Trả lời nhanh
Nhận định «trị số khí áp tỉ lệ nghịch với tỉ trọng không khí» là SAI. Trị số khí áp tỉ lệ thuận với tỉ trọng (mật độ) không khí. Không khí càng đặc, càng nặng thì sức nén xuống bề mặt Trái Đất càng lớn, nên khí áp càng cao; không khí càng loãng thì khí áp càng thấp.
Khí áp là gì?
Khí áp là sức nén của không khí lên bề mặt Trái Đất (và lên mọi vật trong khí quyển). Đơn vị thường dùng là mmHg hoặc hPa (mb). Ở mực nước biển, nhiệt độ 0°C, vĩ độ 45°, khí áp chuẩn xấp xỉ 760 mmHg.
Sức nén này chính là trọng lượng của cột không khí phía trên. Cột không khí chứa nhiều phân tử, đặc và nặng thì áp lực lớn; chứa ít phân tử, loãng và nhẹ thì áp lực nhỏ.
Vì sao khí áp tỉ lệ thuận với tỉ trọng không khí?
- Tỉ trọng không khí cho biết trong một đơn vị thể tích có bao nhiêu khối lượng không khí.
- Tỉ trọng tăng → khối lượng cột khí tăng → áp lực lên bề mặt tăng → khí áp tăng.
- Tỉ trọng giảm → khí áp giảm.
Hai đại lượng cùng tăng, cùng giảm nên là quan hệ thuận. Đây là lý do cần nhớ: không khí nặng → áp cao, không khí nhẹ → áp thấp.
Các nhân tố làm thay đổi khí áp (hệ quả của tỉ trọng)
| Nhân tố | Thay đổi | Tỉ trọng không khí | Khí áp |
|---|---|---|---|
| Độ cao | Lên cao | Giảm (không khí loãng dần) | Giảm |
| Nhiệt độ | Nóng lên | Giảm (không khí nở ra, bay lên) | Giảm → áp thấp |
| Nhiệt độ | Lạnh đi | Tăng (không khí co lại, chìm xuống) | Tăng → áp cao |
| Độ ẩm | Hơi nước nhiều | Giảm (hơi nước nhẹ hơn không khí khô) | Giảm |
Nhờ vậy mới hiểu vì sao khí áp tỉ lệ nghịch với nhiệt độ, độ cao, độ ẩm nhưng lại tỉ lệ thuận với tỉ trọng không khí. Chính tỉ trọng là mắt xích trung gian.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “nghịch” của nhiệt độ sang tỉ trọng. Học sinh nhớ «khí áp nghịch với nhiệt độ» rồi áp dụng luôn cho tỉ trọng. Cần nhớ: nhiệt độ tăng làm tỉ trọng giảm, nên mới dẫn đến khí áp giảm.
- Nghĩ ở vùng cao không có khí áp. Khí áp vẫn có, chỉ là thấp hơn do không khí loãng.
- Nhầm khí áp với gió. Gió là hệ quả của chênh lệch khí áp, thổi từ nơi áp cao đến nơi áp thấp.
Mẹo nhớ
Hãy hình dung chồng sách: chồng càng nhiều sách (không khí càng đặc) thì đè lên tay bạn càng nặng (khí áp càng cao). Nóng thì sách «bay bớt đi» nên nhẹ tay hơn.
Luyện tập
- Đúng hay sai: «Ở đỉnh núi cao, tỉ trọng không khí nhỏ nên khí áp thấp hơn chân núi.»
Đáp án: Đúng, vì khí áp tỉ lệ thuận với tỉ trọng và tỉ trọng giảm theo độ cao. - Điền khuyết: Vùng có nhiệt độ cao quanh năm như xích đạo thường hình thành đai khí áp ……, vì không khí nóng nở ra, tỉ trọng ……
Đáp án: thấp; giảm. - Giải thích: Vì sao không khí ẩm thường làm khí áp giảm so với không khí khô cùng nhiệt độ?
Đáp án: Phân tử hơi nước (khối lượng nhỏ hơn) thay thế một phần phân tử khí nitơ, oxi nặng hơn, nên tỉ trọng giảm, khí áp giảm.
Kết luận
Trị số khí áp tỉ lệ thuận với tỉ trọng không khí. Nếu đề bài cho phương án «tỉ lệ nghịch với tỉ trọng không khí», đó là phương án sai.
Câu hỏi thường gặp
Trị số khí áp tỉ lệ thuận hay nghịch với tỉ trọng không khí?
Tỉ lệ thuận. Không khí càng đặc, tỉ trọng càng lớn thì sức nén lên bề mặt càng mạnh nên khí áp càng cao.
Vì sao lên cao khí áp giảm?
Càng lên cao không khí càng loãng, tỉ trọng giảm, cột không khí phía trên ngắn hơn nên sức nén nhỏ đi, khí áp giảm.
Nhiệt độ ảnh hưởng đến khí áp như thế nào?
Nhiệt độ tăng làm không khí nở ra, tỉ trọng giảm nên khí áp giảm (áp thấp); nhiệt độ giảm thì khí áp tăng (áp cao).
Khí áp chuẩn là bao nhiêu?
Khoảng 760 mmHg, đo ở mực nước biển, nhiệt độ 0°C, vĩ độ 45°.