Trả lời nhanh
Nhóm em được giao một nhiệm vụ học tập. Bạn H ngồi làm việc riêng trong lúc nhóm đang thảo luận và nói rằng chỉ cần một bạn đại diện làm nhiệm vụ. Hành vi đó cho thấy H thiếu tinh thần tự giác, tích cực học tập: H không tự tham gia, ỷ lại vào người khác. Nếu là bạn của H, em nên nhắc nhỏ, giao cho H một phần việc cụ thể và mời H nói ý kiến của mình. Một số lời giải còn nhấn thêm “thiếu hợp tác”; ý đó đúng như hệ quả, nhưng trọng tâm bài “Học tập tự giác, tích cực” vẫn là tự giác và tích cực.
Nhận xét hành vi của bạn H
Tình huống nằm ở bài tập 6, trang 25, sách bài tập Giáo dục công dân 7, bộ Cánh diều, bài 4. Nhóm được giao một nhiệm vụ học tập trên lớp. Các bạn khác thảo luận, còn H ngồi làm việc riêng. Khi được nhắc, H cho rằng chỉ cần một người trong nhóm đứng ra làm là đủ.
Nhận xét sát đề nhất: H chưa tự giác và chưa tích cực trong học tập.
- Chưa tự giác: tự giác là tự mình làm phần việc khi đã biết nhiệm vụ, không chờ bị điểm danh. H biết nhóm đang làm bài nhưng chọn việc khác.
- Chưa tích cực: tích cực là chủ động góp ý, hỏi chỗ chưa hiểu, nhận một khâu của sản phẩm chung. H không đóng góp và còn từ chối khi bạn nhắc.
- Có biểu hiện ỷ lại: câu “chỉ cần một bạn đại diện” đẩy trách nhiệm học sang người khác. Sản phẩm có thể vẫn được nộp, nhưng H không học được gì.
Có bài trắc nghiệm hỏi H thiếu đức tính nào, với các phương án trung thực, tự giác và tích cực học tập, đoàn kết, cần cù lao động. Đáp án đúng là tự giác, tích cực học tập. Em loại các phương án kia như sau:
- Trung thực không phải trọng tâm. Tình huống không nói H gian lận bài hay nói dối một sự kiện; vấn đề là H không tham gia học.
- Cần cù lao động thuộc bài về lao động. Đây là nhiệm vụ học tập trong giờ học, không phải việc trực nhật hay lao động sản xuất.
- Đoàn kết dễ gây nhầm vì H tách khỏi nhóm. Đoàn kết có liên quan, nhưng bài học đang xét cách học. Lời của H bộc lộ sự ỷ lại trong học tập, đúng với biểu hiện trái ngược của “tích cực”.
Nếu đề chỉ yêu cầu nhận xét mở, em viết đủ một câu: hành vi của H thể hiện bạn chưa có tinh thần tự giác, tích cực học tập, đồng thời ỷ lại vào các bạn trong nhóm.
Vì sao câu “chỉ cần một bạn đại diện” chưa đúng
Nhiệm vụ nhóm trong giờ học không chỉ để có một tờ giấy nộp cho cô. Mục đích là từng em được suy nghĩ, được nói và được sửa chỗ mình chưa hiểu. Khi chỉ một người làm, người đó có thể hiểu bài, những người còn lại thì không.
Cần phân biệt hai việc:
- Cử người trình bày là bước cuối, sau khi cả nhóm đã thống nhất. Việc này hợp lý.
- Một người làm thay cả nhóm là bỏ qua bước chuẩn bị chung. Việc này không phải học tập tích cực.
H còn đang ngồi làm việc riêng, nghĩa là H không lắng nghe để sau đó trình bày hộ. Dù nhóm có cử đại diện, H vẫn chưa hoàn thành vai trò thành viên. Kết quả chung cũng dễ lệch vì thiếu ý của một người: một ví dụ, một cách giải hoặc một câu phản biện có thể làm bài đủ hơn.
