Trả lời nhanh
Đặc điểm của gió mùa là hướng gió thay đổi theo mùa, trong đó hướng gió ở hai mùa gần như trái ngược nhau. Mùa hạ gió thổi từ đại dương vào lục địa nên nóng ẩm, mưa nhiều; mùa đông gió thổi từ lục địa ra đại dương nên khô và lạnh hơn. Nguyên nhân là sự chênh lệch nhiệt độ và khí áp giữa lục địa với đại dương thay đổi theo mùa.
Gió mùa là gì?
Gió mùa là loại gió thổi theo mùa ở một số khu vực rộng lớn trên Trái Đất. Hết nửa năm này gió thổi theo một hướng, sang nửa năm sau gió đổi hẳn sang hướng gần như ngược lại. Chữ «mùa» trong tên gọi nói lên điều đó: gió gắn với mùa chứ không gắn với ngày hay đêm.
Khi nói «đặc điểm của gió mùa», em cần nhớ ba ý chính. Một là chu kì của gió là theo mùa (khoảng 6 tháng đổi chiều). Hai là hướng gió hai mùa ngược nhau. Ba là tính chất thời tiết đi kèm hai mùa cũng khác nhau rõ rệt.
Ba đặc điểm cần nhớ
- Hướng gió đổi theo mùa. Gió không thổi một hướng quanh năm mà đổi hướng khi chuyển từ mùa này sang mùa khác.
- Hướng gió hai mùa gần như ngược nhau. Mùa hạ gió thổi từ biển vào đất liền, mùa đông gió thổi từ đất liền ra biển.
- Tính chất khác nhau. Gió mùa mùa hạ mang theo nhiều hơi nước nên gây mưa lớn; gió mùa mùa đông xuất phát từ vùng lạnh trong lục địa nên khô, lạnh.
Vì sao gió đổi hướng theo mùa?
Đất liền nóng lên và nguội đi nhanh hơn nước biển. Vì vậy sự chênh lệch nhiệt độ giữa lục địa và đại dương thay đổi theo mùa, kéo theo sự thay đổi của khí áp. Gió luôn thổi từ nơi áp cao đến nơi áp thấp.
Mùa hạ, lục địa nóng nên hình thành khí áp thấp, đại dương mát hơn nên khí áp cao hơn, gió thổi từ biển vào đất liền. Mùa đông thì ngược lại: lục địa lạnh, khí áp cao; đại dương ấm hơn, khí áp thấp; gió thổi từ đất liền ra biển.
Gió mùa hoạt động ở đâu?
Gió mùa hoạt động mạnh nhất ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt gần các lục địa lớn, tiêu biểu là Nam Á, Đông Nam Á và Đông Á. Nước ta nằm trong khu vực này nên khí hậu chịu ảnh hưởng sâu sắc của gió mùa.
| Mùa | Hướng gió ở Việt Nam | Tính chất |
|---|---|---|
| Mùa hạ | Tây Nam và Đông Nam | Nóng, ẩm, mưa nhiều |
| Mùa đông | Đông Bắc (chủ yếu ở miền Bắc) | Lạnh, khô hoặc lạnh ẩm tuỳ nơi |
Ở Nam Á, gió mùa mùa hạ thổi từ Ấn Độ Dương vào lục địa mang mưa lớn, nên cả khu vực có «mùa mưa» và «mùa khô» tách bạch theo gió.
Phân biệt gió mùa với các loại gió khác
- Tín phong (gió mậu dịch): thổi quanh năm theo một hướng ổn định từ các cao áp cận chí tuyến về xích đạo, không đổi theo mùa.
- Gió Tây ôn đới: thổi quanh năm từ cao áp cận chí tuyến lên vùng ôn đới, hướng chính là tây.
- Gió đất và gió biển: đổi hướng theo ngày và đêm, phạm vi hẹp ven bờ, còn gió mùa đổi hướng theo mùa trên phạm vi rộng.
Mẹo nhớ: gió mùa «đổi theo mùa, ngược hai mùa»; tín phong «một hướng quanh năm»; gió đất – biển «đổi theo ngày – đêm».
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm gió mùa với gió địa phương như gió đất, gió biển vì cùng có chuyện «thổi từ biển vào đất và ngược lại». Hãy nhìn chu kì: ngày đêm hay theo mùa.
- Cho rằng gió mùa chỉ có ở Việt Nam. Thực tế đây là hiện tượng của nhiều khu vực lớn trên thế giới.
- Cho rằng gió mùa mùa đông luôn gây mưa. Gió từ lục địa lạnh ra biển thường khô; khi đi qua vùng biển rồi vào đất liền nước ta mới có thể mang theo ẩm.
Luyện tập
- Câu 1. Vì sao mùa hạ ở Nam Á có gió từ biển thổi vào lục địa? Đáp án: Lục địa nóng nên có áp thấp, đại dương mát có áp cao; gió thổi từ cao áp sang thấp áp, tức từ biển vào đất liền.
- Câu 2. Gió thổi quanh năm theo một hướng từ cận chí tuyến về xích đạo là gió gì, có phải gió mùa không? Đáp án: Là tín phong, không phải gió mùa vì hướng không đổi theo mùa.
- Câu 3. Hãy nêu hai đặc điểm phân biệt gió mùa mùa hạ và gió mùa mùa đông ở nước ta. Đáp án: Hướng gió (Tây Nam – Đông Nam so với Đông Bắc) và tính chất (nóng ẩm, mưa nhiều so với lạnh, khô hơn).
Tóm tắt
Gió mùa là gió có hướng thay đổi theo mùa, hai mùa ngược hướng nhau và mang tính chất khác nhau, hình thành do chênh lệch nhiệt độ, khí áp giữa lục địa và đại dương theo mùa. Nhớ ba chữ khoá: đổi theo mùa, ngược hướng, khác tính chất.
Câu hỏi thường gặp
Đặc điểm của gió mùa là gì?
Hướng gió thay đổi theo mùa, hai mùa gần như trái ngược nhau và mang tính chất thời tiết khác nhau (mùa hạ nóng ẩm, mưa nhiều; mùa đông khô lạnh hơn).
Vì sao có gió mùa?
Do lục địa và đại dương nóng lên, nguội đi khác nhau theo mùa nên khí áp chênh lệch, gió thổi từ nơi áp cao đến nơi áp thấp và đổi chiều giữa hai mùa.
Gió mùa khác tín phong ở điểm nào?
Gió mùa đổi hướng theo mùa còn tín phong thổi quanh năm theo một hướng ổn định từ cao áp cận chí tuyến về xích đạo.
Gió mùa hoạt động mạnh ở khu vực nào?
Chủ yếu ở Nam Á, Đông Nam Á và Đông Á, trong đó có Việt Nam.