Trả lời nhanh
Bài 11 xoay quanh ba kiểu phân hóa thiên nhiên: theo Bắc – Nam (ranh giới là dãy Bạch Mã), theo Đông – Tây (biển và thềm lục địa, đồng bằng ven biển, đồi núi) và theo độ cao (ba đai: nhiệt đới gió mùa, cận nhiệt đới gió mùa trên núi, ôn đới gió mùa trên núi trên 2600 m). Dưới đây là 20 câu có đáp án và giải thích từng phương án.
Cần nhớ gì trước khi làm trắc nghiệm Bài 11?
Đề thi hay hỏi theo ba “trục” phân hóa. Nếu nắm chắc từng trục và nguyên nhân của nó, em có thể suy ra đáp án mà không cần học vẹt.
- Bắc – Nam: do vị trí kéo dài theo chiều vĩ độ và tác động của gió mùa, dãy Bạch Mã là mốc chia hai miền khí hậu. Phía Bắc là nhiệt đới ẩm gió mùa có mùa đông lạnh; phía Nam là cận xích đạo gió mùa, nóng quanh năm.
- Đông – Tây: từ biển vào đất liền có ba dải: vùng biển và thềm lục địa, đồng bằng ven biển, vùng đồi núi.
- Độ cao: ba đai, nhiệt độ giảm dần khi lên cao, kéo theo sự thay đổi của đất và sinh vật.
Bảng tóm tắt ba đai cao ở nước ta
| Đai cao | Giới hạn độ cao | Đặc điểm nổi bật |
|---|---|---|
| Nhiệt đới gió mùa | Miền Bắc: dưới 600–700 m; miền Nam: dưới 900–1000 m | Mùa hạ nóng; đất chủ yếu là phù sa và feralit (feralit chiếm khoảng 60% diện tích vùng đồi núi thấp); rừng nhiệt đới ẩm |
| Cận nhiệt đới gió mùa trên núi | Từ giới hạn trên của đai thấp đến khoảng 2600 m | Khí hậu mát mẻ, không có tháng nào nóng; đất feralit có mùn; rừng lá rộng và lá kim |
| Ôn đới gió mùa trên núi | Trên 2600 m, chỉ có ở Hoàng Liên Sơn | Quanh năm lạnh, mùa đông rất rét; đất mùn thô; thực vật ôn đới |
Mẹo nhớ: “6–7 miền Bắc, 9–10 miền Nam, 26 đỉnh cao” – tức 600–700 m, 900–1000 m và 2600 m. Miền Nam nóng hơn nên các mốc đai cao đều “bị đẩy” lên cao hơn miền Bắc.
Phần 1: 10 câu trắc nghiệm có giải thích
Câu 1
Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa có mùa đông lạnh là đặc trưng của:
A. miền khí hậu phía Nam
B. miền khí hậu Tây Nguyên và Nam Bộ
C. miền khí hậu phía Bắc
D. miền khí hậu Bắc Trung Bộ
Đáp án: C. Từ dãy Bạch Mã trở ra Bắc, gió mùa Đông Bắc hoạt động mạnh nên có mùa đông lạnh. A và B là miền cận xích đạo gió mùa, nóng quanh năm. D chỉ là một vùng nhỏ nằm trong miền phía Bắc, không phải tên một miền khí hậu.
Câu 2
Căn cứ Atlat Địa lí Việt Nam trang 9, miền khí hậu phía Bắc gồm những vùng khí hậu nào?
A. Tây Bắc Bộ, Đông Bắc Bộ, Trung và Nam Bắc Bộ, Nam Trung Bộ
B. Tây Bắc Bộ, Đông Bắc Bộ, Trung và Nam Bắc Bộ, Tây Nguyên
C. Tây Bắc Bộ, Đông Bắc Bộ, Trung và Nam Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ
D. Tây Bắc Bộ, Đông Bắc Bộ, Trung và Nam Bắc Bộ, Nam Bộ
Đáp án: C. Miền phía Bắc gồm bốn vùng: Tây Bắc Bộ, Đông Bắc Bộ, Trung và Nam Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ. Ba phương án còn lại đều chèn một vùng của miền phía Nam (Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, Nam Bộ).
