Trả lời nhanh
Phát biểu sai về khí hậu phần lãnh thổ phía Bắc thường là phát biểu cho rằng nơi đây nóng quanh năm, không có mùa đông lạnh, hoặc có biên độ nhiệt nhỏ. Thực tế, phía Bắc (từ dãy Bạch Mã trở ra) là khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa có mùa đông lạnh, nhiệt độ trung bình năm trên 20°C, biên độ nhiệt năm lớn và thời tiết thất thường.
Trang này chưa có đủ nội dung bốn phương án gốc của đề, nên mình không đoán mò từng phương án. Thay vào đó, các em nắm chắc những ý dưới đây rồi đối chiếu với đề của mình: ý nào mâu thuẫn là ý sai.
Đặc điểm khí hậu phần lãnh thổ phía Bắc
- Phạm vi: từ dãy Bạch Mã trở ra Bắc.
- Kiểu khí hậu: nhiệt đới ẩm gió mùa, có một mùa đông lạnh.
- Nhiệt độ: trung bình năm trên 20°C; mùa đông có khoảng 2–3 tháng nhiệt độ trung bình dưới 18°C (rõ nhất ở vùng núi và đồng bằng Bắc Bộ).
- Biên độ nhiệt năm lớn: mùa hè nóng, mùa đông lạnh nên chênh lệch giữa tháng nóng nhất và lạnh nhất rõ rệt.
- Gió mùa Đông Bắc hoạt động mạnh vào mùa đông, gây rét đậm, rét hại; cuối đông thường có mưa phùn, độ ẩm cao.
- Mùa hạ: nóng, mưa nhiều, chịu ảnh hưởng của gió mùa Tây Nam và bão.
- Thời tiết thất thường: năm rét sớm, năm rét muộn; năm mưa nhiều, năm khô hạn.
So sánh khí hậu phía Bắc và phía Nam
| Tiêu chí | Phía Bắc (từ Bạch Mã trở ra) | Phía Nam (từ Bạch Mã trở vào) |
|---|---|---|
| Kiểu khí hậu | Nhiệt đới ẩm gió mùa, có mùa đông lạnh | Cận xích đạo gió mùa |
| Nhiệt độ | Trung bình năm trên 20°C, có tháng dưới 18°C | Nóng quanh năm, trung bình năm trên 25°C |
| Biên độ nhiệt năm | Lớn | Nhỏ |
| Mùa | Đông lạnh và hè nóng mưa nhiều | Hai mùa mưa – khô rõ rệt |
Đặc điểm chung của khí hậu Việt Nam (để loại trừ nhanh)
- Nhiệt đới ẩm gió mùa, cân bằng bức xạ dương quanh năm.
- Lượng mưa trung bình năm khoảng 1500–2000 mm, độ ẩm không khí cao, thường trên 80%.
- Có hai mùa gió chính: gió mùa Đông Bắc (mùa đông) và gió mùa Tây Nam (mùa hạ).
- Phân hoá theo Bắc – Nam, Đông – Tây và theo độ cao.
Cách tìm phát biểu không đúng
- Gạch chân từ khoá tuyệt đối như “quanh năm”, “không có”, “chỉ”, “hoàn toàn”. Khí hậu hiếm khi tuyệt đối, các câu kiểu này hay là bẫy.
- Xác định phạm vi: đề hỏi phía Bắc hay phía Nam? Rất nhiều câu sai do lấy đặc điểm miền Nam gán cho miền Bắc.
- Đối chiếu bảng so sánh ở trên: nóng quanh năm, biên độ nhỏ, hai mùa mưa – khô rõ là của phía Nam.
- Kiểm tra con số: nhiệt độ trung bình năm phía Bắc trên 20°C (không phải trên 25°C); mùa đông lạnh là dưới 18°C.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “có mùa đông lạnh” với “lạnh quanh năm”. Phía Bắc vẫn có mùa hè nóng, mưa nhiều.
- Cho rằng gió mùa Đông Bắc ảnh hưởng đồng đều cả nước. Thực tế càng vào Nam, gió càng suy yếu vì bị dãy Bạch Mã chắn và vĩ độ thấp dần.
- Nghĩ mùa mưa cả nước cùng lúc. Trung Bộ mưa lớn vào thu đông, khác với Bắc Bộ và Nam Bộ mưa nhiều vào mùa hạ.
Mẹo nhớ: “Bắc có Đông lạnh – biên độ lớn; Nam nóng quanh năm – hai mùa mưa khô”.
Luyện tập (ví dụ tự đặt)
Câu 1. Phát biểu nào sau đây không đúng với khí hậu phần lãnh thổ phía Bắc?
A. Có mùa đông lạnh do gió mùa Đông Bắc.
B. Nhiệt độ trung bình năm trên 20°C.
C. Biên độ nhiệt năm lớn hơn phía Nam.
D. Nóng quanh năm, không tháng nào nhiệt độ trung bình dưới 25°C.
Đáp án: D. Đây là đặc điểm của phía Nam. Phía Bắc có tháng lạnh dưới 18°C. A, B, C đều đúng.
Câu 2. Phát biểu nào sau đây không đúng với khí hậu Việt Nam?
A. Cân bằng bức xạ dương quanh năm.
B. Lượng mưa trung bình năm khoảng 1500–2000 mm.
C. Độ ẩm không khí cao.
D. Mùa mưa trùng thời gian với nhau ở mọi vùng trên cả nước.
Đáp án: D. Duyên hải Trung Bộ mưa nhiều vào thu đông, lệch so với các vùng khác.
Câu 3 (tự luận). Vì sao mùa đông ở phía Bắc lạnh hơn phía Nam?
Gợi ý: phía Bắc ở vĩ độ cao hơn, đón trực tiếp gió mùa Đông Bắc từ lục địa châu Á; khi di chuyển xuống phía Nam, khối khí suy yếu và bị dãy Bạch Mã chắn bớt, nên miền Nam ít lạnh, gần như nóng quanh năm.
Câu hỏi thường gặp
Phần lãnh thổ phía Bắc của nước ta tính từ đâu?
Từ dãy Bạch Mã trở ra Bắc. Từ Bạch Mã trở vào là phần lãnh thổ phía Nam với khí hậu cận xích đạo gió mùa.
Khí hậu phía Bắc có nóng quanh năm không?
Không. Phía Bắc có mùa đông lạnh do gió mùa Đông Bắc, có khoảng 2–3 tháng nhiệt độ trung bình dưới 18°C. Nóng quanh năm là đặc điểm của phía Nam.
Nhiệt độ trung bình năm của phía Bắc là bao nhiêu?
Trên 20°C, thấp hơn phía Nam (trên 25°C), và biên độ nhiệt năm ở phía Bắc lớn hơn.
Mẹo làm câu hỏi 'phát biểu không đúng' về khí hậu?
Xác định phạm vi (Bắc hay Nam), chú ý từ tuyệt đối như 'quanh năm', 'không có', rồi đối chiếu với bảng so sánh đặc điểm Bắc – Nam.