Trả lời nhanh
Lĩnh vực của Vật lí là những nội dung nghiên cứu về chuyển động, lực, năng lượng, nhiệt, điện – từ, ánh sáng, âm thanh, cấu tạo nguyên tử – hạt nhân và các tính chất vật chất ở mức cơ bản. Đáp án đúng là phương án nói về các hiện tượng, quy luật vận động của vật chất và năng lượng. Phương án nói về sự sống (Sinh học) hay biến đổi chất (Hoá học) thì không phải.
Đề bài này thường gặp ở bài mở đầu môn Vật lí lớp 10 (“Làm quen với Vật lí”). Vì không có bốn phương án cố định để đối chiếu, thầy hướng dẫn em cách nhận biết để chọn đúng với bất kì bộ phương án nào.
Vật lí nghiên cứu cái gì?
Vật lí là môn khoa học tự nhiên nghiên cứu các dạng vận động của vật chất, các dạng năng lượng và tương tác giữa chúng. Em cần nhớ hai từ khoá: vận động và năng lượng. Hễ đề nói tới chuyển động, lực, nhiệt, điện, ánh sáng, sóng, hạt cấu tạo nên vật chất… thì khả năng cao là Vật lí.
Các lĩnh vực chính của Vật lí
| Lĩnh vực | Nghiên cứu về | Ví dụ |
|---|---|---|
| Cơ học | Chuyển động, lực, năng lượng cơ học | Xe trượt xuống dốc, vật rơi tự do |
| Nhiệt học | Nhiệt độ, sự truyền nhiệt, nở vì nhiệt | Nước nóng lên khi đun, đường ray nở ra |
| Điện học và từ học | Dòng điện, điện trường, từ trường | Mạch điện, nam châm hút sắt |
| Quang học | Ánh sáng, sự phản xạ, khúc xạ | Ảnh trong gương, cầu vồng |
| Âm học | Sự tạo thành và truyền âm | Dây đàn rung phát tiếng |
| Vật lí nguyên tử và hạt nhân | Cấu tạo nguyên tử, phóng xạ, phản ứng hạt nhân | Điện hạt nhân, tia phóng xạ |
Ngoài ra còn các hướng hiện đại như vật lí chất rắn, vật lí thiên văn, vật lí vật liệu (chế tạo chip, pin, vật liệu siêu dẫn).
Cách loại trừ phương án sai
- Phương án nói về sinh vật sống (quang hợp, hô hấp, di truyền, tiến hoá…) → thuộc Sinh học.
- Phương án nói về sự biến đổi chất này thành chất khác (phản ứng axit – bazơ, gỉ sắt, điều chế chất…) → thuộc Hoá học.
- Phương án nói về con người, xã hội, thời gian lịch sử → thuộc khoa học xã hội.
- Còn lại là phương án về chuyển động, năng lượng, sóng, trường, hạt cơ bản → chọn Vật lí.
Vì sao dễ nhầm?
Các môn khoa học tự nhiên có vùng giao nhau. Chẳng hạn, “nhiệt toả ra trong phản ứng cháy” có cả Hoá và Lí; “dòng điện thần kinh” có cả Sinh và Lí. Khi đề hỏi lĩnh vực của Vật lí, hãy bám vào đối tượng chính của câu: nếu trọng tâm là quy luật chuyển động, năng lượng thì chọn Vật lí; nếu trọng tâm là chất biến đổi hay cơ thể sống thì không.
Lỗi hay gặp: thấy từ “vật chất” là chọn ngay. Hoá học cũng nghiên cứu vật chất, nhưng ở góc độ thành phần và sự biến đổi chất.
Mẹo nhớ nhanh
Nhớ câu: “Lí lo chuyển động – năng lượng; Hoá lo biến đổi chất; Sinh lo sự sống.”
Bài luyện tập
Các tình huống dưới đây do thầy tự đặt. Em hãy cho biết tình huống nào thuộc nghiên cứu của Vật lí.
- Tìm hiểu vì sao xe lăn xuống dốc càng lúc càng nhanh.
- Tìm hiểu quá trình quang hợp ở lá cây.
- Tìm hiểu vì sao thấy chớp trước rồi mới nghe tiếng sấm.
- Tìm hiểu hiện tượng khi nhỏ axit vào đá vôi.
Đáp án:
- Câu 1: Vật lí (cơ học – lực và gia tốc).
- Câu 2: Sinh học (quá trình sống của thực vật).
- Câu 3: Vật lí (ánh sáng truyền nhanh hơn âm thanh rất nhiều).
- Câu 4: Hoá học (phản ứng làm biến đổi chất, có sủi bọt khí).
Vậy trong bốn tình huống, câu 1 và câu 3 thuộc lĩnh vực nghiên cứu của Vật lí.
Tóm tắt
- Vật lí nghiên cứu vận động và năng lượng của vật chất.
- Gồm cơ, nhiệt, điện – từ, quang, âm, nguyên tử – hạt nhân…
- Loại phương án về sinh vật sống và sự biến đổi chất; chọn phương án về quy luật vật lí.
Câu hỏi thường gặp
Vật lí nghiên cứu những lĩnh vực nào?
Vật lí nghiên cứu cơ học, nhiệt học, điện học và từ học, quang học, âm học, vật lí nguyên tử và hạt nhân, cùng các hướng hiện đại như vật lí chất rắn, thiên văn.
Khác nhau giữa Vật lí và Hoá học là gì?
Vật lí chủ yếu xét chuyển động, năng lượng, tương tác và cấu trúc cơ bản của vật chất. Hoá học tập trung vào thành phần, tính chất và sự biến đổi của chất thành chất khác.
Quang hợp ở cây xanh có phải lĩnh vực của Vật lí không?
Không. Quang hợp là quá trình sống của thực vật nên thuộc Sinh học, dù có liên quan đến ánh sáng.
Học Vật lí có ích gì trong đời sống?
Vật lí là nền tảng của kĩ thuật và công nghệ như điện, thiết bị điện tử, giao thông, y tế (chụp X-quang), năng lượng, và giúp giải thích các hiện tượng tự nhiên.