Trả lời nhanh
Cấu trúc địa hình nước ta gồm hai hướng chính là hướng tây bắc – đông nam và hướng vòng cung. Hướng tây bắc – đông nam thể hiện rõ ở Tây Bắc và Trường Sơn Bắc; hướng vòng cung thể hiện ở vùng núi Đông Bắc và Trường Sơn Nam. Hai hướng này do cấu trúc địa chất cổ và vận động Tân kiến tạo quy định.
Hai hướng chính của địa hình Việt Nam
Khi gặp câu dạng điền khuyết “Cấu trúc địa hình nước ta gồm hai hướng chính là … và …”, em điền cặp từ khoá: tây bắc – đông nam và vòng cung. Đây là kiến thức nền của phần địa hình Việt Nam, thường gặp trong bài về đặc điểm chung của địa hình.
| Hướng | Khu vực thể hiện rõ | Ví dụ tiêu biểu |
|---|---|---|
| Tây bắc – đông nam | Vùng núi Tây Bắc, Trường Sơn Bắc | Dãy Hoàng Liên Sơn, Pu Đen Đinh, Pu Sam Sao; các dãy ở Trường Sơn Bắc |
| Vòng cung | Vùng núi Đông Bắc, Trường Sơn Nam | Các cánh cung Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều; khối núi và cao nguyên Trường Sơn Nam |
Vì sao địa hình lại có hai hướng này?
- Cấu trúc địa chất cổ: các nền móng, đứt gãy cổ có phương tây bắc – đông nam hoặc uốn cong thành cung, địa hình về sau bám theo các phương đó.
- Vận động Tân kiến tạo: làm địa hình nâng lên không đều, trẻ lại; các đứt gãy sâu được hoạt hoá nên dãy núi vẫn giữ hướng cũ.
- Kết quả: dòng chảy của các sông lớn ở miền núi cũng thường chạy theo các hướng này, ví dụ sông Hồng, sông Đà, sông Mã, sông Cả chảy theo hướng tây bắc – đông nam.
Phân biệt từng hướng
Hướng tây bắc – đông nam
Các dãy núi chạy dài, song song nhau, xen giữa là thung lũng sông. Đây là hướng của vùng núi cao, hiểm trở ở Tây Bắc (có đỉnh Phan-xi-păng thuộc dãy Hoàng Liên Sơn) và của các dãy núi Trường Sơn Bắc chạy từ phía nam sông Cả đến vùng núi Bạch Mã.
Hướng vòng cung
Các dãy núi uốn cong như những nan quạt, mở ra phía bắc và đông, thường thấy ở Đông Bắc với bốn cánh cung lớn. Ở Trường Sơn Nam, các khối núi và cao nguyên xếp tầng cũng có dạng vòng cung, lồi ra biển Đông.
Mẹo nhớ nhanh
- “Tây Bắc thì hướng tây bắc“: vùng núi Tây Bắc và Trường Sơn Bắc theo hướng tây bắc – đông nam.
- “Đông Bắc cong như cánh quạt”: vùng núi Đông Bắc theo hướng vòng cung; Trường Sơn Nam cũng cong nên ghép vào nhóm này.
- Bắc ghép với bắc, nam ghép với cung: Tây Bắc – Trường Sơn Bắc (tây bắc – đông nam); Đông Bắc – Trường Sơn Nam (vòng cung).
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm với hướng nghiêng chung của địa hình. Địa hình nước ta thấp dần từ tây bắc xuống đông nam. Đó là hướng nghiêng, không phải hai hướng cấu trúc đang hỏi, dù tên gọi gần giống nhau.
- Điền “bắc – nam” hoặc “đông – tây”. Hai cặp này không phải hướng chính của địa hình Việt Nam.
- Xếp nhầm Trường Sơn Nam vào hướng tây bắc – đông nam. Trường Sơn Bắc mới theo hướng đó; Trường Sơn Nam có các khối núi, cao nguyên và hướng vòng cung.
Kiến thức liên quan cần nhớ
- Đồi núi chiếm khoảng 3/4 diện tích lãnh thổ, chủ yếu là đồi núi thấp; đồng bằng chiếm khoảng 1/4.
- Địa hình cao ở hai đầu, thấp ở giữa, nghiêng theo hướng tây bắc – đông nam.
- Địa hình chịu tác động mạnh của con người và khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa.
Bài luyện tập
- Điền khuyết: “Vùng núi Đông Bắc có địa hình chủ yếu theo hướng …”. Đáp án: vòng cung (với các cánh cung Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều).
- Đúng hay sai? “Dãy Hoàng Liên Sơn chạy theo hướng vòng cung.” Đáp án: Sai. Dãy này chạy theo hướng tây bắc – đông nam.
- Giải thích ngắn: Vì sao sông Đà và sông Hồng ở miền núi phía Bắc chảy theo hướng tây bắc – đông nam? Đáp án gợi ý: vì dòng sông chảy theo các thung lũng nằm giữa những dãy núi có cùng hướng, do các đứt gãy cổ được hoạt hoá chi phối.
Câu hỏi thường gặp
Địa hình nước ta có hai hướng chính là gì?
Là hướng tây bắc – đông nam và hướng vòng cung. Hai hướng này quy định hình dáng các dãy núi ở Tây Bắc, Đông Bắc và Trường Sơn.
Vùng núi nào của nước ta có hướng vòng cung?
Vùng núi Đông Bắc với bốn cánh cung lớn (Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều) và Trường Sơn Nam với các khối núi, cao nguyên xếp thành dạng cung.
Hướng nghiêng chung của địa hình Việt Nam có phải là hướng chính của dãy núi không?
Không hoàn toàn. Địa hình nghiêng từ tây bắc xuống đông nam là xu hướng thấp dần của cả lãnh thổ. Còn hai hướng chính nói về phương kéo dài của các dãy núi: tây bắc – đông nam và vòng cung.
Vì sao địa hình nước ta có hai hướng đó?
Do cấu trúc địa chất cổ với các đứt gãy, nền móng có phương nhất định, sau đó vận động Tân kiến tạo nâng địa hình lên và vẫn giữ các phương này.