Trả lời nhanh
Nhiệt độ trung bình năm thấp nhất ở vùng cực, nổi bật nhất là nội địa lục địa Nam Cực. Ở đây vĩ độ rất cao nên góc chiếu của tia sáng Mặt Trời nhỏ, độ cao địa hình lớn, mặt băng trắng phản xạ phần lớn bức xạ, nên nhiệt độ trung bình năm thường xuống tới khoảng âm năm mươi độ C hoặc thấp hơn.
Đọc kỹ đề: «trung bình năm» nghĩa là gì?
Nhiệt độ trung bình năm là giá trị trung bình của nhiệt độ cả năm tại một địa điểm. Nó khác với nhiệt độ cực tiểu từng đợt hay mức thấp nhất từng đo được. Một nơi có thể từng ghi nhận nhiệt độ thấp kỷ lục vào một ngày đặc biệt, nhưng nơi có trung bình năm thấp nhất mới là nơi lạnh quanh năm.
Theo quy luật phân bố nhiệt độ theo vĩ độ, nhiệt độ giảm dần từ xích đạo về hai cực. Vì vậy câu hỏi dạng «thấp nhất ở đâu» thường có đáp án ở vĩ độ cao, tức vùng cực.
Vì sao vùng cực lạnh nhất?
- Góc nhập xạ nhỏ. Tia sáng Mặt Trời chiếu xiên ở vĩ độ cao nên cùng một lượng năng lượng trải ra trên diện tích lớn hơn, mỗi đơn vị diện tích nhận ít nhiệt hơn.
- Có nhiều tháng ban đêm kéo dài. Vào mùa đông ở cực có nhiều tuần liền Mặt Trời không mọc, mặt đất chỉ mất nhiệt mà không nhận thêm.
- Phản xạ mạnh của băng tuyết. Bề mặt băng trắng phản xạ phần lớn bức xạ Mặt Trời chiếu tới (suất phản chiếu cao), nên nhận ít nhiệt kể cả vào mùa hè.
- Độ cao địa hình. Cao nguyên băng ở nội địa Nam Cực có độ cao trung bình lớn, mà nhiệt độ giảm theo độ cao, cộng thêm không khí khô, mỏng.
Nam Cực lạnh hơn Bắc Cực vì sao?
Bắc Cực chủ yếu là đại dương băng (Bắc Băng Dương) bao quanh bởi các lục địa, còn Nam Cực là một lục địa phủ băng dày, có độ cao trung bình cao. Nước đại dương dưới lớp băng còn cung cấp một phần nhiệt, nên Bắc Cực không lạnh bằng. Vì thế, khi đề buộc phải chọn giữa hai cực, em chọn Nam Cực, khu vực lạnh nhất Trái Đất.
| Khu vực | Mức nhiệt tham khảo | Lý do chính |
|---|---|---|
| Nội địa Nam Cực | Trung bình năm khoảng âm năm mươi độ C hoặc thấp hơn | Vĩ độ cao, cao nguyên băng |
| Bắc Cực | Lạnh nhưng ấm hơn Nam Cực | Đại dương băng, có nhiệt từ nước biển |
| Ôn đới | Nhiệt độ vừa phải, có bốn mùa | Góc nhập xạ trung bình |
| Xích đạo | Nóng quanh năm | Góc nhập xạ lớn |
Nếu đề hỏi trong phạm vi Việt Nam thì sao?
Nếu câu hỏi giới hạn trong nước ta, nhiệt độ trung bình năm thấp nhất ở các vùng núi cao, nhất là khu vực Hoàng Liên Sơn (Sa Pa, Fansipan) và một số đỉnh núi ở Đông Bắc như Mẫu Sơn, vì nhiệt độ giảm khoảng 0,6 °C khi lên cao 100 m. Em cần xem đề nêu phạm vi nào để chọn đáp án.
Mẹo chọn đáp án
- Thấy các lựa chọn xích đạo, nhiệt đới, ôn đới, cực: chọn «cực».
- Thấy lựa chọn Bắc Cực và Nam Cực: chọn Nam Cực.
- Thấy câu hỏi về Việt Nam: chọn vùng núi cao.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm giữa «nhiệt độ thấp nhất từng đo được» với «nhiệt độ trung bình năm thấp nhất».
- Cho rằng ôn đới hay Bắc Cực lạnh nhất vì nghe nhiều đến băng tuyết.
- Quên ảnh hưởng của độ cao: ở vùng núi, nơi cao hơn thì lạnh hơn dù cùng vĩ độ.
Luyện tập
- Câu 1. Nêu hai nhân tố làm cho nhiệt độ trung bình năm ở vùng cực rất thấp. Gợi ý: góc nhập xạ nhỏ; bề mặt băng phản xạ mạnh bức xạ Mặt Trời.
- Câu 2. Một đỉnh núi cao 3000 m có nhiệt độ thấp hơn chân núi (ở mực nước biển) khoảng bao nhiêu độ nếu giảm 0,6 °C mỗi 100 m? Đáp án: 18 °C.
Câu hỏi thường gặp
Nơi nào có nhiệt độ trung bình năm thấp nhất thế giới?
Vùng cực, nổi bật là nội địa lục địa Nam Cực, nơi vĩ độ rất cao, độ cao địa hình lớn và băng tuyết phản xạ mạnh bức xạ Mặt Trời.
Vì sao Nam Cực lạnh hơn Bắc Cực?
Nam Cực là lục địa phủ băng dày và cao, còn Bắc Cực chủ yếu là đại dương băng được nước biển cung cấp một phần nhiệt, nên ấm hơn.
Nhiệt độ giảm bao nhiêu khi lên cao?
Trung bình khoảng 0,6 độ C cho mỗi 100 m độ cao trong tầng đối lưu.