Trả lời nhanh
Vùng thường xảy ra lũ quét nhất nước ta là miền núi phía Bắc, tức vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ (đặc biệt Tây Bắc và Đông Bắc). Lý do: địa hình dốc, sông suối ngắn, mưa rất lớn và tập trung trong thời gian ngắn, nước dồn nhanh xuống thung lũng hẹp. Rừng bị suy giảm càng làm lũ quét dữ dội hơn.
Lũ quét là gì?
Lũ quét là loại lũ xuất hiện bất ngờ, nước dâng lên rất nhanh trên các sông suối nhỏ miền núi, thường kèm đất đá, bùn và cây gỗ. Lũ có sức tàn phá lớn nhưng thường chỉ kéo dài vài giờ.
Điểm khác với lũ sông ở đồng bằng: lũ sông lên chậm, rút chậm, có thể dự báo trước nhiều ngày. Lũ quét lên và rút nhanh, khó báo trước chính xác.
Vì sao miền núi phía Bắc là nơi lũ quét xảy ra nhiều nhất?
- Địa hình dốc, bị chia cắt mạnh: sườn núi cao, thung lũng sâu và hẹp, sông suối ngắn và dốc nên nước tập trung về hạ lưu rất nhanh.
- Mưa lớn, tập trung: các cơn mưa do bão, áp thấp nhiệt đới, dải hội tụ nhiệt đới, nhất là vào mùa mưa (khoảng tháng 6 đến tháng 10), có thể đạt cường độ lớn trong vài giờ.
- Lớp phủ thực vật suy giảm: nạn phá rừng, nương rẫy, làm đường, xây dựng thuỷ điện khiến đất kém giữ nước, dễ bị xói mòn và sạt lở. Đất đá trộn vào dòng nước làm lũ quét thêm dữ dội.
- Đất đá dễ bị phong hoá: lớp vỏ phong hoá dày, khi bão hoà nước dễ trượt xuống suối.
- Dân cư ở ven suối, chân núi: làm thiệt hại về người và tài sản lớn hơn.
Các tỉnh thường gặp thiên tai này gồm Lào Cai, Yên Bái, Hà Giang, Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Hoà Bình, Cao Bằng, Lạng Sơn. Một ví dụ gần đây là trận lũ quét kèm sạt lở ở Làng Nủ (Lào Cai) sau bão số 3 năm 2024.
Còn các vùng khác thì sao?
| Vùng | Có hay xảy ra lũ quét không? | Giải thích |
|---|---|---|
| Trung du và miền núi Bắc Bộ | Nhiều nhất | Núi cao, dốc, mưa lớn, thung lũng hẹp |
| Bắc Trung Bộ, Duyên hải Nam Trung Bộ (phía tây) | Có, nhưng ít hơn | Sông ngắn, dốc từ Trường Sơn xuống biển; mưa lớn vào thu – đông |
| Tây Nguyên | Có ở vùng núi, mức thấp hơn | Có sườn dốc nhưng nhiều cao nguyên bằng, thấm nước tốt |
| Đồng bằng sông Hồng | Rất ít | Địa hình thấp, bằng phẳng; chủ yếu là lũ sông, úng ngập |
| Đồng bằng sông Cửu Long | Gần như không | Địa hình rất thấp, phẳng; lũ lên chậm theo mùa, kèm triều cường |
Nếu đề cho các lựa chọn là đồng bằng và miền núi, hãy chọn miền núi. Nếu đề cho nhiều vùng núi, ưu tiên miền núi phía Bắc.
Mẹo nhớ
Nhớ ba chữ: dốc – mưa – trọc. Núi dốc, mưa to, đồi trọc (mất rừng) thì lũ quét dễ xảy ra. Đồng bằng thiếu yếu tố “dốc” nên chỉ có lũ sông và ngập úng.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm lũ quét với lũ sông ở Đồng bằng sông Cửu Long. Đây là hai loại lũ khác nhau về tốc độ và nguyên nhân.
- Chọn Bắc Trung Bộ chỉ vì “miền Trung hay lũ”. Miền Trung có lũ lớn, nhưng khi nói “thường xảy ra nhất” thì đáp án chuẩn là miền núi phía Bắc.
- Quên nêu yếu tố con người (phá rừng) khi giải thích nguyên nhân.
Biện pháp phòng chống lũ quét
- Bảo vệ và trồng rừng đầu nguồn, canh tác theo bậc thang, hạn chế nương rẫy trên đất dốc.
- Quy hoạch dân cư, di dời khỏi vùng ven suối, chân núi có nguy cơ cao.
- Tăng cường dự báo, cảnh báo sớm; thông tin kịp thời cho người dân khi có mưa lớn kéo dài.
- Khi mưa lớn, không đi qua suối, ngầm tràn; sơ tán sớm khi có cảnh báo.
Bài luyện tập
Câu 1. Nêu hai nguyên nhân tự nhiên và một nguyên nhân do con người gây ra lũ quét ở miền núi phía Bắc.
Đáp án: Tự nhiên: địa hình dốc, chia cắt mạnh; mưa lớn tập trung. Con người: phá rừng, khai thác đất dốc không hợp lý.
Câu 2. Vì sao Đồng bằng sông Cửu Long rất ít xảy ra lũ quét dù mùa mưa lượng mưa lớn?
Đáp án: Địa hình thấp và bằng phẳng, nước không có độ dốc để dồn nhanh; lũ ở đây lên chậm, kéo dài.
Câu 3. Phân biệt lũ quét và lũ sông bằng hai tiêu chí.
Đáp án: Lũ quét: nơi xảy ra là sông suối nhỏ miền núi, lên rất nhanh, kèm đất đá, khó dự báo. Lũ sông: ở lưu vực lớn và đồng bằng, lên rút chậm, dự báo được trước nhiều ngày.
Câu hỏi thường gặp
Vùng thường xảy ra lũ quét nhất nước ta là vùng nào?
Là miền núi phía Bắc, tức vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ, đặc biệt các tỉnh vùng núi như Lào Cai, Yên Bái, Hà Giang, Lai Châu, Sơn La.
Lũ quét thường xảy ra vào mùa nào?
Ở miền núi phía Bắc, lũ quét thường xảy ra vào mùa mưa, khoảng tháng 6 đến tháng 10. Ở Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ, lũ thường tập trung vào thu – đông.
Vì sao lũ quét nguy hiểm?
Vì lũ lên rất nhanh, bất ngờ, mang theo đất đá và cây gỗ với sức tàn phá lớn, người dân khó kịp phản ứng.
Đồng bằng sông Cửu Long có lũ quét không?
Gần như không. Vùng này có địa hình thấp, bằng phẳng nên chủ yếu có lũ sông lên chậm và ngập úng.