Trả lời nhanh
Đặc trưng cơ bản về khí hậu của miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ là khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa có mùa đông lạnh, lạnh nhất cả nước. Nguyên nhân là miền nằm ở vĩ độ cao, không có dãy núi chắn phía bắc nên gió mùa Đông Bắc tràn xuống mạnh, đến sớm và kết thúc muộn.
Đề bài và cách hiểu
Câu hỏi thường gặp ở dạng: “Đặc trưng cơ bản về khí hậu của miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ là …”. Chỗ trống cần điền là tính chất chung của khí hậu cả miền, không phải một hiện tượng đơn lẻ như mưa phùn hay bão.
Miền này nằm ở phía tả ngạn sông Hồng, gồm vùng núi Đông Bắc và đồng bằng sông Hồng. Các cánh cung núi mở rộng về phía bắc, hướng đón gió mùa Đông Bắc.
Đáp án: nhiệt đới ẩm gió mùa có mùa đông lạnh
Hai ý trong đáp án cần đi cùng nhau: “nhiệt đới ẩm gió mùa” là nền chung của cả nước, còn “mùa đông lạnh” là nét riêng làm nên đặc trưng của miền.
| Mùa | Biểu hiện chính |
|---|---|
| Mùa đông | Lạnh, khô hoặc có mưa phùn; gió mùa Đông Bắc hoạt động mạnh; nhiệt độ thấp nhất cả nước, nhiều đợt rét đậm, rét hại, vùng núi cao có thể có sương muối, băng giá. |
| Mùa hạ | Nóng, ẩm, mưa nhiều; chịu ảnh hưởng của bão và áp thấp nhiệt đới. |
| Chung cả năm | Biên độ nhiệt năm lớn; thời tiết diễn biến thất thường, phân hoá theo mùa rõ rệt. |
Vì sao miền Bắc có mùa đông lạnh?
- Vị trí: gần chí tuyến Bắc hơn các miền khác, lại tiếp giáp với lục địa châu Á, nơi sinh ra khối khí lạnh.
- Địa hình: các cánh cung núi (Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều) mở ra phía bắc, tạo hành lang cho không khí lạnh xuống sâu đồng bằng.
- Gió mùa Đông Bắc: hoạt động liên tục từ khoảng tháng 11 đến tháng 4, mỗi đợt kéo dài vài ngày.
Đi về phía nam, dãy Hoàng Liên Sơn và Bạch Mã làm giảm bớt sức mạnh gió mùa, nên miền Trung và Nam Bộ ít lạnh hơn hẳn.
Loại trừ các phương án thường gặp
- “Cận xích đạo gió mùa”: sai, đây là đặc trưng của miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ, nền nhiệt cao quanh năm.
- “Nhiệt đới khô”: sai, nước ta có lượng mưa lớn, độ ẩm cao quanh năm.
- “Ôn đới”, “hàn đới”: sai, chỉ vùng núi cao mới có khí hậu mát mẻ kiểu cận nhiệt, không phải đặc trưng cả miền.
- “Nóng ẩm quanh năm, không có mùa đông”: sai, trái với đặc điểm mùa đông lạnh.
Mẹo nhớ và lỗi hay gặp
Mẹo: nhớ “Bắc – lạnh – gió mùa Đông Bắc”, còn “Nam – nóng – hai mùa mưa khô”. Học sinh hay chọn nhầm “mưa phùn” hoặc “bão” làm đặc trưng, nhưng đó chỉ là biểu hiện của một mùa. Cũng đừng lẫn với Tây Bắc, nơi mùa đông bớt lạnh và ít mưa phùn hơn do dãy Hoàng Liên Sơn chắn gió.
Luyện tập
- Nêu hai nguyên nhân khiến mùa đông ở miền Bắc đến sớm, kết thúc muộn.
Đáp án: vị trí gần lục địa châu Á ở vĩ độ cao; địa hình các cánh cung mở rộng về phía bắc đón gió mùa Đông Bắc. - Vì sao Tây Bắc mùa đông ít lạnh hơn Đông Bắc ở cùng vĩ độ?
Đáp án: dãy Hoàng Liên Sơn cao, đồ sộ chắn bớt gió mùa Đông Bắc. - Điền vào chỗ trống: “Khí hậu miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ là nhiệt đới ẩm gió mùa, có ……… lạnh.”
Đáp án: mùa đông.
Câu hỏi thường gặp
Khí hậu miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ khác gì các miền còn lại?
Miền này có mùa đông lạnh nhất cả nước, gió mùa Đông Bắc tràn xuống mạnh và sâu, biên độ nhiệt năm lớn. Miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ thì nóng quanh năm.
Miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ gồm những vùng nào?
Gồm vùng núi Đông Bắc và đồng bằng sông Hồng, nằm ở phía tả ngạn sông Hồng.
Mưa phùn có phải đặc trưng khí hậu của miền không?
Mưa phùn là một biểu hiện của mùa đông, nhất là cuối đông ở đồng bằng sông Hồng. Đặc trưng chung vẫn là khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa có mùa đông lạnh.