Trả lời nhanh
Bảng điện trong bài thực hành này gồm 2 cầu chì (thiết bị bảo vệ), 1 công tắc hai cực (thiết bị đóng cắt) điều khiển 1 bóng đèn, và 1 ổ cắm điện (thiết bị lấy điện), nối với nhau bằng dây dẫn. Công tắc và cầu chì mắc nối tiếp trên dây pha; đèn và ổ cắm mắc song song với nhau.
1. Trên bảng điện có những phần tử nào?
Bảng điện là một phần của mạng điện trong nhà. Trên đó người ta lắp ba nhóm thiết bị: đóng cắt, bảo vệ và lấy điện. Em nhớ theo cụm “đóng – bảo vệ – lấy” là sẽ không lẫn.
| Nhóm | Phần tử | Nhiệm vụ |
|---|---|---|
| Đóng cắt | Công tắc, cầu dao | Đóng hoặc ngắt dòng điện tới đồ dùng điện |
| Bảo vệ | Cầu chì, áp tô mát | Tự ngắt mạch khi quá tải hoặc ngắn mạch |
| Lấy điện | Ổ cắm (kèm phích cắm) | Cấp điện cho đồ dùng điện di động |
| Phụ | Đui đèn, bóng đèn, hộp số quạt, dây dẫn | Tải tiêu thụ và đường dẫn điện |
Bảng điện chính và bảng điện nhánh
- Bảng điện chính: cấp điện cho toàn bộ hệ thống điện trong nhà, thường chỉ lắp cầu chì tổng, cầu dao tổng hoặc áp tô mát tổng.
- Bảng điện nhánh: cấp điện tới từng đồ dùng điện, thường lắp cầu chì, công tắc, ổ cắm, hộp số quạt…
Bài thực hành này làm một bảng điện nhánh nhỏ gồm 2 cầu chì, 1 ổ cắm, 1 công tắc và 1 bóng đèn.
2. Dụng cụ, vật liệu và thiết bị
- Dụng cụ: kìm cắt dây, kìm tuốt dây, khoan tay (mũi khoan đường kính 2 mm và 5 mm), dao, tua vít, bút thử điện, thước kẻ, bút chì.
- Thiết bị: cầu chì, công tắc, ổ lấy điện, đui đèn, bóng đèn, dây dẫn điện.
- Vật liệu: bảng điện, băng dính cách điện, giấy ráp.
3. Sơ đồ nguyên lí của mạch bảng điện
Muốn lắp đúng, em phải đọc được sơ đồ trước. Quy tắc cốt lõi: các thiết bị đóng cắt và bảo vệ (cầu chì, công tắc) luôn đặt trên dây pha; phần tải (đèn, ổ cắm) chạy tiếp về dây trung tính.
- Cầu chì và công tắc mắc nối tiếp với nhau, nối vào dây pha.
- Bóng đèn và ổ cắm mắc song song với nhau, cùng nối về dây trung tính, nên mỗi thiết bị làm việc độc lập ở điện áp 220 V.
- Vì sao đặt công tắc trên dây pha? Khi công tắc mở, đui đèn không còn mang điện, nên thay bóng đèn an toàn hơn. Nếu đặt nhầm trên dây trung tính, đèn tắt nhưng đui vẫn nối với dây pha và có thể gây giật.
4. Vẽ sơ đồ lắp đặt
Trước khi vẽ cần lưu ý:
- Mục đích: phân phối và điều khiển hợp lí nguồn điện cho mạng điện và đồ dùng điện.
- Vị trí đặt bảng điện: gần cửa ra vào hoặc nơi thuận tiện nhất.
- Bố trí các phần tử cân đối, khoa học, thẩm mĩ, dễ sử dụng.
- Luôn đặt an toàn điện lên hàng đầu.
Bốn bước vẽ sơ đồ lắp đặt:
- Vẽ đường dây nguồn.
- Xác định vị trí đặt bảng điện và bóng đèn.
- Xác định vị trí các thiết bị điện trên bảng điện.
