Trả lời nhanh
Phương pháp đường chuyển động thể hiện sự di chuyển của các đối tượng địa lí: hướng di chuyển, khối lượng (số lượng) vận chuyển, tốc độ và có thể cả loại hàng hoá, loại đối tượng (qua màu sắc). Phương pháp này không thể hiện sự phân bố cố định tại một điểm hoặc trong một vùng, cũng như cơ cấu giá trị theo từng đơn vị lãnh thổ. Đó là việc của các phương pháp khác.
Phương pháp đường chuyển động là gì?
Đây là phương pháp biểu hiện bản đồ dùng các mũi tên (đường có hướng) để cho thấy đối tượng địa lí đang dịch chuyển từ đâu đến đâu. Đối tượng có thể là gió, bão, dòng biển, luồng di cư, luồng hàng hoá xuất – nhập khẩu, tuyến vận tải hành khách…
Điều cốt lõi cần nhớ: đối tượng phải có sự di chuyển. Nếu đối tượng đứng yên (nhà máy, mỏ khoáng sản, thành phố) thì không dùng phương pháp này.
Mũi tên cho ta biết những gì?
| Yếu tố của mũi tên | Nội dung thể hiện |
|---|---|
| Hướng mũi tên | Hướng di chuyển (nơi đi → nơi đến) |
| Độ dài, điểm đầu và điểm cuối | Quãng đường, khoảng cách di chuyển, tuyến đường |
| Độ rộng (độ dày) của mũi tên | Khối lượng, số lượng di chuyển (tấn hàng, số người…) |
| Màu sắc, kiểu nét | Loại đối tượng hoặc chất lượng (nóng/lạnh, loại hàng hoá…); có thể gắn với tốc độ |
Phương pháp đường chuyển động không thể hiện được gì?
Khi đề hỏi “không thể hiện được”, hãy loại những nội dung không liên quan đến sự di chuyển:
- Sự phân bố cố định tại một điểm (nhà máy, mỏ, sân bay) và quy mô của điểm đó → dùng phương pháp kí hiệu.
- Phân bố rải rác của nhiều đối tượng nhỏ (dân cư nông thôn, cây trồng phân tán) → dùng phương pháp chấm điểm.
- Phạm vi phân bố theo vùng (vùng trồng lúa, vùng khí hậu) → dùng phương pháp khoanh vùng.
- Giá trị tổng cộng hoặc cơ cấu trong từng đơn vị hành chính (GDP, cơ cấu ngành của từng tỉnh) → dùng phương pháp bản đồ – biểu đồ.
Mẹo nhớ: “Mũi tên = đi lại”. Hễ phương án nói về “vị trí cố định”, “phạm vi”, “giá trị tại từng tỉnh” thì gần như chắc chắn không thuộc phương pháp đường chuyển động.
Cách làm câu hỏi dạng này
- Đọc từng phương án, hỏi: nội dung này có phải sự di chuyển không?
- Nếu là hướng, khối lượng, tốc độ, quãng đường của sự di chuyển → thuộc phương pháp đường chuyển động.
- Nếu là vị trí, phạm vi, tổng giá trị theo lãnh thổ → thuộc phương pháp khác.
- Chú ý chữ “không” trong câu hỏi để chọn đúng chiều.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “khối lượng vận chuyển” với “giá trị sản xuất tại từng tỉnh”. Cái trước là dòng chảy (mũi tên dày/mỏng), cái sau là con số gắn với địa phương (biểu đồ).
- Nghĩ rằng đường giao thông (quốc lộ, đường sắt) vẽ bằng đường nét thì là đường chuyển động. Thực ra đó chỉ là kí hiệu tuyến, không nói gì về hướng hay khối lượng di chuyển.
- Quên rằng gió, bão, dòng biển cũng là đối tượng của phương pháp này, không chỉ hàng hoá.
Bài luyện tập (tự đặt)
Câu 1. Bản đồ nào sau đây thường dùng phương pháp đường chuyển động: (A) bản đồ các mỏ than; (B) bản đồ hướng gió mùa mùa đông; (C) bản đồ vùng nông nghiệp; (D) bản đồ GDP từng tỉnh?
Đáp án: B. Gió là đối tượng di chuyển, có hướng. A dùng kí hiệu điểm, C khoanh vùng, D bản đồ – biểu đồ.
Câu 2. Trên bản đồ luồng xuất khẩu gạo, mũi tên A dày gấp đôi mũi tên B. Điều đó cho biết gì?
Đáp án: khối lượng gạo xuất theo hướng A lớn hơn (khoảng gấp đôi) hướng B, vì độ rộng mũi tên thể hiện khối lượng.
Câu 3. Nội dung “vị trí và công suất của các nhà máy thuỷ điện” có thể hiện bằng đường chuyển động không? Vì sao?
Đáp án: Không. Nhà máy thuỷ điện là đối tượng cố định, phải dùng phương pháp kí hiệu (kích thước kí hiệu thể hiện công suất).
Câu hỏi thường gặp
Phương pháp đường chuyển động thể hiện được những nội dung nào?
Thể hiện hướng di chuyển, khối lượng (số lượng) di chuyển, tốc độ hoặc quãng đường và loại đối tượng di chuyển như gió, bão, dòng biển, luồng hàng hoá, luồng người.
Phương pháp đường chuyển động không thể hiện được điều gì?
Không thể hiện được sự phân bố cố định tại một điểm, phạm vi phân bố theo vùng, hay giá trị và cơ cấu theo từng đơn vị lãnh thổ. Các nội dung này cần phương pháp kí hiệu, khoanh vùng, chấm điểm hoặc bản đồ – biểu đồ.
Độ rộng của mũi tên trên bản đồ đường chuyển động có ý nghĩa gì?
Độ rộng (độ dày) mũi tên thường biểu thị khối lượng hoặc số lượng đối tượng di chuyển; mũi tên càng dày thì khối lượng càng lớn.
Đường giao thông trên bản đồ có phải là phương pháp đường chuyển động không?
Không hẳn. Đường giao thông thường chỉ là kí hiệu dạng đường cho biết vị trí tuyến. Phương pháp đường chuyển động phải cho biết hướng và khối lượng di chuyển của đối tượng.