Câu 3
Theo Atlat trang 9, miền khí hậu phía Bắc KHÔNG có vùng khí hậu nào sau đây?
A. Nam Trung Bộ
B. Tây Bắc Bộ
C. Bắc Trung Bộ
D. Đông Bắc Bộ
Đáp án: A. Ranh giới hai miền là dãy Bạch Mã; Nam Trung Bộ nằm phía nam ranh giới nên thuộc miền khí hậu phía Nam. Chú ý chữ “không” trong câu hỏi – đây là lỗi mất điểm rất phổ biến.
Câu 4
Sự phân hóa thành các dải “vùng biển và thềm lục địa – đồng bằng ven biển – vùng đồi núi” là biểu hiện của sự phân hóa thiên nhiên theo:
A. độ cao
B. đông – tây
C. bắc – nam
D. các miền tự nhiên
Đáp án: B. Các dải này nối tiếp nhau theo hướng từ biển vào đất liền, tức hướng đông – tây. Phân hóa theo độ cao là nói về các đai núi; phân hóa bắc – nam gắn với khí hậu và dãy Bạch Mã.
Câu 5
Từ Đông sang Tây, nước ta phân hóa thành ba dải rõ rệt là:
A. Vùng biển, thềm lục địa và đồi núi
B. Vùng thềm lục địa, đồng bằng ven biển và vùng đồi núi
C. Vùng biển, đồng bằng ven biển và đồi núi
D. Vùng biển và thềm lục địa, đồng bằng ven biển và đồi núi
Đáp án: D. “Biển” và “thềm lục địa” gộp chung thành một dải. A thiếu đồng bằng ven biển (như vậy chỉ còn hai dải, lại tách biển – thềm lục địa), B và C thiếu một trong hai thành phần của dải thứ nhất.
Câu 6
Đất vùng đồi núi thấp của đai nhiệt đới gió mùa chủ yếu là nhóm đất:
A. phù sa
B. xám bạc màu
C. feralit
D. núi đá
Đáp án: C. Nóng ẩm làm đá mẹ phong hóa mạnh, rửa trôi chất kiềm, tích tụ sắt – nhôm nên hình thành đất feralit đỏ vàng. Phù sa tập trung ở đồng bằng; xám bạc màu gặp ở rìa đồng bằng, vùng bậc thềm cổ.
Câu 7
Nhóm đất chiếm khoảng 60% diện tích vùng đồi núi thấp thuộc đai nhiệt đới gió mùa là:
A. phù sa
B. xám bạc màu
C. feralit
D. núi đá
Đáp án: C. Câu này cùng nội dung với câu 6 nhưng hỏi bằng con số. Hãy gắn “60%” với “feralit” khi học.
Câu 8
Đai ôn đới gió mùa trên núi chỉ có ở vùng núi:
A. Đông Bắc
B. Tây Bắc
C. Trường Sơn Bắc
D. Trường Sơn Nam
Đáp án: B. Đỉnh Hoàng Liên Sơn thuộc Tây Bắc cao hơn 2600 m. Đông Bắc và hai khu vực Trường Sơn có địa hình thấp hơn nhiều nên không đạt ngưỡng của đai ôn đới.
Câu 9
Đai ôn đới gió mùa trên núi ở độ cao trên bao nhiêu mét?
A. 2500
B. 2600
C. 2700
D. 2800
Đáp án: B. Mốc 2600 m cũng chính là giới hạn trên của đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi. Đừng nhầm với các mốc 2700, 2800 chỉ nhằm “gây nhiễu”.
Câu 10
Thiên nhiên vùng núi Đông Bắc khác với Tây Bắc ở điểm:
A. Mùa đông bớt lạnh nhưng khô hơn
B. Mùa hạ đến sớm, đôi khi có gió Tây, lượng mưa giảm
C. Mùa đông lạnh đến sớm hơn các vùng núi thấp
D. Khí hậu lạnh chủ yếu do độ cao của địa hình
Đáp án: C. Đông Bắc đón trực tiếp gió mùa Đông Bắc nên mùa đông lạnh đến sớm. Tây Bắc có dãy Hoàng Liên Sơn chắn gió nên mùa đông bớt lạnh, mùa hạ đến sớm, nên A và B mô tả Tây Bắc; D nói về khí hậu lạnh do độ cao – đặc điểm của vùng núi cao Tây Bắc, không phải nét riêng của Đông Bắc.