- Vẽ nối các đường dây dẫn theo sơ đồ nguyên lí.
5. Quy trình lắp mạch bảng điện (5 bước)
- Vạch dấu. Kích thước bảng điện tuỳ theo kích thước thiết bị. Chọn một cạnh chuẩn để xác định các vị trí còn lại; đánh dấu riêng lỗ luồn dây và lỗ bắt vít.
- Khoan lỗ bảng điện. Lỗ bắt vít dùng mũi khoan đường kính 2 mm, lỗ luồn dây dùng mũi 5 mm. Hạ mũi khoan sát điểm vạch dấu để chỉnh đúng tâm, nâng lên rồi mới cho máy chạy, khoan tiến đều và liên tục.
- Nối dây thiết bị điện. Đo, cắt và luồn dây qua lỗ; nối các đầu dây vào thiết bị.
- Lắp thiết bị lên bảng điện đúng các vị trí đã vạch dấu.
- Kiểm tra theo yêu cầu: đúng sơ đồ, mối nối chắc chắn, bố trí gọn đẹp; nối nguồn, dùng bút thử điện kiểm tra rồi vận hành thử.
Mẹo nhớ thứ tự: “Vạch – Khoan – Nối – Lắp – Kiểm”. Hãy để ý: nối dây xảy ra trước khi gắn thiết bị lên bảng, vì dây phải luồn qua lỗ rồi mới siết vào đầu cực.
6. Lỗi sai thường gặp khi làm bài và khi thực hành
- Nhầm “xác định vị trí bảng điện, bóng đèn” là bước 1. Thực ra đó là bước 2 của việc vẽ sơ đồ lắp đặt (bước 1 là vẽ đường dây nguồn).
- Lẫn hai quy trình: vẽ sơ đồ có 4 bước, còn lắp bảng điện có 5 bước.
- Đấu cầu chì hoặc công tắc vào dây trung tính thay vì dây pha.
- Khoan thử khi bảng điện chưa kẹp chặt, hoặc đặt mũi khoan lệch dấu.
- Nối nguồn trước khi kiểm tra mạch; luôn kiểm tra bằng bút thử điện và cắt nguồn khi sửa.
7. 10 câu trắc nghiệm có đáp án
Câu 1. Bảng điện trong bài thực hành có mấy cầu chì? A. 1 B. 2 C. 3 D. 4
Đáp án: B. Mạch gồm 2 cầu chì, 1 ổ cắm, 1 công tắc, 1 bóng đèn.
Câu 2. Công tắc và cầu chì được mắc vào dây nào? A. Dây pha B. Dây trung tính C. Dây nối đất D. Cả hai dây
Đáp án: A. Thiết bị đóng cắt và bảo vệ phải nằm trên dây pha để ngắt điện hoàn toàn khỏi tải.
Câu 3. “Xác định vị trí bảng điện, bóng đèn” là bước mấy khi vẽ sơ đồ lắp đặt? A. 1 B. 2 C. 3 D. 4
Đáp án: B. Sau khi vẽ đường dây nguồn (bước 1) mới xác định vị trí bảng điện và đèn.
Câu 4. Quy trình lắp mạch bảng điện gồm mấy bước? A. 3 B. 4 C. 5 D. 6
Đáp án: C. Vạch dấu, khoan lỗ, nối dây, lắp thiết bị, kiểm tra.
Câu 5. Bước đầu tiên khi lắp bảng điện là gì? A. Khoan lỗ B. Nối dây C. Vạch dấu D. Kiểm tra
Đáp án: C. Phải có dấu thì mới khoan và bố trí thiết bị chính xác.
Câu 6. Lỗ luồn dây dẫn trên bảng điện khoan bằng mũi khoan đường kính bao nhiêu? A. 2 mm B. 3 mm C. 5 mm D. 8 mm
Đáp án: C. Mũi 2 mm dành cho lỗ bắt vít, mũi 5 mm cho lỗ luồn dây.
