Trả lời nhanh
Quá trình xử lí thông tin gồm ba khâu: đầu vào (Input) – xử lí – đầu ra (Output). Nếu phương án chỉ ghi “đầu vào, đầu ra” thì còn thiếu khâu quan trọng nhất là xử lí, vì thông tin đầu vào phải được biến đổi, tính toán rồi mới cho ra kết quả ở đầu ra. Em hãy chọn phương án có đủ cả ba khâu này.
Đề bài thường gặp
Câu hỏi có dạng: “Các hoạt động xử lí thông tin gồm: A. đầu vào, đầu ra; …”. Các phương án còn lại thường là những tổ hợp khác nhau của “đầu vào”, “xử lí”, “đầu ra”, “lưu trữ”, “truyền”. Phương án đúng là phương án nêu đủ ba khâu đầu vào, xử lí, đầu ra.
Vì sao phương án A (chỉ có đầu vào, đầu ra) bị loại? Vì thiếu khâu “xử lí”. Máy tính hay con người không thể có kết quả đúng nếu chỉ nhận dữ liệu rồi đưa ra ngay mà không biến đổi gì.
Ba khâu của quá trình xử lí thông tin
| Khâu | Ý nghĩa | Ví dụ: tính điểm trung bình môn |
|---|---|---|
| Đầu vào (Input) | Thông tin, dữ liệu ban đầu đưa vào để xử lí | Các điểm kiểm tra thường xuyên, giữa kì, cuối kì và hệ số |
| Xử lí | Biến đổi, tính toán, sắp xếp, so sánh dữ liệu theo quy tắc | Nhân điểm với hệ số, cộng lại, chia cho tổng hệ số |
| Đầu ra (Output) | Kết quả thu được, có ý nghĩa với người dùng | Điểm trung bình môn của học sinh |
Mẹo nhớ: “Vào – Biến đổi – Ra”, giống một chiếc máy xay sinh tố: bỏ hoa quả vào, bật máy xay, rót ly sinh tố ra.
Phân biệt với “hoạt động thông tin” của con người
Nhiều em nhầm hai cách chia này. Trong đời sống, hoạt động thông tin thường được nói là thu nhận, lưu trữ, xử lí và truyền thông tin. Còn khi mô tả cách một hệ thống (máy tính) làm việc, ta dùng mô hình ba khâu vào – xử lí – ra.
- Thu nhận thông tin tương ứng với khâu đầu vào.
- Xử lí thông tin là khâu xử lí.
- Đưa kết quả ra (hiển thị, in, truyền đi) tương ứng với khâu đầu ra.
- Lưu trữ có thể diễn ra ở nhiều thời điểm: lưu dữ liệu đầu vào, lưu kết quả sau xử lí.
Cách làm bài: đọc kĩ đề hỏi về “quá trình xử lí thông tin” (ba khâu) hay “hoạt động thông tin” (bốn hoạt động), rồi chọn phương án đủ ý theo đúng cách chia mà đề dùng.
Ví dụ minh hoạ
- Máy tính bỏ túi: bấm 12 + 8 (đầu vào), máy cộng (xử lí), màn hình hiện 20 (đầu ra).
- Tìm kiếm trên điện thoại: em gõ từ khoá (đầu vào), hệ thống so khớp và xếp hạng kết quả (xử lí), danh sách trang hiện ra (đầu ra).
- Bác sĩ đo huyết áp: các chỉ số đo được (đầu vào), bác sĩ đối chiếu với mức bình thường (xử lí), kết luận huyết áp cao hay bình thường (đầu ra).
Lỗi sai thường gặp
- Chọn phương án thiếu “xử lí” vì thấy “đầu vào, đầu ra” quen thuộc.
- Cho rằng máy tính chỉ “lưu trữ” thông tin; thực ra lưu trữ là một hoạt động hỗ trợ, còn lõi của xử lí là biến đổi dữ liệu.
- Nhầm đầu ra với đầu vào: kết quả của bước này có thể trở thành đầu vào của bước sau (ví dụ điểm trung bình môn là đầu vào để tính điểm trung bình cả năm).
Bài luyện tập
- Một chương trình đổi nhiệt độ từ °C sang °F: em nhập 25 °C. Chỉ ra đầu vào, xử lí, đầu ra.
Đáp án: đầu vào là 25 °C; xử lí là tính F = C × 1,8 + 32; đầu ra là 77 °F. - Khâu nào bị thiếu trong cụm “đầu vào, đầu ra”?
Đáp án: khâu xử lí. - Khi máy ATM hiển thị số dư sau khi em rút tiền, đó là khâu nào?
Đáp án: đầu ra (kết quả sau khi hệ thống xử lí giao dịch).
Tóm tắt
Ghi nhớ: xử lí thông tin gồm đầu vào – xử lí – đầu ra. Trong trắc nghiệm, phương án nào bỏ sót một trong ba khâu, nhất là khâu xử lí, thì không phải đáp án đúng.
Câu hỏi thường gặp
Các hoạt động xử lí thông tin gồm những khâu nào?
Gồm ba khâu: đầu vào (Input), xử lí và đầu ra (Output). Dữ liệu được đưa vào, biến đổi theo quy tắc rồi cho ra kết quả.
Vì sao phương án chỉ có đầu vào, đầu ra là chưa đúng?
Vì thiếu khâu xử lí. Không có xử lí thì dữ liệu không được biến đổi để trở thành thông tin kết quả hữu ích.
Hoạt động thông tin và quá trình xử lí thông tin khác nhau thế nào?
Hoạt động thông tin thường chia thành thu nhận, lưu trữ, xử lí, truyền; còn quá trình xử lí thông tin của một hệ thống được mô tả bằng ba khâu vào – xử lí – ra.
Đầu ra của bước này có thể là đầu vào của bước khác không?
Có. Ví dụ điểm trung bình môn là đầu ra của bước tính điểm môn và là đầu vào của bước tính điểm trung bình cả năm.