Phần 2: 10 câu luyện tập thêm (tự ra đề, có đáp án)
Các câu dưới đây được biên soạn thêm để em luyện các dạng hay gặp. Hãy tự làm trước rồi mới xem đáp án ở cuối.
- Câu 11. Dãy núi nào là ranh giới phân chia hai miền khí hậu Bắc – Nam của nước ta? A. Hoàng Liên Sơn; B. Hoành Sơn; C. Bạch Mã; D. Trường Sơn Nam.
- Câu 12. Miền khí hậu phía Nam có đặc điểm nào sau đây? A. Có mùa đông lạnh kéo dài; B. Nóng quanh năm, phân hóa thành hai mùa mưa – khô rõ rệt; C. Có mùa đông lạnh với mưa phùn; D. Nhiệt độ trung bình năm dưới 20°C.
- Câu 13. Giới hạn độ cao của đai nhiệt đới gió mùa ở miền Nam là: A. dưới 600–700 m; B. dưới 900–1000 m; C. dưới 1500 m; D. dưới 2000 m.
- Câu 14. Đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi ở miền Bắc nằm trong khoảng độ cao: A. 0–600 m; B. 600–700 m đến 2600 m; C. 900–1000 m đến 2600 m; D. trên 2600 m.
- Câu 15. Thực vật tiêu biểu của đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi là: A. rừng ngập mặn; B. rừng nhiệt đới ẩm thường xanh ở đồng bằng; C. rừng cận nhiệt đới lá rộng và lá kim; D. đồng cỏ cao nguyên.
- Câu 16. Đặc điểm khí hậu của đai ôn đới gió mùa trên núi là: A. nóng ẩm quanh năm; B. nhiệt độ trung bình năm trên 25°C; C. quanh năm lạnh, mùa đông nhiệt độ xuống rất thấp; D. khô hạn kéo dài.
- Câu 17. Nguyên nhân chủ yếu làm cho phần phía Nam nước ta nóng quanh năm hơn phía Bắc là: A. nằm gần xích đạo hơn và ít chịu tác động của gió mùa Đông Bắc; B. có nhiều núi cao hơn; C. giáp biển Đông; D. có nhiều sông lớn.
- Câu 18. Vì sao Tây Bắc có mùa đông ấm hơn Đông Bắc ở cùng vĩ độ? A. Do nằm xa biển; B. Do dãy Hoàng Liên Sơn chắn bớt gió mùa Đông Bắc; C. Do có nhiều sông; D. Do rừng che phủ lớn.
- Câu 19. Sự phân hóa theo độ cao của thiên nhiên nước ta thể hiện rõ nhất ở: A. đồng bằng sông Cửu Long; B. vùng núi; C. vùng ven biển; D. quần đảo xa bờ.
- Câu 20. Thứ tự đúng của ba đai cao từ thấp lên cao là: A. cận nhiệt đới – nhiệt đới – ôn đới; B. nhiệt đới gió mùa – cận nhiệt đới gió mùa trên núi – ôn đới gió mùa trên núi; C. ôn đới – cận nhiệt đới – nhiệt đới; D. nhiệt đới – ôn đới – cận nhiệt đới.
