Trả lời nhanh
Càng vào phía nam, gió mùa Đông Bắc càng suy yếu: bớt lạnh, thời gian hoạt động ngắn dần. Nguyên nhân là gió xa nguồn nên bị biến tính (ấm lên, ẩm hơn), vĩ độ thấp hơn nên nền nhiệt cao hơn, lại bị các dãy núi như Hoành Sơn, Bạch Mã chắn bớt. Từ Đà Nẵng trở vào, nền nhiệt cao quanh năm và hầu như không còn mùa đông lạnh.
Gió mùa Đông Bắc ở Việt Nam hoạt động thế nào?
Gió mùa Đông Bắc xuất phát từ vùng áp cao lạnh trên lục địa châu Á (khu vực phương Bắc), thổi về nước ta vào mùa đông, khoảng từ tháng 11 đến tháng 4. Gió mang không khí lạnh khô, sau đó biến thành lạnh ẩm khi đi qua biển.
Gió mạnh nhất ở miền Bắc, nơi có đợt rét đậm, rét hại. Vào đến phía nam, tác động yếu dần nên sự khác biệt giữa các vùng rất rõ.
Số liệu nhiệt độ trung bình tháng 1 từ Bắc vào Nam
Số liệu tháng 1 (tháng lạnh nhất ở nhiều nơi) cho thấy nhiệt độ tăng dần khi đi về phía nam.
Ở miền Bắc có 2–3 tháng nhiệt độ trung bình dưới 18 °C; ở Huế, Đà Nẵng nhiệt độ cao hơn nhiều; vào đến Nam Bộ thì nóng quanh năm.
Vì sao càng vào nam, gió mùa Đông Bắc càng yếu?
- Càng xa nguồn lạnh. Quãng đường dài khiến khối khí lạnh dần ấm lên và mất bớt sức mạnh.
- Bị biến tính khi qua biển. Đi qua vịnh Bắc Bộ và biển Đông, khối khí hút thêm hơi nước, ấm hơn, nên bớt khô lạnh.
- Vĩ độ thấp hơn. Càng gần xích đạo, Mặt Trời càng gần vuông góc, nền nhiệt độ càng cao, không khí lạnh khó giữ được độ lạnh.
- Địa hình chắn gió. Các dãy núi chạy ngang hoặc chếch như Hoành Sơn và Bạch Mã ngăn bớt không khí lạnh tràn xuống phía nam, làm sườn phía nam đỡ lạnh.
Hệ quả đối với khí hậu và đời sống
- Miền Bắc: mùa đông lạnh, có mùa đông kéo dài 2–3 tháng, trồng được rau màu ôn đới.
- Bắc Trung Bộ, Trung Bộ: mùa đông ngắn, bớt lạnh, mưa nhiều vào thu đông do gió mùa gặp địa hình.
- Nam Trung Bộ và Nam Bộ: nóng quanh năm, chủ yếu có hai mùa mưa – khô; tín phong Đông Bắc ảnh hưởng nhiều hơn.
Cách loại trừ khi làm bài trắc nghiệm
- Nếu có phương án “càng mạnh”, “càng lạnh” hoặc “càng kéo dài”: loại, vì ngược với thực tế.
- Chọn phương án nói về “suy yếu”, “bớt lạnh”, “ngắn lại”. Các cụm từ này cùng một ý.
- Nhớ mốc địa lí: dãy Bạch Mã (đèo Hải Vân) là ranh giới tiêu biểu để phân biệt ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc.
Lỗi hay gặp
- Nhầm với gió mùa Tây Nam (mùa hạ): loại gió này mang mưa nhiều cho Nam Bộ và Tây Nguyên, hoàn toàn khác về hướng và thời gian.
- Cho rằng miền Nam không có gió mùa Đông Bắc. Thực ra vẫn có tác động rất yếu, chủ yếu là tín phong Đông Bắc.
- Quên giải thích vai trò của địa hình. Đây là ý hay được cô giáo yêu cầu thêm.
Luyện tập có đáp án
Câu 1. Vì sao Hà Nội lạnh hơn thành phố Hồ Chí Minh vào tháng 1?
Đáp án: Hà Nội ở vĩ độ cao hơn, gần nguồn lạnh hơn, chịu tác động mạnh của gió mùa Đông Bắc; TP. Hồ Chí Minh ở vĩ độ thấp, gió mùa suy yếu.
Câu 2. Dãy núi nào được xem là ranh giới làm gió mùa Đông Bắc suy yếu rõ rệt khi vào phía nam?
Đáp án: Dãy Bạch Mã (khu vực đèo Hải Vân).
Câu 3. Nêu một hệ quả của việc gió mùa Đông Bắc suy yếu ở phía nam.
Đáp án: Nam Bộ có nền nhiệt cao quanh năm, hầu như không có mùa đông lạnh.
Câu hỏi thường gặp
Gió mùa Đông Bắc hoạt động vào thời gian nào?
Từ khoảng tháng 11 đến tháng 4 năm sau. Mạnh nhất ở miền Bắc, càng vào nam càng suy yếu.
Vì sao miền Nam nóng quanh năm?
Do ở vĩ độ thấp, nền nhiệt cao, lại ít chịu tác động của gió mùa Đông Bắc vì gió suy yếu khi vào nam và bị dãy Bạch Mã chắn bớt.
Gió mùa Đông Bắc có ảnh hưởng gì đến miền Bắc?
Tạo mùa đông lạnh 2–3 tháng, có những đợt rét đậm, rét hại, đồng thời cho phép trồng thêm vụ đông với nhiều rau màu ôn đới.
Dãy núi nào làm gió mùa Đông Bắc suy yếu?
Dãy Hoành Sơn và nhất là dãy Bạch Mã (khu vực đèo Hải Vân) chắn bớt không khí lạnh, nên từ đây trở vào nam bớt lạnh rõ rệt.