Trả lời nhanh
Miền có gió mùa thì có lượng mưa nhiều vì có nửa năm (mùa hạ) gió thổi từ biển vào lục địa. Luồng gió này mang theo lượng hơi nước lớn từ đại dương; khi gặp địa hình hoặc bị đẩy lên cao, hơi nước ngưng tụ thành mây và gây mưa. Vì thế mưa tập trung chủ yếu vào mùa gió từ biển thổi tới.
Gió mùa là gì? Nhắc lại để hiểu đúng câu hỏi
Gió mùa là loại gió thổi theo mùa, hướng gió ở hai mùa (thường là mùa hạ và mùa đông) gần như ngược nhau. Ở một số khu vực như Nam Á, Đông Nam Á và Đông Á, hiện tượng này rất rõ rệt.
Nguyên nhân gốc là sự chênh lệch nhiệt độ, và do đó chênh lệch khí áp, giữa lục địa và đại dương theo mùa. Đất nóng lên và lạnh đi nhanh hơn nước, nên hai bên luôn “đổi vai” cho nhau giữa các mùa.
Giải thích từng bước vì sao có mưa nhiều
- Mùa hạ, lục địa nóng hơn biển. Không khí trên lục địa nóng, nở ra, bốc lên, hình thành khu áp thấp. Biển mát hơn nên là khu áp cao.
- Gió thổi từ nơi áp cao đến nơi áp thấp, tức là từ biển vào lục địa. Đi qua mặt biển rộng, khối khí hút thêm rất nhiều hơi nước nên rất ẩm.
- Khối khí ẩm bị nâng lên cao do đón núi, do hội tụ với luồng khí khác, hoặc do đất nóng làm khí bốc lên. Lên cao, nhiệt độ giảm.
- Hơi nước ngưng tụ thành giọt nước, tạo mây dày và rơi xuống thành mưa. Gió mùa kéo dài nhiều tháng nên lượng mưa cộng dồn lớn.
Còn mùa đông thì sao?
Mùa đông, lục địa lạnh nhanh hơn nên thành khu áp cao, biển ấm hơn thành khu áp thấp. Gió đổi chiều, thổi từ lục địa ra biển. Khối khí xuất phát từ đất liền vốn khô nên mùa này thường ít mưa, trời hanh khô.
| Tiêu chí | Mùa hạ | Mùa đông |
|---|---|---|
| Lục địa | Nóng, áp thấp | Lạnh, áp cao |
| Biển | Mát hơn, áp cao | Ấm hơn, áp thấp |
| Hướng gió | Từ biển vào lục địa | Từ lục địa ra biển |
| Độ ẩm khối khí | Rất ẩm | Khô (trừ khi đi qua biển trên đường tới) |
| Kết quả | Mưa nhiều | Ít mưa |
Ví dụ ở Việt Nam
Nước ta nằm trong khu vực gió mùa châu Á. Mùa hạ, gió mùa Tây Nam từ Ấn Độ Dương và gió từ Tây Thái Bình Dương mang ẩm vào, gây mưa lớn cho nhiều vùng, nên phần lớn cả nước có mùa mưa vào mùa hạ. Mùa đông, gió mùa Đông Bắc từ lục địa châu Á thổi xuống, mang không khí lạnh khô; riêng khi đi qua vùng biển trước khi tới miền Bắc, khối khí được bổ sung ẩm nên có thể gây mưa phùn.
Lưu ý: lượng mưa mỗi vùng còn phụ thuộc địa hình và hướng sườn núi. Đây là lý do mùa mưa ở một số nơi, như duyên hải miền Trung, lệch về thu đông.
Những chỗ học sinh hay nhầm
- Nhầm “gió mùa mưa quanh năm”. Không đúng: mưa tập trung ở mùa gió thổi từ biển vào, mùa còn lại thường khô.
- Nhầm nguyên nhân với điều kiện phụ. Nguyên nhân chính là gió mang ẩm từ biển; địa hình, nhiệt độ chỉ giúp khối khí bốc lên và ngưng tụ.
- Nhầm hướng gió. Cứ nhớ: gió thổi từ áp cao đến áp thấp.
- Chọn đáp án nói “gió thổi từ lục địa ra”. Gió từ lục địa ra thì khô, không thể là lý do khiến mưa nhiều.
Mẹo nhớ: “Biển vào thì ẩm – ẩm lên thì mưa; đất ra thì khô – khô thì hanh.”
Luyện tập
Câu 1. Vì sao gió thổi vào lục địa vào mùa hạ lại là gió ẩm?
Đáp án: Vì nó xuất phát từ đại dương, đi qua mặt nước rộng nên hấp thu nhiều hơi nước.
Câu 2. Một vùng có gió thổi quanh năm từ biển vào nhưng luôn là đồng bằng thấp, nóng đều, mưa vẫn ít. Hãy nêu một lý do có thể.
Đáp án: Khối khí ẩm có thể thiếu yếu tố nâng lên (địa hình, hội tụ) hoặc nhiệt độ không đủ để ngưng tụ, hoặc vùng bị khống chế bởi áp cao khiến khí chìm xuống nên khó mưa.
Câu 3. Nêu hướng gió và đặc điểm mưa ở một vùng gió mùa vào mùa đông.
Đáp án: Gió thổi từ lục địa lạnh (áp cao) ra biển; khối khí khô nên ít mưa, trời hanh.
Tóm tắt
Miền có gió mùa mưa nhiều vì có một mùa trong năm gió thổi từ biển vào đất liền, mang theo hơi ẩm lớn; khi bị nâng lên và lạnh đi, hơi nước ngưng tụ thành mưa.
Câu hỏi thường gặp
Miền có gió mùa thì có mưa nhiều là do đâu?
Do có nửa năm gió thổi từ biển vào lục địa, mang theo nhiều hơi nước. Khi khối khí ẩm bị nâng lên và lạnh đi, hơi nước ngưng tụ gây mưa.
Vì sao mùa đông ở vùng gió mùa thường ít mưa?
Vì gió thổi từ lục địa lạnh ra biển, khối khí xuất phát từ đất liền nên khô, ít hơi nước để tạo mưa.
Gió mùa có làm mưa quanh năm không?
Không. Mưa tập trung vào mùa gió từ biển thổi vào, thường là mùa hạ; mùa gió từ lục địa ra thì khô hơn.
Ở Việt Nam, gió nào gây mưa nhiều vào mùa hạ?
Chủ yếu là gió mùa Tây Nam từ Ấn Độ Dương và gió từ Tây Thái Bình Dương thổi vào, mang theo hơi ẩm lớn.