Trả lời nhanh
Nilon-6,6 là một loại tơ poliamit, thuộc nhóm tơ tổng hợp. Trong mạch phân tử của nó có nhiều nhóm amit –CO–NH– nối các mắt xích, được tạo ra khi trùng ngưng hexametylenđiamin với axit ađipic. Vì vậy nó không phải tơ thiên nhiên, cũng không phải tơ bán tổng hợp.
Vì sao nilon-6,6 là tơ poliamit?
Poliamit là những polime mà các mắt xích liên kết với nhau bằng liên kết amit –CO–NH–. Nhìn vào cấu tạo mạch nilon-6,6 là thấy ngay nhóm này lặp đi lặp lại:
(–NH–[CH2]6–NH–CO–[CH2]4–CO–)n
Liên kết –CO–NH– cũng chính là liên kết peptit trong protein, nên tơ tằm và len (protein) cũng là “họ hàng” poliamit tự nhiên. Điểm khác là nilon-6,6 hoàn toàn do con người tổng hợp từ hoá chất.
Điều chế nilon-6,6
Nilon-6,6 được điều chế bằng phản ứng trùng ngưng giữa hexametylenđiamin và axit ađipic:
nH2N–[CH2]6–NH2 + nHOOC–[CH2]4–COOH → (–NH–[CH2]6–NH–CO–[CH2]4–CO–)n + 2nH2O (điều kiện: nhiệt độ, áp suất, xúc tác)
Đặc điểm của trùng ngưng: có giải phóng phân tử nhỏ (ở đây là nước), và mỗi monome có ít nhất hai nhóm chức để nối mạch.
Mẹo nhớ tên “6,6”
Hai con số 6,6 chính là số nguyên tử cacbon của hai monome: hexametylenđiamin có 6 C (6 nhóm CH2), axit ađipic cũng có 6 C (4 nhóm CH2 cộng 2 nhóm COOH). Nhớ được điều này bạn sẽ không nhầm nó với nilon-6.
Phân biệt với các loại tơ dễ nhầm
| Loại tơ | Nguồn gốc | Nhóm | Ghi nhớ |
|---|---|---|---|
| Nilon-6,6 | Tổng hợp | Poliamit | Trùng ngưng hexametylenđiamin + axit ađipic |
| Nilon-6 (capron) | Tổng hợp | Poliamit | Trùng hợp caprolactam, mắt xích –NH–[CH2]5–CO– |
| Lapsan | Tổng hợp | Polieste | Axit terephtalic + etylen glicol |
| Tơ visco, tơ axetat | Bán tổng hợp | Xuất phát từ xenlulozơ | Chế hoá xenlulozơ |
| Tơ tằm, len | Thiên nhiên | Protein | Có sẵn trong tự nhiên |
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm với polieste: thấy “axit” trong nguyên liệu mà nghĩ là este. Thực ra axit ađipic phản ứng với nhóm –NH2 tạo amit, không phải este.
- Nhầm nilon-6 là trùng ngưng: nilon-6 điều chế từ caprolactam bằng phản ứng mở vòng (trùng hợp), còn nilon-6,6 là trùng ngưng.
- Cho rằng mọi tơ tổng hợp đều là poliamit: lapsan là polieste, tơ nitron (olon) là polime của acrilonitrin.
Bài luyện tập
Bài 1. Một mẫu nilon-6,6 có phân tử khối 22600 đvC. Tính số mắt xích.
Đáp án: mắt xích C12H22N2O2 có M = 12×12 + 22 + 28 + 32 = 226. Số mắt xích n = 22600 : 226 = 100.
Bài 2. Trùng ngưng hoàn toàn 11,6 g hexametylenđiamin (M = 116) với lượng vừa đủ axit ađipic (M = 146). Tính khối lượng nilon-6,6 thu được.
Đáp án: n amin = 0,1 mol nên n axit = 0,1 mol, khối lượng axit = 14,6 g. Nước tạo ra: 0,2 mol, tức 3,6 g. Theo bảo toàn khối lượng: m polime = 11,6 + 14,6 − 3,6 = 22,6 g.
Bài 3. Trong các tơ sau, tơ nào thuộc loại poliamit: nilon-6, lapsan, visco, tơ tằm?
Đáp án: nilon-6 là poliamit tổng hợp; tơ tằm là poliamit tự nhiên (protein). Lapsan là polieste, visco là bán tổng hợp từ xenlulozơ.
Câu hỏi thường gặp
Nilon-6,6 là tơ thiên nhiên, bán tổng hợp hay tổng hợp?
Nilon-6,6 là tơ tổng hợp, vì được tạo hoàn toàn từ hexametylenđiamin và axit ađipic bằng phản ứng trùng ngưng.
Nilon-6,6 được điều chế từ những chất nào?
Từ hexametylenđiamin H2N–[CH2]6–NH2 và axit ađipic HOOC–[CH2]4–COOH, qua phản ứng trùng ngưng, giải phóng nước.
Nilon-6,6 và nilon-6 khác nhau thế nào?
Nilon-6,6 trùng ngưng từ hai monome (mỗi chất 6 C), còn nilon-6 trùng hợp mở vòng từ caprolactam. Cả hai đều là tơ poliamit.
Nilon-6,6 có phải polieste không?
Không. Mạch nilon-6,6 chứa liên kết amit –CO–NH–, nên là poliamit. Polieste như lapsan chứa liên kết este –COO–.