Đáp án và gợi ý giải
| Câu | Đáp án | Lí do ngắn gọn |
|---|---|---|
| 11 | C | Dãy Bạch Mã (đèo Hải Vân nằm trên nhánh của dãy này) là mốc chia hai miền khí hậu. |
| 12 | B | Miền Nam là cận xích đạo gió mùa, nhiệt độ cao quanh năm, có mùa mưa và mùa khô rõ rệt. |
| 13 | B | Miền Nam các đai đều cao hơn miền Bắc: đai nhiệt đới dưới 900–1000 m. |
| 14 | B | Miền Bắc: từ 600–700 m đến 2600 m. Phương án C là của miền Nam. |
| 15 | C | Đai này mát mẻ nên có rừng lá rộng và lá kim cận nhiệt, không còn rừng nhiệt đới ẩm điển hình. |
| 16 | C | Trên 2600 m nhiệt độ thấp quanh năm, mùa đông rất rét. |
| 17 | A | Gần xích đạo hơn, lại ít bị gió mùa Đông Bắc ảnh hưởng nên nền nhiệt cao đều. |
| 18 | B | Bức chắn Hoàng Liên Sơn làm gió lạnh suy yếu khi vào Tây Bắc. |
| 19 | B | Độ cao chỉ thay đổi lớn ở miền núi nên phân hóa theo đai cao rõ nhất ở đó. |
| 20 | B | Nhiệt độ giảm dần theo độ cao nên đai ôn đới nằm trên cùng. |
Lỗi sai thường gặp khi làm trắc nghiệm Bài 11
- Nhầm miền Bắc – miền Nam khi có chữ “không”: luôn gạch chân từ phủ định trước khi đọc phương án.
- Lẫn các mốc độ cao: đại lượng 600–700 m thuộc miền Bắc, 900–1000 m thuộc miền Nam, 2600 m là mốc chung.
- Gán đặc điểm Tây Bắc cho Đông Bắc: Đông Bắc lạnh sớm, hứng gió mùa trực tiếp; Tây Bắc ấm hơn nhờ bức chắn Hoàng Liên Sơn.
- Nhầm “phân hóa Đông – Tây” với “độ cao”: nếu đề nói đến biển, đồng bằng, đồi núi nối nhau thì đó là Đông – Tây.
Bài tập luyện thêm theo kiểu tự luận ngắn
- Vì sao đai ôn đới gió mùa trên núi chỉ có ở Hoàng Liên Sơn? Vì chỉ vùng này có đỉnh núi vượt 2600 m; ở độ cao đó nhiệt độ giảm đủ thấp để hình thành khí hậu ôn đới.
- Nêu hai biểu hiện cho thấy phân hóa Bắc – Nam của thiên nhiên. Miền Bắc có mùa đông lạnh còn miền Nam nóng quanh năm; miền Bắc có cảnh quan nhiệt đới có thành phần loài cận nhiệt, miền Nam nghiêng về cảnh quan cận xích đạo.
Học tiếp ở đâu?
Để nắm chắc nội dung trước khi làm đề, em xem phần lý thuyết Địa lí 12 Bài 11. Muốn đối chiếu lời giải, mở giải Địa lí 12 Bài 11 hoặc giải SBT Địa lí 12 Bài 11. Sau khi xong bài này, hãy luyện tiếp với trắc nghiệm Địa lí 12 Bài 12.
Câu hỏi thường gặp
Ranh giới hai miền khí hậu Bắc – Nam của nước ta là gì?
Là dãy Bạch Mã. Từ dãy này trở ra Bắc là miền khí hậu phía Bắc (nhiệt đới ẩm gió mùa có mùa đông lạnh), từ đây trở vào Nam là miền khí hậu phía Nam (cận xích đạo gió mùa, nóng quanh năm).
Đai ôn đới gió mùa trên núi ở độ cao bao nhiêu và có ở đâu?
Ở độ cao trên 2600 m và chỉ có ở vùng núi Hoàng Liên Sơn thuộc Tây Bắc, vì chỉ nơi đây có địa hình cao vượt ngưỡng này.
Nhóm đất chiếm khoảng 60% diện tích vùng đồi núi thấp của đai nhiệt đới gió mùa là gì?
Là đất feralit, hình thành do quá trình phong hóa mạnh trong điều kiện nóng ẩm, có màu đỏ vàng.
Làm thế nào để phân biệt phân hóa Đông – Tây với phân hóa theo độ cao?
Phân hóa Đông – Tây nói đến các dải nối tiếp từ biển vào đất liền (biển và thềm lục địa, đồng bằng ven biển, đồi núi). Phân hóa theo độ cao nói đến các đai trên núi: nhiệt đới gió mùa, cận nhiệt đới gió mùa trên núi và ôn đới gió mùa trên núi.