Trả lời nhanh
Nội lực là lực phát sinh từ bên trong Trái Đất. Nguồn năng lượng của nội lực chủ yếu đến từ sự phân hủy các chất phóng xạ, sự dịch chuyển của vật chất theo trọng lực và các phản ứng hóa học trong lòng đất. Nội lực làm nâng, hạ, uốn nếp, đứt gãy vỏ Trái Đất, gây ra núi lửa, động đất và tạo nên các dạng địa hình lớn như núi, cao nguyên.
Nội lực là gì?
Trái Đất không phải khối đá “đứng yên”. Bên dưới lớp vỏ là lớp man-ti nóng, vật chất ở đó luôn chuyển động chậm. Năng lượng từ lòng đất sinh ra những lực tác động lên lớp vỏ, đó gọi là nội lực. Vì sinh ra từ bên trong nên nội lực được xem là nhân tố quyết định hình dạng lớn của bề mặt Trái Đất.
Nguồn năng lượng của nội lực
- Sự phân hủy các nguyên tố phóng xạ trong lòng đất sinh ra nhiệt.
- Sự dịch chuyển của các dòng vật chất theo trọng lực, vật nặng chìm xuống, vật nhẹ nổi lên.
- Các phản ứng hóa học và sự biến đổi trạng thái của vật chất ở sâu trong Trái Đất.
Tác động của nội lực
Nội lực tác động qua các vận động kiến tạo:
- Vận động theo phương thẳng đứng: làm cho vỏ Trái Đất nâng lên hoặc hạ xuống ở những khu vực rộng lớn, diễn ra chậm. Kết quả là hiện tượng biển tiến, biển thoái.
- Vận động theo phương nằm ngang: làm cho các lớp đá bị uốn nếp hoặc đứt gãy, các mảng kiến tạo xô vào nhau hoặc tách xa nhau.
Từ đó hình thành các dạng địa hình như núi uốn nếp, địa hào (khu vực đất sụt xuống), địa lũy (khu vực đất nâng lên). Ngoài ra, nội lực còn gây ra các hiện tượng mạnh như động đất và núi lửa.
Ngoại lực khác nội lực như thế nào?
| Tiêu chí | Nội lực | Ngoại lực |
|---|---|---|
| Nguồn gốc | Bên trong Trái Đất | Bên ngoài Trái Đất, chủ yếu từ năng lượng bức xạ Mặt Trời |
| Tác động chính | Nâng, hạ, uốn nếp, đứt gãy, núi lửa, động đất | Phong hóa, bóc mòn, vận chuyển, bồi tụ |
| Kết quả | Tạo ra các dạng địa hình lớn, gồ ghề | San bằng, làm thay đổi địa hình do nội lực tạo nên |
| Tác nhân | Vận động của vỏ Trái Đất | Nước chảy, gió, băng hà, sóng biển, sinh vật |
Hai lực này luôn đối lập và diễn ra đồng thời: nội lực “xây” nên địa hình, ngoại lực “gọt giũa” địa hình đó. Hình dạng bề mặt Trái Đất ngày nay là kết quả của sự tác động qua lại giữa chúng.
Ví dụ minh họa
- Dãy núi cao hình thành khi hai mảng kiến tạo va chạm, đá bị nén ép và nâng lên: do nội lực.
- Một thung lũng sông ăn sâu dần theo thời gian vì dòng nước bào mòn: do ngoại lực.
- Núi lửa phun trào tạo nên đảo mới giữa đại dương: do nội lực.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm nội lực là “lực của Mặt Trời”. Đây là nguồn gốc của ngoại lực.
- Cho rằng nội lực chỉ gây ra động đất, núi lửa. Thực tế nội lực còn làm chậm rãi nâng hạ vỏ Trái Đất.
- Tưởng ngoại lực chỉ phá hoại. Ngoại lực còn tạo ra đồng bằng phù sa nhờ bồi tụ.
Mẹo nhớ
Hãy nhớ cặp từ: nội = bên trong, ngoại = bên ngoài. Nội lực đến từ lòng đất, còn ngoại lực đến từ môi trường bề mặt như nước, gió, băng và nhiệt Mặt Trời.
Luyện tập có đáp án
Câu 1. Hiện tượng núi lửa phun trào do loại lực nào?
Đáp án: Do nội lực.
Câu 2. Quá trình nước mưa làm đá bị bào mòn và cuốn trôi xuống chân núi thuộc loại lực nào?
Đáp án: Ngoại lực (bóc mòn và vận chuyển).
Câu 3. Nêu hai nguồn năng lượng của nội lực.
Đáp án: Sự phân hủy các chất phóng xạ và sự dịch chuyển vật chất theo trọng lực.
Câu hỏi thường gặp
Nội lực là lực phát sinh từ đâu?
Nội lực là lực phát sinh từ bên trong Trái Đất, do năng lượng của lòng đất sinh ra.
Nguồn năng lượng của nội lực là gì?
Chủ yếu là sự phân hủy các chất phóng xạ, sự dịch chuyển vật chất theo trọng lực và các phản ứng hóa học trong lòng đất.
Nội lực tạo ra những hiện tượng nào?
Nội lực gây ra vận động nâng lên, hạ xuống, uốn nếp, đứt gãy vỏ Trái Đất, cùng các hiện tượng động đất và núi lửa.
Nội lực và ngoại lực khác nhau ở điểm nào?
Nội lực sinh ra từ bên trong và làm địa hình gồ ghề thêm, còn ngoại lực sinh ra từ bên ngoài, chủ yếu do bức xạ Mặt Trời, làm địa hình bị phá hủy và san bằng.