Trả lời nhanh
Gió đông cực thổi từ áp cao cực (quanh cực Bắc và cực Nam) về áp thấp ôn đới (khoảng vĩ độ 60° mỗi bán cầu). Do chịu tác động của lực Coriolis nên gió bị lệch hướng và thổi theo hướng đông bắc ở Bắc bán cầu, đông nam ở Nam bán cầu. Đây là loại gió rất lạnh và khô vì khởi nguồn từ vùng băng giá.
Vì sao gió đông cực bắt đầu từ áp cao cực?
Ở hai cực, mặt đất quanh năm phủ băng và nhận rất ít bức xạ Mặt Trời. Không khí lạnh nên co lại, nặng và chìm xuống sát mặt đất, tạo thành khối khí áp cao. Ngược lại, ở khoảng vĩ độ 60° không khí ấm từ vĩ độ thấp gặp không khí lạnh từ cực, bị đẩy bốc lên cao, hình thành vùng áp thấp ôn đới.
Gió luôn thổi từ nơi có khí áp cao đến nơi có khí áp thấp. Vì vậy dòng không khí lạnh từ cực chảy về phía vĩ độ 60° và được gọi là gió đông cực.
Vì sao gọi là gió “đông” cực?
Tên gió đặt theo hướng gió thổi đến từ đâu. Nếu Trái Đất không tự quay, gió sẽ thổi thẳng theo kinh tuyến từ cực về phía xích đạo. Nhưng Trái Đất tự quay từ tây sang đông nên gió bị lệch:
- Bắc bán cầu: lệch sang bên phải so với hướng thổi, nên gió từ cực Bắc thành gió đông bắc.
- Nam bán cầu: lệch sang bên trái, nên gió từ cực Nam thành gió đông nam.
Cả hai đều có thành phần gió từ phía đông tới nên được gọi chung là gió đông cực.
So sánh ba loại gió thường xuyên trên Trái Đất
| Loại gió | Thổi từ | Thổi đến | Hướng ở Bắc bán cầu |
|---|---|---|---|
| Tín phong | Áp cao cận chí tuyến (khoảng 30°) | Áp thấp xích đạo | Đông bắc |
| Gió tây ôn đới | Áp cao cận chí tuyến (khoảng 30°) | Áp thấp ôn đới (khoảng 60°) | Tây nam |
| Gió đông cực | Áp cao cực (khoảng 90°) | Áp thấp ôn đới (khoảng 60°) | Đông bắc |
Em chú ý: áp thấp ôn đới là “điểm gặp” của hai loại gió, gió tây ôn đới từ phía xích đạo đi lên và gió đông cực từ phía cực đi xuống. Tại đây hai khối khí khác tính chất gặp nhau nên thời tiết thay đổi thất thường, hay có mưa và bão ôn đới.
Tính chất của gió đông cực
- Nhiệt độ: rất lạnh vì xuất phát từ vùng băng giá.
- Độ ẩm: khô, ít hơi nước nên ít gây mưa trên đường đi.
- Phạm vi: thổi mạnh nhất ở vùng cực đến khoảng vĩ độ 60°, ảnh hưởng đến khí hậu các vùng gần cực như bắc Canada, Greenland hay châu Nam Cực.
Mẹo nhớ nhanh
- Vẽ nhanh sơ đồ nửa Bắc bán cầu với các mốc: 0° (áp thấp), 30° (áp cao), 60° (áp thấp), 90° (áp cao). Các đai khí áp xen kẽ thấp – cao – thấp – cao.
- Gió luôn đi từ cao sang thấp, nên mỗi cặp đai kề nhau cho ra một loại gió: 30° → 0° là tín phong, 30° → 60° là gió tây ôn đới, 90° → 60° là gió đông cực.
- Nhớ cặp từ khoá: “Cực – Đông”, “Ôn đới – Tây”, “Nhiệt đới – Tín phong”.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm áp cao cực với áp cao cận chí tuyến. Gió đông cực không xuất phát từ vĩ độ 30°.
- Cho rằng gió đông cực thổi về xích đạo. Thực tế gió dừng lại ở đới áp thấp khoảng 60° rồi bốc lên.
- Quên rằng ở Nam bán cầu hướng gió là đông nam, ngược với Bắc bán cầu.
Luyện tập nhanh
Câu 1. Gió nào thổi từ khoảng vĩ độ 30° về vĩ độ 60° ở Bắc bán cầu?
Đáp án: gió tây ôn đới (hướng tây nam).
Câu 2. Vì sao gió đông cực không mang nhiều mưa?
Đáp án: không khí lạnh chứa rất ít hơi nước, lại thổi trên bề mặt băng khô nên khó tạo mây mưa.
Câu 3. Ở Nam bán cầu, gió đông cực có hướng gì?
Đáp án: đông nam, do lực Coriolis làm lệch sang trái.
Nếu đề bài là câu trắc nghiệm điền khuyết dạng “Gió đông cực thổi từ áp cao … về áp thấp …”, em điền: áp cao cực – áp thấp ôn đới.
Câu hỏi thường gặp
Gió đông cực thổi từ đâu đến đâu?
Gió đông cực thổi từ vùng áp cao cực (gần cực Bắc, cực Nam) về vùng áp thấp ôn đới ở khoảng vĩ độ 60° của mỗi bán cầu.
Vì sao gió đông cực không thổi thẳng theo kinh tuyến?
Vì Trái Đất tự quay quanh trục nên xuất hiện lực Coriolis làm lệch hướng gió: sang phải ở Bắc bán cầu và sang trái ở Nam bán cầu.
Gió đông cực có tính chất gì?
Đó là loại gió rất lạnh và khô, xuất phát từ các vùng băng giá quanh cực, ít mang hơi nước nên ít gây mưa.
Phân biệt gió đông cực với gió tây ôn đới như thế nào?
Gió đông cực đi từ áp cao cực xuống áp thấp ôn đới, còn gió tây ôn đới đi từ áp cao cận chí tuyến lên áp thấp ôn đới; hai gió gặp nhau ở khoảng vĩ độ 60°.