Tự giác không có nghĩa là mỗi em phải nói nhiều nhất lớp. Tự giác trong làm việc nhóm là nhận đúng phần của mình và làm phần đó đến nơi. Im lặng để nghe, rồi ghi một ý, vẫn là tham gia. Làm việc khác và cho rằng người khác sẽ lo, thì không phải.
Nếu là bạn của H, em khuyên như thế nào?
Em khuyên ngay trong giờ, ngắn, đủ nhỏ để H không bị bẽ mặt trước cả lớp. Giọng trách mắng thường khiến bạn càng thu mình.
- Nói rõ việc nhóm đang cần, không nói chung chung “cậu tệ quá”. Ví dụ: “Bọn mình đang tìm ví dụ cho ý hai, cậu chọn giúp một ví dụ trong bài đọc nhé.”
- Giao một phần nhỏ, làm được ngay. Phần đó vừa sức: ghi ý kiến vào nháp, đọc một câu trong sách giáo khoa, hoặc kiểm tra chính tả phần các bạn vừa viết. Khi H làm xong một khúc, H thấy mình có mặt trong bài.
- Mời H nói một câu trước khi nhóm chốt. Em có thể hỏi: “Cậu đồng ý ý này không, hay muốn sửa chỗ nào?” Một câu đồng ý cũng là tham gia, miễn là H đã nghe.
- Sau giờ, nói thêm một lần. Em giải thích: cô giao việc nhóm để mỗi người được học, không phải để một người gánh. Lần sau H nhận phần của mình từ đầu thì đỡ bị nhắc giữa giờ.
Nếu H vẫn từ chối, em không nên làm thay rồi để tên cả nhóm cho xong. Em báo thầy cô theo cách bình tĩnh: nhóm đã chia việc, H chưa nhận phần. Thầy cô sẽ chia lại hoặc hỏi trực tiếp H. Việc này không phải “mách” để bạn bị phạt, mà để nhiệm vụ học tập không bị một người bỏ trống.
Lời khuyên hoàn chỉnh em có thể chép vào vở: “Bạn nên dừng việc riêng, cùng các bạn thảo luận, nhận một phần việc cụ thể và làm đến nơi. Như vậy nhóm mới hoàn thành nhiệm vụ, và chính bạn cũng hiểu bài.”
Học tập tự giác, tích cực thể hiện ở những việc nào?
Tự giác là tự làm, đúng việc, không chờ người khác nhắc từng bước. Tích cực là chủ động: hăng hái, tìm cách hiểu, đem điều vừa học ra dùng. Hai đức tính đi cùng nhau. Một em có thể chăm chỉ chép bài nhưng không tích cực nếu chỉ chép mà không hỏi chỗ khó. Một em có thể phát biểu nhiều nhưng chưa tự giác nếu về nhà không làm phần được giao.
| Việc học | Biểu hiện tự giác, tích cực | Biểu hiện trái ngược |
|---|---|---|
| Trong giờ trên lớp | Nghe bài, ghi ý chính, giơ tay khi có câu trả lời hoặc khi chưa hiểu | Làm việc riêng, nói chuyện, chờ bạn khác trả lời hộ |
| Tự học ở nhà | Có giờ học, làm hết bài được giao, xem lại chỗ sai | Chỉ học khi sắp kiểm tra hoặc khi bố mẹ ngồi cạnh |
| Bài tập cá nhân | Tự làm, ghi rõ lời giải, không chép đáp án | Mượn vở chép nguyên xi cho đủ bài |
| Bài tập của nhóm | Nhận một phần, góp ý, thống nhất rồi mới cử người nói | Để một bạn làm tất, người còn lại chỉ đứng tên |
| Trước bài kiểm tra | Ôn theo đề cương, làm lại dạng bài hay sai | Học tủ một mục, hoặc nhờ bạn truyền đáp án |
Ở tình huống của H, cột “bài tập của nhóm” là cột cần dùng. H rơi vào ô trái ngược: để người khác làm thay. Em đối chiếu như vậy thì lời nhận xét không bị lạc sang bài học khác.
