Trả lời nhanh
Đáp án là tế bào gan. Gan vừa tổng hợp nhiều protein huyết tương (cần lưới nội chất hạt) vừa chuyển hóa đường, lipid và khử độc (cần lưới nội chất trơn), nên cả hai loại lưới nội chất đều phát triển mạnh. Hồng cầu trưởng thành của người thì gần như không có bào quan này.
Nhớ gì trước khi chọn đáp án?
Muốn biết tế bào nào có loại lưới nội chất nào phát triển, ta nhìn vào chức năng của tế bào đó. Bào quan nào làm việc nhiều thì tế bào sẽ có nhiều bào quan ấy.
- Lưới nội chất hạt: có ribosome đính trên màng, tổng hợp protein tiết ra ngoài tế bào, protein màng và protein cho lysosome.
- Lưới nội chất trơn: không có ribosome, có nhiều enzim; tổng hợp lipid (phospholipid, cholesterol, hormone steroid), chuyển hóa đường, khử độc, dự trữ Ca2+.
Vì sao tế bào gan có cả hai loại phát triển?
Gan là “nhà máy hóa học” của cơ thể, nên cần cả hai loại lưới nội chất:
- Lưới nội chất hạt: tổng hợp albumin, các yếu tố đông máu và nhiều protein huyết tương khác.
- Lưới nội chất trơn: phân giải glycogen thành glucose đưa vào máu, tổng hợp cholesterol và lipoprotein, khử độc rượu, thuốc và các chất độc.
Chính vì vậy, nếu đề bài hỏi “tế bào nào có lưới nội chất hạt hoặc trơn phát triển mạnh” và có tế bào gan trong các phương án, đó thường là lựa chọn đúng.
Bảng nhận biết nhanh theo loại tế bào
| Loại tế bào | Lưới nội chất phát triển | Lí do |
|---|---|---|
| Tế bào gan | Cả hạt và trơn | Tổng hợp protein huyết tương; chuyển hóa đường, lipid, khử độc |
| Tương bào (tế bào plasma, từ lympho B) | Hạt | Tổng hợp và tiết kháng thể (protein) |
| Tế bào tuyến tụy ngoại tiết, tuyến nước bọt | Hạt | Tổng hợp enzim tiêu hóa để tiết ra ngoài |
| Tế bào tuyến thượng thận, tế bào tinh hoàn | Trơn | Tổng hợp hormone steroid (bản chất lipid) |
| Tế bào cơ vân | Trơn (lưới cơ tương) | Dự trữ và giải phóng Ca2+ khi co cơ |
| Hồng cầu trưởng thành (người) | Hầu như không có | Mất nhân và hầu hết bào quan để chứa nhiều hemoglobin |
Cách loại trừ phương án sai
Khi gặp câu trắc nghiệm kiểu này, hãy làm theo ba bước:
- Xác định tế bào đó làm nhiệm vụ gì (tiết protein, tổng hợp hormone steroid, khử độc, co cơ…).
- Nối nhiệm vụ với loại lưới nội chất tương ứng: protein tiết → hạt; lipid, khử độc, Ca2+ → trơn.
- Loại những tế bào ít hoạt động tổng hợp: hồng cầu trưởng thành, tế bào chỉ có vai trò dự trữ, tế bào biểu bì bảo vệ…
Lưu ý: phần đề gốc có thể liệt kê các phương án khác tùy bản; hãy áp dụng bảng trên để so sánh từng phương án thay vì học thuộc chữ cái đáp án.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng tế bào cơ không có lưới nội chất: thực tế tế bào cơ có lưới nội chất trơn rất phát triển, gọi là lưới cơ tương.
- Nhầm “tế bào bạch cầu” nói chung với tương bào: chỉ tế bào tiết kháng thể mới có lưới nội chất hạt rất phát triển.
- Nghĩ rằng hormone nào cũng do lưới nội chất hạt tổng hợp: hormone steroid (bản chất lipid) do lưới nội chất trơn, còn hormone protein (như insulin) cần lưới nội chất hạt.
Mẹo nhớ
“Hạt – Protein, Trơn – Lipid”. Có hạt (ribosome) thì làm protein; không có hạt thì làm lipid, khử độc và kho canxi.
Bài luyện tập
- Tế bào tuyến tụy tiết enzim tiêu hóa có loại lưới nội chất nào phát triển mạnh?
Đáp án: lưới nội chất hạt, vì enzim là protein tiết ra ngoài. - Tế bào tiết hormone testosterone có loại lưới nội chất nào phát triển?
Đáp án: lưới nội chất trơn, vì testosterone là hormone steroid. - Người uống rượu bia thường xuyên, tế bào gan thay đổi thế nào về lưới nội chất?
Đáp án: lưới nội chất trơn tăng cường hoạt động và số lượng để khử độc nhiều hơn.
Câu hỏi thường gặp
Tế bào nào có lưới nội chất trơn phát triển mạnh?
Tế bào gan, tế bào tuyến thượng thận, tế bào tinh hoàn và tế bào cơ vân. Các tế bào này tổng hợp lipid, hormone steroid, khử độc hoặc dự trữ Ca2+.
Vì sao tế bào gan có cả lưới nội chất hạt và lưới nội chất trơn phát triển?
Gan vừa tổng hợp protein huyết tương (lưới nội chất hạt) vừa chuyển hóa glucose, lipid và khử độc (lưới nội chất trơn).
Lưới nội chất hạt và lưới nội chất trơn khác nhau ở điểm nào?
Lưới nội chất hạt có ribosome đính trên màng và tổng hợp protein; lưới nội chất trơn không có ribosome, tổng hợp lipid, khử độc và dự trữ canxi.
Hồng cầu có lưới nội chất không?
Hồng cầu trưởng thành của người không có nhân và hầu như không còn bào quan, nên không có lưới nội chất phát triển.