Trả lời nhanh
Gió mùa Đông Bắc hoạt động mạnh mẽ nhất ở miền Bắc nước ta, tiêu biểu là vùng núi Đông Bắc và đồng bằng Bắc Bộ. Nơi đây ở gần nguồn phát sinh khối khí lạnh phương Bắc, địa hình mở theo các cánh cung hướng ra biển nên không khí lạnh dễ tràn xuống sâu. Càng vào phía nam, gió mùa càng suy yếu vì khoảng cách xa và bị dãy Bạch Mã chắn bớt.
Gió mùa Đông Bắc là gì?
Gió mùa Đông Bắc là luồng không khí lạnh từ vùng áp cao ở châu Á (Xibia – Mông Cổ) di chuyển về phía nam vào mùa đông. Gió này hoạt động ở nước ta từ khoảng tháng 11 đến tháng 4 năm sau, mang theo thời tiết lạnh, khô vào đầu mùa và lạnh ẩm, mưa phùn vào nửa sau mùa đông.
Vì sao miền Bắc chịu ảnh hưởng mạnh nhất?
- Vị trí: miền Bắc gần trung tâm áp cao lạnh nhất nên khối khí khi tới nơi vẫn còn lạnh.
- Địa hình: các cánh cung vùng núi Đông Bắc mở rộng hướng về phía bắc, đón gió thuận lợi, trong khi thung lũng sông Hồng, sông Đà giúp không khí lạnh tràn sâu xuống đồng bằng.
- Không bị chắn sớm: dãy núi cao nhất nằm ở phía tây (Hoàng Liên Sơn) nên không cản luồng gió từ phía đông bắc ở Đông Bắc và đồng bằng Bắc Bộ.
Biểu hiện của gió mùa Đông Bắc ở miền Bắc
| Khu vực | Mức độ ảnh hưởng | Biểu hiện |
|---|---|---|
| Vùng núi Đông Bắc | Mạnh nhất | Mùa đông lạnh, có những đợt rét đậm, rét hại; vùng núi cao có băng giá, sương muối |
| Đồng bằng Bắc Bộ | Mạnh | Có 2 – 3 tháng nhiệt độ trung bình dưới 18 độ C; xuất hiện mưa phùn |
| Tây Bắc | Yếu hơn | Bị dãy Hoàng Liên Sơn chắn bớt nên ít lạnh hơn cùng độ cao |
| Bắc Trung Bộ | Giảm dần | Nhiệt độ cao hơn, mùa đông ngắn hơn |
| Nam Trung Bộ và Nam Bộ | Rất yếu | Hầu như không có mùa đông lạnh, chủ yếu chịu tín phong |
Vì sao gió mùa Đông Bắc yếu dần về phía nam?
Có hai nguyên nhân chính. Một là khối khí đi xa, bị biến tính, nóng lên nhanh. Hai là dãy Bạch Mã ở khu vực Thừa Thiên Huế – Đà Nẵng chắn bớt khối khí lạnh, nên từ đây trở vào nam, nhiệt độ ít bị hạ thấp. Ở phía nam thời tiết mùa đông chủ yếu do gió tín phong đông bắc chi phối.
Ảnh hưởng đến đời sống và sản xuất
- Thuận lợi: tạo mùa đông lạnh ở miền Bắc, giúp trồng được rau, cây ăn quả cận nhiệt và ôn đới (su hào, cải bắp, đào, mận); cơ cấu cây trồng đa dạng.
- Khó khăn: rét đậm, rét hại, sương muối làm chết gia súc, hại mạ và hoa màu; gây khó khăn cho giao thông và sức khỏe.
Mẹo nhớ
Hãy nhớ câu: "Càng gần nguồn càng lạnh, càng chắn núi càng yếu". Miền Bắc gần nguồn nên lạnh nhất; vào Trung bị Bạch Mã chắn, vào Nam thì hết lạnh.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm gió mùa Đông Bắc với tín phong đông bắc. Gió mùa có tính chất lạnh theo mùa, còn tín phong là gió thổi quanh năm hướng đông bắc ở vùng nhiệt đới.
- Chọn Tây Bắc vì cho rằng núi cao lạnh nhất. Nhiệt độ thấp do độ cao khác với việc gió mùa hoạt động mạnh nhất.
- Quên rằng gió mùa Đông Bắc có tác động cả mùa đông ẩm: mưa phùn ở đồng bằng Bắc Bộ vào cuối đông.
Luyện tập có đáp án
- Nêu một nguyên nhân khiến Hà Nội lạnh hơn Thành phố Hồ Chí Minh vào tháng 1. Đáp án: Hà Nội chịu tác động mạnh của gió mùa Đông Bắc, còn TP. Hồ Chí Minh ở xa nguồn và bị chắn bởi dãy Bạch Mã.
- Dãy núi nào làm giảm ảnh hưởng gió mùa Đông Bắc khi vào miền Nam? Đáp án: dãy Bạch Mã.
- Kể hai ảnh hưởng tiêu cực của gió mùa Đông Bắc. Đáp án: rét đậm, rét hại làm chết gia súc; sương muối làm hại hoa màu.
Câu hỏi thường gặp
Gió mùa Đông Bắc hoạt động vào thời gian nào?
Từ khoảng tháng 11 đến tháng 4 năm sau, mạnh nhất vào các tháng giữa mùa đông ở miền Bắc.
Vì sao Đông Bắc lạnh hơn Tây Bắc?
Vì vùng Đông Bắc có cánh cung mở rộng đón gió, còn Tây Bắc bị dãy Hoàng Liên Sơn chắn bớt không khí lạnh.
Dãy núi nào chắn gió mùa Đông Bắc?
Dãy Bạch Mã là ranh giới làm gió mùa Đông Bắc suy yếu rõ rệt khi vào phía nam.
Miền Nam có chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc không?
Rất ít. Miền Nam chủ yếu chịu tín phong đông bắc nên nóng quanh năm, không có mùa đông lạnh.