Tirixto cho dòng điện đi qua khi UAK > 0 và UGK

Trả lời nhanh

Tirixto cho dòng điện đi qua khi U_AK > 0 và U_GK > 0, tức là anot có điện thế cao hơn catot và cực điều khiển G được đặt một xung điện áp dương so với catot. Thiếu một trong hai điều kiện thì tirixto vẫn ở trạng thái khoá, không dẫn điện.

Đề bài thường cho bốn tổ hợp dấu của U_AK và U_GK. Em chỉ cần chọn đúng tổ hợp “cả hai cùng dương”. Phần dưới giải thích vì sao, để em không phải học vẹt.

Nhớ lại cấu tạo và kí hiệu của tirixto

Tirixto là linh kiện bán dẫn có 4 lớp P–N–P–N, tạo thành 3 mối nối P–N và có 3 cực:

A (anot): cực nối với lớp P ngoài cùng.
K (catot): cực nối với lớp N ngoài cùng.
G (cực điều khiển): nối với lớp P ở giữa, dùng để “mở” tirixto.

Kí hiệu tirixto với ba cực A, K, G — Kí hiệu tirixto: dòng điện đi từ anot A sang catot K, cực G dùng để mở tirixto.

Vì sao phải có cả U_AK > 0 và U_GK > 0?

U_AK > 0: đây là chiều phân cực thuận cho dòng đi từ A sang K, giống điốt. Nếu U_AK < 0, hai mối nối ngoài bị phân cực ngược nên dòng không thể đi qua, dù G có kích thích hay không.
U_GK > 0: khi A dương hơn K, mối nối ở giữa vẫn bị phân cực ngược và chặn dòng. Xung dương ở G đưa hạt dẫn vào lớp giữa, làm mối nối này “đánh thủng có kiểm soát” và tirixto chuyển sang trạng thái dẫn.

Có thể nhớ ngắn gọn: “A dương để có đường đi, G dương để mở cửa.”

Loại trừ bốn tổ hợp dấu

U_AK	U_GK	Tirixto	Giải thích
> 0	> 0	Dẫn	Đủ cả hai điều kiện.
> 0	< 0 (hoặc = 0)	Khoá	Không có xung mở ở cực G.
< 0	> 0	Khoá	Anot âm hơn catot, mối nối ngoài bị phân cực ngược.
< 0	< 0	Khoá	Không có điều kiện nào được thoả.

Vì vậy, trong đề trắc nghiệm, em chọn phương án ghi U_AK > 0 và U_GK > 0.

Tirixto đã dẫn thì tắt khi nào?

Đây là chỗ nhiều bạn nhầm. Xung ở G chỉ cần để mở. Khi tirixto đã dẫn, dù bỏ xung ở G (U_GK = 0) nó vẫn tiếp tục dẫn. Tirixto chỉ trở về trạng thái khoá khi:

dòng qua nó giảm xuống dưới giá trị dòng duy trì; hoặc
U_AK đổi dấu (U_AK ≤ 0), ví dụ khi điện áp xoay chiều qua nửa chu kì âm.

Ứng dụng: vì sao dùng tirixto?

Nhờ có thể chọn thời điểm đưa xung vào G, ta điều khiển được lúc tirixto bắt đầu dẫn trong mỗi chu kì. Từ đó có các mạch chỉnh lưu có điều khiển, điều chỉnh điện áp, điều chỉnh độ sáng đèn và tốc độ động cơ. Xung đến càng muộn thì dòng qua tải càng nhỏ.

Lỗi sai thường gặp

Nghĩ rằng chỉ cần U_AK > 0 là tirixto dẫn, giống điốt. Tirixto còn cần xung ở G.
Nghĩ rằng phải giữ U_GK > 0 suốt thời gian dẫn. Thực tế chỉ cần một xung ngắn.
Nhầm chiều dòng: dòng chỉ đi từ A đến K.

Bài luyện tập

Tirixto có U_AK = −12 V, đặt xung U_GK = +3 V. Tirixto có dẫn không?
Đáp án: Không, vì U_AK < 0.
Tirixto đang dẫn, ta ngắt xung ở G (U_GK = 0) trong khi U_AK vẫn dương và dòng còn lớn. Tirixto thế nào?
Đáp án: Vẫn dẫn, vì xung G chỉ có tác dụng mở.
Mạch chỉnh lưu dùng tirixto, nguồn xoay chiều. Trong nửa chu kì nào tirixto có thể dẫn?
Đáp án: Chỉ nửa chu kì có U_AK > 0, và chỉ từ lúc có xung dương ở G.

Câu hỏi thường gặp

Tirixto cho dòng điện đi qua khi nào?

Khi anot dương hơn catot (UAK > 0) và có xung điện áp dương đặt vào cực điều khiển so với catot (UGK > 0).

Chỉ có UAK > 0 thì tirixto có dẫn không?

Không. Khi chưa có xung dương ở cực G, mối nối giữa vẫn chặn dòng nên tirixto ở trạng thái khoá.

Tirixto đã dẫn rồi thì có cần giữ xung ở cực G không?

Không cần. Tirixto vẫn dẫn dù bỏ xung ở G, cho đến khi dòng giảm dưới dòng duy trì hoặc UAK đổi dấu.

Tirixto có mấy cực, mấy lớp bán dẫn?

Tirixto có 3 cực là A, K, G và cấu tạo từ 4 lớp bán dẫn P–N–P–N, tạo thành 3 mối nối P–N.