chung của toàn bộ lãnh thổ.
Cần phân biệt: “hướng nghiêng” nói về việc độ cao giảm dần theo phía nào, còn “hướng núi” nói về hướng chạy của các dãy núi. Hai khái niệm này liên quan nhưng không hoàn toàn trùng nhau.
Biểu hiện của hướng nghiêng tây bắc – đông nam
- Phía tây bắc cao nhất: vùng núi Tây Bắc có dãy Hoàng Liên Sơn, đỉnh Phan-xi-păng cao 3143 m, được gọi là “nóc nhà Đông Dương”.
- Thấp dần về đông nam: từ vùng núi cao chuyển sang trung du, đồng bằng sông Hồng, rồi ra vịnh Bắc Bộ; ở phía nam là đồng bằng sông Cửu Long thấp, bằng phẳng.
- Sông lớn chảy theo hướng nghiêng: sông Hồng, sông Đà, sông Mã, sông Cả đều chảy theo hướng tây bắc – đông nam trên phần lớn chiều dài.
- Nhiều dãy núi cùng hướng: Hoàng Liên Sơn, Pu Đen Đinh, Pu Sam Sao và dãy Trường Sơn Bắc chạy song song theo hướng này.
Vì sao địa hình nghiêng theo hướng này?
Lãnh thổ Việt Nam được hình thành lâu đời, bị san bằng rồi đến giai đoạn Tân kiến tạo lại được nâng lên mạnh mẽ nhưng không đều. Khu vực phía tây bắc được nâng mạnh hơn nên cao hơn, các khu vực phía đông và đông nam nâng yếu hơn hoặc hạ thấp tạo nên đồng bằng và thềm lục địa.
Ngoài ra, các đứt gãy sâu và hệ thống nếp uốn cổ có phương tây bắc – đông nam đã định hướng cho nhiều dãy núi và thung lũng sông, nên hướng nghiêng chung và hướng núi chính trùng nhau.
Dễ nhầm với hướng vòng cung
Việt Nam có hai hướng địa hình chính:
| Hướng | Biểu hiện tiêu biểu | Khu vực |
|---|---|---|
| Tây bắc – đông nam | Hoàng Liên Sơn, Trường Sơn Bắc, các sông Hồng, Đà, Mã, Cả | Tây Bắc, Bắc Trung Bộ |
| Vòng cung | Các cánh cung Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều; khối núi Trường Sơn Nam | Đông Bắc, Nam Trung Bộ |
Các cánh cung ở Đông Bắc mở rộng ra phía bắc và phía đông, nhưng đó là hướng của dãy núi cục bộ, không phải hướng nghiêng chung của cả nước.
Loại trừ các phương án sai
- Tây – đông: đúng ở một số lát cắt ngang (núi phía tây, đồng bằng phía đông ở miền Trung), nhưng chưa phản ánh hướng nghiêng của cả lãnh thổ.
- Bắc – nam: sai vì miền Bắc có đỉnh núi cao hơn 3000 m, trong khi miền Nam có nhiều đồng bằng, địa hình không giảm đều từ bắc xuống nam.
- Đông bắc – tây nam: sai vì đây là hướng ngược lại với hướng cao – thấp: phía tây bắc mới là nơi cao nhất, còn đông bắc thấp hơn.
Mẹo nhớ và lỗi hay gặp
- Mẹo nhớ: “Cao ở Tây Bắc, thấp xuôi Đông Nam” — nhìn theo dòng sông Hồng chảy từ Tây Bắc về biển.
- Lỗi hay gặp: viết ngược “đông nam – tây bắc” hoặc nhầm với hướng vòng cung vì thấy bản đồ Đông Bắc có các cánh cung.
- Khi làm bài tự luận: nên nêu đủ ba ý: hướng nghiêng, biểu hiện (núi cao – đồng bằng – sông) và nguyên nhân.
Bài luyện tập
- Điền khuyết: “Địa hình nước ta nghiêng theo hướng … từ vùng núi … ra biển.” Đáp án: tây bắc – đông nam; phía tây bắc cao.
- Nhận biết: Sông nào sau đây chảy theo hướng tây bắc – đông nam: sông Hồng hay sông Gâm? Đáp án: sông Hồng; sông Gâm chịu ảnh hưởng của các cánh cung Đông Bắc.
- Giải thích: Vì sao nói địa hình Việt Nam có tính phân bậc? Gợi ý: do được nâng lên không đều trong Tân kiến tạo nên độ cao giảm theo từng bậc: núi cao – đồi núi thấp – đồng bằng – thềm lục địa.
Câu hỏi thường gặp
Hướng nghiêng chung của địa hình nước ta là gì?
Là hướng tây bắc – đông nam: địa hình cao ở phía tây bắc, thấp dần về phía đông nam và hướng ra biển Đông.
Hướng vòng cung và hướng tây bắc – đông nam khác nhau thế nào?
Tây bắc – đông nam là hướng nghiêng chung và hướng của nhiều dãy núi lớn như Hoàng Liên Sơn, Trường Sơn Bắc. Hướng vòng cung là hướng của các dãy núi ở Đông Bắc (Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều) và Trường Sơn Nam.
Vì sao địa hình nước ta nghiêng theo hướng tây bắc – đông nam?
Do vận động Tân kiến tạo nâng lên không đều, phía tây bắc được nâng mạnh hơn, đồng thời các đứt gãy và cấu trúc cổ có phương tây bắc – đông nam định hướng cho núi và sông.
Đỉnh núi cao nhất nước ta nằm ở đâu?
Đỉnh Phan-xi-păng (3143 m) thuộc dãy Hoàng Liên Sơn ở vùng núi Tây Bắc, phù hợp với việc phía tây bắc là nơi địa hình cao nhất.