Câu 7. Bóng đèn và ổ cắm trên bảng điện được mắc như thế nào với nhau? A. Nối tiếp B. Song song C. Hỗn hợp D. Không mắc với nhau
Đáp án: B. Mắc song song để mỗi thiết bị đều chịu điện áp 220 V và hoạt động độc lập.
Câu 8. Phần tử nào sau đây là thiết bị bảo vệ? A. Công tắc B. Ổ cắm C. Cầu chì D. Đui đèn
Đáp án: C. Cầu chì tự đứt khi dòng điện quá lớn.
Câu 9. Bảng điện chính thường lắp thiết bị nào? A. Ổ cắm và hộp số quạt B. Cầu dao tổng, cầu chì tổng hoặc áp tô mát tổng C. Chỉ công tắc D. Chỉ bóng đèn
Đáp án: B. Bảng điện chính cấp điện cho cả nhà nên cần thiết bị đóng cắt, bảo vệ tổng.
Câu 10. Dụng cụ dùng để kiểm tra mạch có điện hay không là: A. Kìm tuốt dây B. Bút thử điện C. Tua vít thường D. Thước kẻ
Đáp án: B. Bút thử điện báo sáng khi chạm vào phần mang điện (dây pha).
8. Bài luyện tập
- Đề: Kể tên các phần tử có trên bảng điện của bài thực hành và xếp vào ba nhóm đóng cắt – bảo vệ – lấy điện.
Đáp án: đóng cắt: công tắc; bảo vệ: 2 cầu chì; lấy điện: ổ cắm; ngoài ra có bóng đèn, đui đèn và dây dẫn. - Đề: Nếu lắp công tắc trên dây trung tính thì có hại gì?
Đáp án: khi công tắc mở đèn tắt nhưng đui đèn vẫn nối với dây pha, người thay bóng có thể bị điện giật. - Đề: Sắp xếp lại đúng thứ tự: lắp thiết bị lên bảng, vạch dấu, kiểm tra, nối dây, khoan lỗ.
Đáp án: vạch dấu → khoan lỗ → nối dây → lắp thiết bị lên bảng → kiểm tra.
Xem thêm các bài thực hành khác
- Lý thuyết Công nghệ 9 Bài 7: Lắp mạch điện đèn ống huỳnh quang
- Lý thuyết Công nghệ 9 Bài 8: Mạch điện hai công tắc hai cực điều khiển hai đèn
- Lý thuyết Công nghệ 9 Bài 11: Lắp đặt dây dẫn của mạng điện trong nhà
- Lý thuyết Công nghệ 9 Bài 12: Kiểm tra an toàn mạng điện trong nhà
- 10 câu trắc nghiệm Công nghệ 9 Bài 6 có đáp án
- Giải Công nghệ 9 Bài 6: Thực hành lắp mạch điện bảng điện
Câu hỏi thường gặp
Trên bảng điện có những phần tử nào?
Bảng điện thường có thiết bị đóng cắt (công tắc, cầu dao), thiết bị bảo vệ (cầu chì, áp tô mát) và thiết bị lấy điện (ổ cắm). Bảng điện thực hành gồm 2 cầu chì, 1 công tắc, 1 ổ cắm và 1 bóng đèn.
Vì sao công tắc và cầu chì phải mắc vào dây pha?
Vì khi công tắc mở hoặc cầu chì đứt, toàn bộ phần phía sau (đèn, ổ cắm) mới không còn mang điện, bảo đảm an toàn khi sử dụng và sửa chữa.
Lắp mạch bảng điện gồm mấy bước, là những bước nào?
Gồm 5 bước: vạch dấu, khoan lỗ bảng điện, nối dây thiết bị điện, lắp thiết bị vào bảng điện, kiểm tra.
Bảng điện chính khác bảng điện nhánh ở điểm nào?
Bảng điện chính cấp điện cho toàn bộ nhà và chỉ lắp cầu dao, cầu chì hoặc áp tô mát tổng. Bảng điện nhánh cấp điện tới từng đồ dùng điện và lắp cầu chì, công tắc, ổ cắm, hộp số quạt.