Trả lời nhanh
Tơ nilon-6,6 thuộc loại tơ poliamit (một loại tơ tổng hợp). Lí do: phân tử gồm nhiều mắt xích nối với nhau bằng liên kết amit –CO–NH–, được điều chế bằng phản ứng trùng ngưng hexametylenđiamin với axit ađipic. Vì vậy nó không phải tơ axetat, tơ bán tổng hợp hay tơ thiên nhiên.
Đề bài và phương án
Câu hỏi: «Nilon-6,6 thuộc loại tơ nào?». Bốn phương án thường gặp là: tơ axetat; tơ bán tổng hợp; tơ poliamit; tơ thiên nhiên. Đáp án đúng là tơ poliamit.
Vì sao nilon-6,6 là tơ poliamit?
Poliamit là polime có chứa nhiều nhóm amit –CO–NH– trong mạch. Nilon-6,6 điều chế từ hai monome:
- Hexametylenđiamin: H2N–[CH2]6–NH2 (6 nguyên tử C);
- Axit ađipic: HOOC–[CH2]4–COOH (6 nguyên tử C).
Hai số «6,6» chính là số C của hai monome đó. Phản ứng trùng ngưng:
n H2N[CH2]6NH2 + n HOOC[CH2]4COOH → (–HN[CH2]6NHCO[CH2]4CO–)n + 2n H2O (điều kiện: nhiệt độ, áp suất, xúc tác).
Nhóm –NH2 của amin kết hợp với nhóm –COOH của axit, tách nước và tạo liên kết –CO–NH–. Mắt xích có công thức C12H22N2O2, khối lượng 226.
Loại trừ từng phương án sai
| Phương án | Đúng/Sai | Giải thích |
|---|---|---|
| Tơ axetat | Sai | Là xenlulozơ axetat, điều chế từ xenlulozơ + anhiđrit axetic; mạch chứa nhóm este, không có liên kết amit. |
| Tơ bán tổng hợp | Sai | Loại này xuất phát từ polime thiên nhiên rồi chế hoá (tơ visco, tơ axetat). Nilon-6,6 được tạo từ monome nhỏ nên là tơ tổng hợp. |
| Tơ poliamit | Đúng | Mạch có nhiều nhóm –CO–NH–. |
| Tơ thiên nhiên | Sai | Tơ thiên nhiên có sẵn trong tự nhiên như bông, len, tơ tằm. Nilon-6,6 do con người tổng hợp. |
Phân loại nhanh các loại tơ hay gặp
- Tơ thiên nhiên: bông, len, tơ tằm.
- Tơ bán tổng hợp (nhân tạo): tơ visco, tơ xenlulozơ axetat.
- Tơ tổng hợp: nilon-6,6, nilon-6 (poliamit); lapsan (polieste); nitron/olon (poliacrilonitrin).
Mẹo nhớ: thấy tên «nilon», «capron» hay có đuôi «amit» thì nghĩ đến –CO–NH–. Thấy «axetat», «visco» thì nghĩ ngay đến xenlulozơ, tức tơ nhân tạo.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm nilon-6,6 là sản phẩm trùng hợp. Thực tế nó điều chế bằng trùng ngưng, có tạo ra nước. Chỉ nilon-6 (từ caprolactam) và nilon-7 (từ axit 7-aminoheptanoic: trùng ngưng) cần phân biệt kĩ: nilon-6 trùng hợp mở vòng caprolactam, nilon-7 trùng ngưng.
- Thấy chữ «tơ» liền chọn «thiên nhiên». Hãy xét nguồn gốc và cấu tạo mắt xích.
- Nhầm nilon-6,6 với tơ nitron. Nitron là poliacrilonitrin, mạch không có liên kết amit.
Bài luyện tập
Bài 1. Một mẫu nilon-6,6 có phân tử khối 22 600. Tính số mắt xích.
Giải: n = 22 600 : 226 = 100 mắt xích.
Bài 2. Điều chế 22,6 kg nilon-6,6 (hiệu suất 100%) cần bao nhiêu kg axit ađipic?
Giải: 22,6 kg ứng với 0,1 kmol mắt xích, nên cần 0,1 kmol axit ađipic (M = 146). Khối lượng = 0,1 × 146 = 14,6 kg.
Bài 3. Trong các tơ sau, tơ nào thuộc cùng loại poliamit với nilon-6,6: tơ nilon-6, tơ lapsan, tơ visco?
Đáp án: tơ nilon-6, vì mạch cũng chứa liên kết –CO–NH–. Lapsan là polieste, visco là tơ bán tổng hợp.
Câu hỏi thường gặp
Tơ nilon-6,6 là tơ tổng hợp hay tơ nhân tạo?
Là tơ tổng hợp. Nó được tạo từ các monome nhỏ (hexametylenđiamin và axit ađipic), không xuất phát từ polime thiên nhiên như tơ nhân tạo (visco, axetat).
Số 6,6 trong nilon-6,6 nghĩa là gì?
Là số nguyên tử cacbon của hai monome: hexametylenđiamin có 6 C và axit ađipic có 6 C.
Nilon-6,6 điều chế bằng phản ứng trùng hợp hay trùng ngưng?
Bằng phản ứng trùng ngưng, vì hai monome kết hợp và tách ra phân tử nước.
Tơ nilon-6 có phải poliamit không?
Có. Nilon-6 điều chế bằng trùng hợp caprolactam, mạch có liên kết –CO–NH– nên cũng là poliamit.