Trả lời nhanh
Địa hình châu Phi tương đối đơn giản, giống một khối cao nguyên khổng lồ có độ cao trung bình khoảng 750 m. Cao nguyên và sơn nguyên chiếm ưu thế, xen các bồn địa rộng như bồn địa Công-gô. Núi cao và các hẻm vực chủ yếu nằm ở rìa phía đông, tây bắc và nam, còn đồng bằng thấp chỉ chiếm diện tích nhỏ, phân bố ven biển.
Bức tranh chung của địa hình châu Phi
Châu Phi có diện tích khoảng 30 triệu km², lớn thứ hai thế giới sau châu Á. Điểm đặc trưng nhất của địa hình là sự thống nhất: ít dãy núi uốn nếp đồ sộ như ở châu Á hay châu Mỹ, thay vào đó là những khối cao nguyên rộng lớn, bề mặt tương đối bằng phẳng.
Sở dĩ như vậy là vì phần lớn châu Phi nằm trên một khối nền cổ vững chắc (địa khối), bị bào mòn lâu dài thành những bề mặt san bằng, sau đó được nâng lên nhẹ nhàng thành cao nguyên.
Đặc điểm 1: địa hình chủ yếu là cao nguyên, sơn nguyên
Hơn một nửa lục địa có độ cao trên 500 m. Có thể chia làm hai nửa tương đối rõ:
- Phía nam và đông nam: địa hình cao hơn, nhiều sơn nguyên (cao nguyên Đông Phi, sơn nguyên Êtiôpia…).
- Phía bắc và tây bắc: thấp hơn, có hoang mạc Xahara rộng lớn là chủ đạo.
Nếu em kẻ một đường chéo từ vịnh Ghinê ở tây sang vùng sừng châu Phi ở đông, nửa phía nam nhìn chung cao hơn nửa phía bắc. Đây là chỗ em có thể tự kiểm tra bằng lược đồ địa hình trong sách.
Đặc điểm 2: các bồn địa xen kẽ giữa cao nguyên
Giữa những khối cao nguyên là các bồn địa thấp hơn xung quanh, tiêu biểu là bồn địa Công-gô ở khu vực xích đạo, bồn địa Sát ở phía bắc và bồn địa Calahari ở phía nam. Đây là những vùng trũng rộng, thường có sông hoặc hồ lớn.
Đặc điểm 3: núi cao và hẻm vực tập trung ở rìa lục địa
- Dãy Atlas ở tây bắc, chạy theo hướng đông bắc – tây nam, là hệ thống núi uốn nếp trẻ.
- Dãy Drakensberg ở đông nam, là bờ vực lớn của cao nguyên phía nam.
- Hệ thống thung lũng sụt Đông Phi (Great Rift Valley) chạy dọc phía đông, tạo ra những hẻm vực sâu và chuỗi hồ dài hẹp như hồ Tan-ga-ni-ca.
- Núi Kilimanjaro (khoảng 5895 m), núi lửa đã tắt, là đỉnh cao nhất châu Phi, nằm ở Tanzania.
Đặc điểm 4: đồng bằng thấp chiếm diện tích nhỏ
Đồng bằng thấp chủ yếu nằm ven biển, hẹp ngang, chẳng hạn đồng bằng ven Địa Trung Hải và dải đồng bằng ven vịnh Ghinê. Do phần lớn lục địa là cao nguyên nên các đồng bằng rộng như châu Á hay châu Âu rất hiếm, nhưng châu thổ sông Nin là đồng bằng quan trọng bậc nhất, nuôi sống hàng chục triệu người Ai Cập.
Bảng tóm tắt địa hình châu Phi
| Dạng địa hình | Phân bố | Ví dụ |
|---|---|---|
| Cao nguyên, sơn nguyên | Chiếm ưu thế, nhất là phía đông và nam | Cao nguyên Đông Phi, sơn nguyên Êtiôpia |
| Bồn địa | Xen giữa các cao nguyên | Bồn địa Công-gô, Sát, Calahari |
| Núi cao, núi lửa | Rìa tây bắc, đông nam, đông | Atlas, Drakensberg, Kilimanjaro |
| Đồng bằng thấp | Hẹp, ven biển, thung lũng sông | Châu thổ sông Nin |
Ảnh hưởng của địa hình đến tự nhiên và kinh tế
Bờ biển ít bị cắt xẻ, thềm lục địa hẹp, sông thường có thác ghềnh khi chảy từ cao nguyên xuống đồng bằng ven biển. Vì vậy giao thông đường sông bị hạn chế, nhưng tiềm năng thủy điện lại rất lớn. Các cao nguyên có khí hậu mát hơn vùng thấp cùng vĩ độ, thuận lợi cho trồng cà phê, chè ở Đông Phi.
Cách viết bài trình bày ngắn gọn
Khi làm bài tự luận, em nên viết theo trình tự: nêu đặc điểm chung (đơn giản, như một khối cao nguyên), tiếp đến chỉ ra từng dạng địa hình chính kèm ví dụ cụ thể, cuối cùng nói ngắn về ảnh hưởng. Mỗi ý chỉ cần một đến hai câu, tránh liệt kê một loạt tên riêng mà không gắn với vị trí.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng châu Phi toàn hoang mạc. Hoang mạc chủ yếu ở bắc và nam, còn xích đạo có rừng mưa nhiệt đới.
- Nhầm Kilimanjaro với núi trong dãy Atlas.
- Quên rằng địa hình cao nguyên là đặc điểm chính, mà chỉ kể tên núi.
Luyện tập
- Câu 1. Vì sao nói địa hình châu Phi tương đối đơn giản? Gợi ý: vì phần lớn là khối cao nguyên rộng, ít dãy núi uốn nếp lớn, đồng bằng thấp hẹp.
- Câu 2. Nêu tên đỉnh núi cao nhất châu Phi và cho biết nó nằm ở nước nào. Đáp án: Kilimanjaro, thuộc Tanzania.
- Câu 3. Hẻm vực Đông Phi có ý nghĩa gì với bề mặt lục địa? Gợi ý: là nơi vỏ Trái Đất bị đứt gãy, tạo thung lũng sâu và chuỗi hồ dài hẹp.
Câu hỏi thường gặp
Địa hình châu Phi có đặc điểm nổi bật gì?
Địa hình châu Phi tương đối đơn giản, chủ yếu là cao nguyên và sơn nguyên với độ cao trung bình khoảng 750 m, xen các bồn địa; núi cao ở rìa, đồng bằng thấp hẹp ven biển.
Đỉnh núi cao nhất châu Phi là gì?
Đỉnh Kilimanjaro, cao khoảng 5895 m, là một núi lửa đã tắt nằm ở Tanzania.
Vì sao đồng bằng châu Phi chiếm diện tích nhỏ?
Vì phần lớn lục địa nằm trên khối nền cổ được nâng lên thành cao nguyên, nên các đồng bằng thấp chỉ còn xuất hiện hẹp ở ven biển và dọc các thung lũng sông lớn.