Giải thích vì sao cây bị héo khi thiếu nước

Nước giữ cho cây đứng thẳng như thế nào?

Thân cây thân thảo và lá không có bộ xương cứng như động vật. Chúng đứng vững chủ yếu nhờ sức trương của tế bào. Mỗi tế bào thực vật có không bào chứa đầy nước, ép vào màng và vách tế bào, giống chiếc bóng bay bơm căng đặt trong hộp cứng. Hàng triệu tế bào căng như vậy làm lá phẳng, thân thẳng.

Khi thiếu nước, chuyện gì xảy ra?

1. Rễ hút không đủ nước: đất khô hoặc rễ bị tổn thương khiến nước vào cây ít hơn lượng nước mất đi.
2. Thoát hơi nước vẫn diễn ra: lá liên tục thoát hơi nước qua khí khổng, nhất là khi trời nắng, nóng, khô.
3. Tế bào mất nước: không bào co lại, màng sinh chất tách khỏi vách, tế bào mất sức trương.
4. Mô mềm xẹp: lá, thân non, cuống lá mất độ cứng nên rũ xuống: cây héo.

Hậu quả sâu hơn: quang hợp và sinh trưởng

• Nước là nguyên liệu của quang hợp. Thiếu nước, quá trình này giảm.
• Để tiết kiệm nước, cây khép khí khổng; nhưng khí khổng đóng thì khí CO₂ khó vào lá, quang hợp càng yếu.
• Nước là dung môi vận chuyển muối khoáng và chất hữu cơ. Thiếu nước, cây hút khoáng kém, chồi non chậm lớn, hoa quả dễ rụng.

Héo tạm thời và héo vĩnh viễn

Cách xử lí khi cây bị héo

• Tưới nước từ từ vào gốc, tránh tưới ào ạt làm trôi đất.
• Che nắng gắt, đặt cây nơi râm mát tạm thời.
• Phủ rơm, vỏ trấu quanh gốc để giữ ẩm.
• Kiểm tra đất có thoát nước tốt không: úng nước cũng khiến rễ thối và cây héo giống thiếu nước.

Lỗi sai thường gặp

• Cho rằng cây héo là do “thiếu ánh sáng”.
• Quên nhắc đến tế bào mất sức trương, chỉ viết “vì không có nước nên héo”.
• Nhầm với trường hợp úng nước, khi rễ bị tổn thương cũng gây héo.

Luyện tập

1. Vì sao buổi trưa nắng lá rau muống rũ xuống nhưng chiều lại tươi? Đáp án: trưa thoát hơi nước nhiều hơn lượng nước rễ hút, chiều mát nước vào kịp nên tế bào căng trở lại.
2. Vì sao cây trong chậu úng nước vẫn héo? Đáp án: rễ thiếu oxygen nên thối, không hút được nước.
3. Nêu một cách giúp cây ít mất nước trong ngày nắng nóng. Gợi ý: che nắng, phủ gốc, tưới vào sáng sớm hoặc chiều mát.