Trả lời nhanh
Linh kiện điốt có hai dây dẫn ra là hai điện cực A (anôt) và K (catôt). Điốt bán dẫn chỉ có một tiếp giáp P–N: dây nối với lớp P gọi là anôt (A), dây nối với lớp N gọi là catôt (K). Vì chỉ có hai điện cực nên điốt khác tranzito (3 cực) và tirixto (3 cực A, K, G).
Đề bài và cách hiểu
Câu hỏi thường gặp trong phần linh kiện bán dẫn của môn Công nghệ: “Linh kiện điốt có … hai dây dẫn ra là 2 điện cực A, K …”. Ý đề là hỏi số điện cực và tên điện cực của điốt. Các phương án nhiễu thường nói điốt có ba cực, hoặc đặt tên cực của tranzito (B, C, E) hay tirixto (có thêm cực G) cho điốt.
Quy tắc chọn nhanh: phương án nào nói điốt có hai điện cực, tên A và K thì chọn.
Vì sao điốt chỉ có hai điện cực A và K?
- Điốt bán dẫn được tạo từ hai lớp bán dẫn: loại P (thiếu êlectron, nhiều lỗ trống) và loại N (thừa êlectron).
- Hai lớp ghép sát nhau tạo ra một tiếp giáp P–N.
- Mỗi lớp bán dẫn có một dây dẫn ra: lớp P nối với anôt (A), lớp N nối với catôt (K).
Có hai lớp bán dẫn nên có đúng hai dây dẫn ra, không thể có cực thứ ba.
Tính chất cơ bản: dẫn điện một chiều
Điốt chỉ cho dòng điện đi qua theo một chiều từ A sang K.
- Phân cực thuận (UAK > 0, A nối cực dương, K nối cực âm): điốt dẫn điện. Điốt silic cần điện áp thuận cỡ 0,6–0,7 V mới dẫn rõ.
- Phân cực ngược (UAK < 0): điốt gần như không dẫn, dòng ngược rất nhỏ.
Nhờ tính chất này, điốt được dùng để chỉnh lưu dòng điện xoay chiều thành một chiều.
So sánh số cực của một số linh kiện bán dẫn
| Linh kiện | Số lớp bán dẫn | Số điện cực | Tên các cực |
|---|---|---|---|
| Điốt | 2 (P–N) | 2 | A, K |
| Tranzito | 3 (P–N–P hoặc N–P–N) | 3 | E, B, C |
| Tirixto | 4 (P–N–P–N) | 3 | A, K, G |
Mẹo nhớ: “Điốt – Hai cực – A, K”. Cứ thấy có chữ G (cực điều khiển) hoặc B (bazơ) thì đó không phải điốt.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm tirixto với điốt vì cùng có A và K. Tirixto còn có cực điều khiển G nên có 3 cực.
- Nhớ ngược A–P, K–N. Hãy nhớ: A nối P (Anôt – P), K nối N.
- Cho rằng điốt dẫn điện theo cả hai chiều. Điốt chỉ dẫn tốt khi phân cực thuận.
Bài luyện tập
- Điốt bán dẫn có mấy lớp bán dẫn và mấy tiếp giáp P–N?
Đáp án: 2 lớp bán dẫn, 1 tiếp giáp P–N. - Mắc điốt vào mạch sao cho cực A nối với cực âm nguồn, cực K nối với cực dương nguồn. Điốt dẫn hay không dẫn?
Đáp án: Không dẫn, vì UAK < 0 (phân cực ngược). - Một linh kiện có ba cực kí hiệu A, K, G là linh kiện nào?
Đáp án: Tirixto, không phải điốt.
Câu hỏi thường gặp
Điốt có mấy điện cực?
Điốt có hai điện cực là anôt (A) và catôt (K), ứng với hai lớp bán dẫn P và N của một tiếp giáp P–N.
Điện cực A của điốt nối với lớp bán dẫn nào?
Anôt (A) nối với lớp bán dẫn loại P, còn catôt (K) nối với lớp bán dẫn loại N.
Khi nào điốt dẫn điện?
Khi phân cực thuận, tức anôt có điện thế cao hơn catôt (U_AK > 0) và vượt ngưỡng khoảng 0,6–0,7 V đối với điốt silic.
Tirixto có phải là điốt không?
Không. Tirixto có 4 lớp bán dẫn và 3 cực A, K, G; cực G dùng để điều khiển. Điốt chỉ có hai cực A và K.