Trả lời nhanh
Phương án đúng là phương án nói về các hiện tượng chuyển động, lực, nhiệt, điện – từ, ánh sáng, âm thanh hoặc cấu trúc nguyên tử – hạt nhân. Lí do: Vật lí nghiên cứu các dạng vận động phổ biến nhất của vật chất và năng lượng. Phương án nói về phản ứng biến đổi chất (Hoá học) hay cấu tạo, hoạt động của cơ thể sống (Sinh học) thì không phải của Vật lí.
Đây là dạng câu hỏi mở đầu chương trình Vật lí 10 (bài “Làm quen với Vật lí”). Do đề ở các sách và đề kiểm tra có thể khác phương án, bài này hướng dẫn cách nhận diện bằng nguyên tắc, để em gặp phương án nào cũng chọn được.
Vật lí nghiên cứu cái gì?
Vật lí nghiên cứu các dạng vận động đơn giản nhất, tổng quát nhất của vật chất, các dạng năng lượng và quy luật tương tác giữa chúng. Từ vật rất nhỏ (hạt cơ bản) đến vật rất lớn (thiên hà), em đều gặp đối tượng của Vật lí.
Các lĩnh vực chính của Vật lí
| Lĩnh vực | Nghiên cứu về | Ví dụ quen thuộc |
|---|---|---|
| Cơ học | Chuyển động, lực, cân bằng | Xe chuyển động, vật rơi tự do |
| Nhiệt học | Nhiệt độ, truyền nhiệt, chất khí | Nước nóng lên, băng tan |
| Điện học và từ học | Dòng điện, điện trường, từ trường | Mạch điện, nam châm |
| Quang học | Ánh sáng, sự phản xạ, khúc xạ | Cầu vồng, gương, thấu kính |
| Âm học | Sóng âm, độ cao, độ to | Tiếng đàn, tiếng vang |
| Vật lí nguyên tử và hạt nhân | Cấu trúc nguyên tử, phóng xạ | Năng lượng hạt nhân |
| Thiên văn – vũ trụ | Chuyển động của các thiên thể | Trái Đất quay quanh Mặt Trời |
Cách loại trừ phương án sai
- Có “phản ứng”, “tạo chất mới”, “tính chất của chất”? Thường là Hoá học (ví dụ sắt gỉ, đốt cháy than).
- Có “cơ thể sống”, “tế bào”, “quang hợp”, “di truyền”? Là Sinh học.
- Có “chuyển động, lực, năng lượng, nhiệt, điện, ánh sáng, âm”? Là Vật lí.
- Có “xã hội, lịch sử, dân cư”? Thuộc môn khác như Lịch sử, Địa lí.
Mẹo nhớ phân biệt Lí – Hoá – Sinh
- Lí: chất vẫn là chất đó, chỉ thay đổi vị trí, trạng thái, năng lượng. Ví dụ nước đá tan thành nước vẫn là H2O.
- Hoá: xuất hiện chất mới.
- Sinh: liên quan đến sự sống.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng mọi thứ liên quan đến “năng lượng” đều là Hoá: thực ra năng lượng điện, nhiệt, ánh sáng là đối tượng của Vật lí.
- Nhầm sự thay đổi trạng thái (nóng chảy, bay hơi – Vật lí) với phản ứng hoá học.
- Chọn phương án quá hẹp: Vật lí gồm nhiều lĩnh vực chứ không chỉ cơ học.
- Quên rằng Vật lí còn gắn với kĩ thuật: máy phát điện, tia X trong y học đều xuất phát từ kiến thức Vật lí, nhưng bản thân việc nghiên cứu nguyên lí vẫn thuộc Vật lí.
Luyện tập (đề tự đặt)
Câu 1. Hiện tượng nào sau đây thuộc lĩnh vực nghiên cứu của Vật lí? A. Sắt để lâu ngoài không khí ẩm bị gỉ. B. Quả bóng lăn chậm dần trên sân cỏ. C. Lá cây quang hợp tạo tinh bột. D. Sữa lên men thành sữa chua.
Đáp án: B. Chuyển động và lực ma sát là cơ học. A, D có chất mới tạo thành (Hoá học – Sinh hoá), C là quá trình sống của thực vật (Sinh học).
Câu 2. Việc giải thích sự tạo thành cầu vồng sau mưa thuộc lĩnh vực nào của Vật lí?
Đáp án: quang học, vì liên quan đến sự khúc xạ và tán sắc ánh sáng qua giọt nước.
Câu 3. Điền khuyết: Nghiên cứu về dòng điện chạy trong dây dẫn và tác dụng của từ trường lên dòng điện thuộc lĩnh vực ……… của Vật lí.
Đáp án: điện học và từ học (điện từ).
Tóm tắt
Gặp câu hỏi “lĩnh vực nào là của Vật lí”, hãy tìm các từ khoá: chuyển động, lực, nhiệt, điện, từ, ánh sáng, âm, hạt nhân, vũ trụ. Loại những phương án có chất mới tạo thành hoặc có sự sống.
Câu hỏi thường gặp
Vật lí nghiên cứu những lĩnh vực nào?
Gồm cơ học, nhiệt học, điện học và từ học, quang học, âm học, vật lí nguyên tử – hạt nhân và thiên văn – vũ trụ.
Làm sao phân biệt hiện tượng vật lí và hiện tượng hoá học?
Hiện tượng vật lí không tạo chất mới (nước đá tan, dây tóc nóng sáng). Hiện tượng hoá học có chất mới sinh ra (sắt gỉ, đốt cháy).
Quang hợp của cây xanh có phải đối tượng của Vật lí không?
Quang hợp là quá trình sống của thực vật nên thuộc Sinh học. Vật lí chỉ nghiên cứu phần ánh sáng như một dạng năng lượng.
Học Vật lí có ích gì trong đời sống?
Vật lí là cơ sở của nhiều công nghệ như điện, thông tin liên lạc, y học (tia X, siêu âm) và giao thông.