Trả lời nhanh
Nguyên nhân chủ yếu tạo nên sóng biển là do gió thổi. Gió trượt trên mặt nước, truyền năng lượng cho lớp nước ngoài cùng và làm mặt nước nhấp nhô thành sóng. Gió càng mạnh, thổi càng lâu và trên quãng đường càng dài thì sóng càng cao. Động đất đáy biển gây ra sóng thần, còn sức hút Mặt Trăng và Mặt Trời gây ra thuỷ triều, đều là những hiện tượng khác.
Sóng biển hình thành như thế nào?
- Gió thổi nhẹ qua mặt nước làm xuất hiện những gợn nhỏ do ma sát.
- Gợn nhỏ khiến mặt nước gồ ghề, gió bám vào được nhiều hơn và đẩy mạnh hơn.
- Năng lượng được tích luỹ, gợn lớn dần thành sóng có đỉnh và bụng rõ ràng.
- Sóng lan truyền ra xa, còn các phần tử nước chỉ dao động tròn tại chỗ, không bị cuốn đi theo.
- Khi vào gần bờ, đáy nông làm sóng dâng cao rồi đổ xuống, tạo sóng vỗ bờ.
Yếu tố quyết định độ cao của sóng gió
- Tốc độ gió: gió mạnh truyền nhiều năng lượng hơn.
- Thời gian gió thổi: thổi càng lâu, sóng càng có điều kiện lớn lên.
- Chiều dài vùng gió thổi trên biển (còn gọi là fetch): vùng mặt nước thoáng càng rộng, sóng càng cao.
Vì vậy, sóng ở ngoài đại dương trong bão thường cao hơn nhiều so với sóng ở vịnh kín.
Phân biệt sóng biển, sóng thần và thuỷ triều
| Hiện tượng | Nguyên nhân chủ yếu | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Sóng biển | Gió | Tác động lớp nước mặt, chu kì vài giây |
| Sóng thần | Động đất, núi lửa ngầm dưới đáy biển | Ảnh hưởng toàn cột nước, có sức tàn phá lớn khi vào bờ |
| Thuỷ triều | Sức hút của Mặt Trăng và Mặt Trời | Nước lên xuống theo chu kì khoảng nửa ngày hoặc một ngày |
Em có thể tìm hiểu kĩ hơn về hiện tượng này ở bài Nguyên nhân chủ yếu gây ra sóng thần.
Vai trò và tác hại của sóng biển
- Vai trò: sóng bào mòn, vận chuyển và bồi tụ vật liệu, tạo nên địa hình bờ biển như vách đá, bãi cát. Sóng cũng trộn oxi vào nước biển, giúp sinh vật sống.
- Tác hại: sóng lớn do bão có thể gây sạt lở bờ, phá đê kè và làm đắm tàu thuyền.
- Khai thác: năng lượng sóng được nghiên cứu để phát điện, và sóng đẹp thu hút du lịch lướt ván.
Mẹo làm câu trắc nghiệm
Chữ “sóng” trong đề thường đi kèm từ khoá gợi ý nguyên nhân. Nếu đề chỉ nói “sóng biển” mà không có chữ “thần”, hãy nghĩ đến gió. Nếu có chữ “thần”, hãy nghĩ đến động đất. Nếu nói “lên xuống theo ngày”, đó là thuỷ triều.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn “động đất” vì nhớ sóng thần. Cần đọc kĩ đề hỏi về sóng biển hay sóng thần.
- Chọn “sức hút của Mặt Trăng” vì nhầm với thuỷ triều.
- Cho rằng nước biển chảy theo sóng vào bờ. Thực ra sóng truyền năng lượng, các phần tử nước chỉ dao động tại chỗ.
Luyện tập
- Điền khuyết: Sóng biển chủ yếu do ________ tạo nên.
- Vì sao sóng ở giữa đại dương khi có bão lại cao hơn sóng trong vịnh nhỏ?
- Kể tên hai hiện tượng làm nước biển dao động nhưng không phải do gió.
Gợi ý đáp án:
- Gió.
- Ngoài đại dương, gió bão mạnh, thổi liên tục trên vùng mặt nước rộng nên truyền được nhiều năng lượng; vịnh nhỏ hạn chế vùng gió thổi.
- Sóng thần do động đất đáy biển và thuỷ triều do sức hút của Mặt Trăng, Mặt Trời.
Câu hỏi thường gặp
Nguyên nhân chủ yếu tạo nên sóng biển là gì?
Là gió thổi trên mặt nước, truyền năng lượng cho lớp nước ngoài cùng và làm nước nhấp nhô thành sóng.
Sóng biển khác sóng thần ở điểm nào?
Sóng biển do gió tạo ra và chỉ ảnh hưởng lớp nước mặt. Sóng thần do động đất hoặc núi lửa dưới đáy biển, ảnh hưởng cả cột nước và có sức tàn phá rất lớn.
Những yếu tố nào quyết định độ cao của sóng gió?
Tốc độ gió, thời gian gió thổi và chiều dài vùng mặt nước mà gió thổi qua.
Thuỷ triều có phải do gió không?
Không. Thuỷ triều chủ yếu do sức hút của Mặt Trăng và Mặt Trời tác động lên nước biển.