Trả lời nhanh
Phương án KHÔNG phải đặc điểm của ngân sách nhà nước là phương án mâu thuẫn với các đặc điểm: do Nhà nước sở hữu và quản lý, thu chi theo quy định của pháp luật, phục vụ lợi ích chung và chủ yếu không hoàn trả trực tiếp. Ví dụ: “hoạt động vì lợi nhuận”, “thu chi tuỳ ý”, “chỉ phục vụ một nhóm người” đều là ý sai.
Ngân sách nhà nước là gì?
Ngân sách nhà nước (NSNN) là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước trong một khoảng thời gian nhất định (thường là một năm), được cơ quan có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. NSNN gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương.
Đề bài hay hỏi “đâu không phải là đặc điểm”, nên việc đầu tiên là nắm chắc đâu là đặc điểm đúng.
Các đặc điểm đúng của ngân sách nhà nước
- Thuộc sở hữu của Nhà nước, do Nhà nước quản lý. Quốc hội quyết định dự toán và phân bổ ngân sách; Chính phủ và các cấp chính quyền tổ chức thực hiện.
- Thu – chi theo quy định của pháp luật. Mọi khoản thu, khoản chi đều phải có căn cứ trong Hiến pháp, Luật Ngân sách nhà nước, các luật thuế… và phải có dự toán được duyệt.
- Gắn với quyền lực của Nhà nước. Nhà nước dùng quyền lực để thu thuế, phí, lệ phí, nên người nộp có nghĩa vụ phải nộp theo luật.
- Phục vụ lợi ích chung, không vì lợi nhuận. Tiền chi cho giáo dục, y tế, quốc phòng, an ninh, hạ tầng, an sinh xã hội… nhằm phục vụ toàn xã hội.
- Chủ yếu không hoàn trả trực tiếp. Em nộp thuế không có nghĩa là nhận lại đúng số tiền đó; lợi ích em nhận được là các dịch vụ công và hàng hoá công.
- Hoạt động theo năm ngân sách. Theo Luật Ngân sách nhà nước hiện hành, năm ngân sách bắt đầu từ 1/1 và kết thúc vào 31/12 dương lịch.
Những ý thường bị cài vào làm phương án sai
Bảng dưới đây là các nhận định tự đặt để em luyện loại trừ. Chúng đều KHÔNG phải đặc điểm của NSNN.
| Nhận định | Vì sao sai |
|---|---|
| NSNN hoạt động nhằm tối đa hoá lợi nhuận | Đó là mục tiêu của doanh nghiệp. NSNN phục vụ lợi ích chung. |
| Cơ quan nhà nước được thu chi tuỳ ý, không cần dự toán | Thu chi phải theo luật và dự toán đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. |
| NSNN thuộc sở hữu của một nhóm cá nhân hoặc doanh nghiệp | NSNN thuộc sở hữu Nhà nước. |
| Người nộp thuế được hoàn trả ngang giá, trực tiếp | Thuế mang tính không hoàn trả trực tiếp. |
| NSNN chỉ gồm các khoản thu, không có khoản chi | NSNN gồm cả thu và chi. |
Mẹo làm bài: loại trừ bằng 3 câu hỏi
- Ai sở hữu, ai quản lý? Nếu phương án nói tư nhân hay một nhóm lợi ích, loại.
- Có đúng luật không? Nếu có chữ “tuỳ ý”, “không cần quy định”, loại.
- Mục đích là gì? Nếu là “vì lợi nhuận” hoặc “phục vụ riêng”, loại.
Lỗi hay gặp: nhầm NSNN với quỹ của doanh nghiệp hoặc với ngân sách gia đình. Ngân sách gia đình do chủ gia đình tự quyết, còn NSNN phải do cơ quan quyền lực nhà nước quyết định theo luật.
Luyện tập
Câu 1. Nhận định “Chính phủ có thể tự chi mọi khoản mà không cần dự toán được duyệt” có phải đặc điểm của NSNN không?
Đáp án: Không. NSNN hoạt động theo luật và dự toán đã được Quốc hội, Hội đồng nhân dân quyết định.
Câu 2. Nhận định “Tiền thuế được dùng để xây trường học, bệnh viện, đường giao thông” nói lên điều gì?
Đáp án: Đúng. Đây là biểu hiện NSNN phục vụ lợi ích chung của xã hội.
Câu 3. Bác Lan nộp thuế thu nhập rồi đòi cơ quan thuế trả lại đúng số tiền đó để dùng riêng. Việc này có phù hợp với đặc điểm của NSNN không?
Đáp án: Không. Khoản thu từ thuế có tính không hoàn trả trực tiếp. Bác Lan được hưởng lợi gián tiếp qua các dịch vụ công.
Ghi nhớ nhanh
Em có thể nhớ đặc điểm NSNN bằng cụm “Nhà nước – Luật – Chung – Không hoàn trả”. Phương án nào đi ngược một trong bốn ý này thì đó là đáp án cần chọn khi đề hỏi “đâu không phải”.
Câu hỏi thường gặp
Ngân sách nhà nước có những đặc điểm nào?
NSNN thuộc sở hữu và do Nhà nước quản lý; thu chi theo quy định của pháp luật và dự toán; gắn với quyền lực nhà nước; phục vụ lợi ích chung; chủ yếu không hoàn trả trực tiếp; hoạt động theo năm ngân sách.
Mục tiêu của ngân sách nhà nước có phải là lợi nhuận không?
Không. Lợi nhuận là mục tiêu của hoạt động kinh doanh. NSNN được dùng để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước và phục vụ lợi ích chung của xã hội.
Năm ngân sách ở Việt Nam bắt đầu và kết thúc khi nào?
Theo Luật Ngân sách nhà nước hiện hành, năm ngân sách bắt đầu từ ngày 1/1 và kết thúc vào ngày 31/12 dương lịch.
Ai có quyền quyết định dự toán ngân sách nhà nước?
Quốc hội quyết định dự toán ngân sách nhà nước và phân bổ ngân sách trung ương. Hội đồng nhân dân các cấp quyết định dự toán ngân sách địa phương theo thẩm quyền.