Tự giác còn có mức độ. Em mới vào lớp 7 không nhất thiết phải tự soạn cả một chuyên đề. Với nhiệm vụ cô vừa giao trong 15 phút, mức đủ là: nghe yêu cầu, nhận một việc, làm xong việc đó, nghe bạn góp ý. H chưa làm bước nào trong bốn bước ấy.
Tình huống luyện thêm
Câu 1. Trong giờ ôn tập, cô yêu cầu mỗi em tự làm ba bài vào vở. Bạn K không làm, đến cuối giờ mượn vở bạn bên cạnh chép. Em nhận xét thế nào?
Gợi ý trả lời: K thiếu tự giác vì không tự làm bài khi đã nhận yêu cầu. Việc chép nguyên bài của bạn còn thiếu trung thực trong học tập. Khác với H, tình huống của K có thêm lỗi chép bài. Lời khuyên: K nên làm lại từng bài, chỗ nào bí thì hỏi cách nghĩ, không chép đáp án.
Câu 2. Nhóm của em cử bạn M trình bày. Trước đó M đã cùng cả nhóm viết dàn ý, mỗi bạn một ví dụ. Cách làm này có phải “chỉ một người đại diện” như H nói không?
Gợi ý trả lời: Không. M chỉ là người nói trước lớp. Phần học đã được cả nhóm làm. Đây là biểu hiện hợp tác và tích cực. Câu của H sai ở chỗ muốn bỏ phần làm chung, không sai ở việc nhóm có một bạn lên bảng.
Câu 3. Bạn P ngồi im suốt buổi thảo luận vì ngại nói sai. P có giống H không? Em sẽ nói gì với P?
Gợi ý trả lời: P chưa tích cực trong việc phát biểu, nhưng động cơ khác H: P ngại, không phải ỷ lại. Em giao cho P việc viết, rồi đọc hộ một câu P vừa viết. Như vậy P vẫn tham gia mà không bị đẩy lên nói ngay một đoạn dài.
Khi viết bài kiểm tra, em giữ bố cục hai ý đúng với đề: (a) nhận xét, có đủ cụm “tự giác, tích cực học tập” và một câu dẫn lại việc H đang làm; (b) lời khuyên, có việc cụ thể chứ không chỉ viết “bạn nên học tốt”. Mỗi ý khoảng 4 đến 6 dòng là đủ cho câu trong sách bài tập.
Câu hỏi thường gặp
Bạn H thiếu đức tính gì?
H thiếu tinh thần tự giác, tích cực học tập. H ngồi làm việc riêng và cho rằng chỉ cần một bạn đại diện làm nhiệm vụ của nhóm.
Nếu là bạn của H thì em khuyên thế nào?
Em nhắc nhỏ, giao cho H một phần việc vừa sức và mời H góp một ý trước khi nhóm chốt. Sau giờ có thể nói thêm rằng mỗi thành viên đều phải học, không phải chỉ người đại diện.
Tự giác và tích cực khác nhau ra sao?
Tự giác là tự làm đúng việc, không chờ nhắc từng bước. Tích cực là chủ động góp ý, hỏi chỗ chưa hiểu và đem bài học ra dùng. Làm việc nhóm cần cả hai.
Cử một bạn lên trình bày có sai như bạn H không?
Không sai nếu cả nhóm đã cùng chuẩn bị rồi mới cử người nói. Bạn H sai vì muốn một người làm thay từ đầu, trong lúc chính H ngồi làm việc riêng.
Vì sao không chọn phương án đoàn kết?
H có tách khỏi nhóm, nhưng bài học đang xét cách học. Câu của H thể hiện sự ỷ lại trong học tập, đúng với biểu hiện thiếu tích cực hơn là một bài riêng về đoàn kết.