Trả lời nhanh
Giá cả thị trường chỉ có hai nhóm chức năng chính: chức năng thông tin và chức năng điều tiết (phân bổ nguồn lực, kích thích hoặc hạn chế sản xuất và tiêu dùng). Vì vậy, mọi phương án nói về thước đo giá trị, phương tiện cất trữ, phương tiện thanh toán, tiền tệ thế giới hay thực hiện giá trị hàng hoá đều KHÔNG phải chức năng của giá cả thị trường.
Đây là dạng câu hỏi “chọn phương án không đúng” rất hay gặp trong bài về giá cả thị trường (Giáo dục kinh tế và pháp luật 11, trước đây là GDCD 11). Đề ở mỗi nguồn có thể xếp 4 phương án khác nhau, nên thay vì học thuộc một đáp án, em cần nắm cách phân loại để áp dụng cho mọi đề.
Giá cả thị trường có những chức năng nào?
- Chức năng thông tin: giá cho người sản xuất và người tiêu dùng biết tình hình cung – cầu, mức khan hiếm của hàng hoá, từ đó quyết định sản xuất, mua bán.
- Chức năng điều tiết (phân bổ nguồn lực): giá tăng hoặc giảm sẽ kích thích hay hạn chế sản xuất, tiêu dùng, kéo vốn, lao động, nguyên liệu dịch chuyển giữa các ngành.
Một số sách diễn đạt chức năng thứ hai thành “điều tiết sản xuất và tiêu dùng”, “kích thích – hạn chế”, hoặc tách riêng “phân bổ nguồn lực”. Cách gọi khác nhưng nội dung vẫn cùng một nhóm.
Ví dụ giúp hiểu hai chức năng
- Giá thịt lợn tăng liên tục: người nuôi biết thịt đang khan hiếm (thông tin), nhiều hộ tái đàn, mở rộng chuồng trại (điều tiết sản xuất), người mua giảm lượng thịt, chuyển sang thực phẩm khác (điều tiết tiêu dùng).
- Giá một mẫu điện thoại giảm mạnh: người mua hiểu hàng đang dư hoặc sắp có mẫu mới, nhà sản xuất thu hẹp dây chuyền, vốn chuyển sang sản phẩm khác.
Những chức năng dễ nhầm – KHÔNG thuộc giá cả thị trường
| Đối tượng | Chức năng đúng |
|---|---|
| Giá cả thị trường | Thông tin; điều tiết (phân bổ nguồn lực, kích thích hoặc hạn chế sản xuất và tiêu dùng) |
| Thị trường | Thực hiện (thừa nhận) giá trị sử dụng và giá trị hàng hoá; thông tin; điều tiết, kích thích hoặc hạn chế sản xuất và tiêu dùng |
| Tiền tệ | Thước đo giá trị; phương tiện lưu thông; phương tiện cất trữ; phương tiện thanh toán; tiền tệ thế giới |
| Quy luật giá trị | Điều tiết sản xuất và lưu thông; kích thích cải tiến kĩ thuật, tăng năng suất; phân hoá giàu – nghèo giữa người sản xuất |
Cách loại trừ phương án
- Thấy cụm “thước đo giá trị”, “phương tiện cất trữ”, “phương tiện thanh toán”, “tiền tệ thế giới” → chức năng của tiền tệ, loại khỏi giá cả.
- Thấy “thực hiện giá trị sử dụng và giá trị của hàng hoá” → chức năng của thị trường (hàng bán được mới được xã hội thừa nhận), không phải của giá cả.
- Thấy “phân hoá giàu nghèo”, “kích thích cải tiến kĩ thuật” → tác động của quy luật giá trị.
- Thấy “cung cấp thông tin về cung – cầu”, “điều tiết sản xuất – tiêu dùng”, “phân bổ nguồn lực” → đúng chức năng của giá cả, giữ lại.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “giá cả” với “tiền tệ” vì giá cả là biểu hiện bằng tiền của giá trị hàng hoá – nhưng chức năng thước đo giá trị thuộc về tiền, không phải của giá.
- Nhầm “chức năng thông tin của thị trường” với “chức năng thông tin của giá cả”: hai chức năng có tên giống nhau, nên nếu đề hỏi riêng giá cả thì phương án thông tin vẫn đúng.
- Đọc vội câu hỏi “không phải” nhưng lại chọn phương án đúng. Hãy gạch chân chữ “không” trước khi làm.
Mẹo nhớ: giá cả như “bảng tin” (thông tin) và “cần điều khiển” (điều tiết). Còn “đo, cất, trả, quốc tế” là việc của tiền.
Bài luyện tập (tự đặt)
Câu 1. Trong các chức năng sau, chức năng nào không phải của giá cả thị trường: (a) thông tin về cung – cầu; (b) phân bổ nguồn lực; (c) phương tiện cất trữ; (d) kích thích hoặc hạn chế tiêu dùng?
Đáp án: (c). Cất trữ là chức năng của tiền tệ.
Câu 2. Giá gạo xuống thấp kéo dài khiến nhiều nông dân chuyển một phần đất sang trồng cây ăn quả. Hiện tượng này thể hiện chức năng nào của giá cả?
Đáp án: Chức năng điều tiết (phân bổ lại nguồn lực – đất đai, lao động, vốn – giữa các ngành), dựa trên thông tin từ giá.
Câu 3. Đúng hay sai: “Hàng hoá bán được trên thị trường chứng tỏ giá cả đã thực hiện chức năng thừa nhận giá trị.”
Đáp án: Sai. Việc thừa nhận giá trị và giá trị sử dụng là chức năng của thị trường, không phải chức năng của giá cả.
Câu hỏi thường gặp
Giá cả thị trường có mấy chức năng?
Thường nêu hai nhóm: chức năng thông tin và chức năng điều tiết (phân bổ nguồn lực, kích thích hoặc hạn chế sản xuất và tiêu dùng). Một số sách tách chức năng điều tiết thành hai ý nhỏ.
Phương tiện cất trữ có phải chức năng của giá cả thị trường không?
Không. Phương tiện cất trữ là một trong năm chức năng của tiền tệ, cùng với thước đo giá trị, phương tiện lưu thông, phương tiện thanh toán và tiền tệ thế giới.
Thực hiện giá trị hàng hoá là chức năng của giá cả hay thị trường?
Là chức năng của thị trường: hàng hoá bán được thì giá trị sử dụng và giá trị mới được xã hội thừa nhận.
Làm sao phân biệt nhanh chức năng của giá cả và quy luật giá trị?
Giá cả thiên về cung cấp thông tin và điều tiết theo tín hiệu giá. Quy luật giá trị rộng hơn, gồm điều tiết sản xuất và lưu thông, kích thích cải tiến kĩ thuật và phân hoá giàu nghèo.