Trả lời nhanh
Bài 12 “Nhà phát minh 6 tuổi” (Tiếng Việt lớp 4 Tập 1, trang 51–54, Kết nối tri thức) kể về cô bé Ma-ri-a tò mò vì sao tách trà đang trượt trên đĩa lại dừng hẳn khi có nước trà tràn ra đĩa. Cô tự vào bếp làm thí nghiệm nhiều lần và tìm ra: khi giữa tách và đĩa có một chút nước thì tách đứng yên. Câu chuyện ca ngợi đức tính ham quan sát, kiên trì tìm tòi. Bài học còn gồm phần Luyện tập (từ có tiếng “gia”, dấu gạch ngang), phần Viết tìm hiểu bố cục bài văn kể lại một câu chuyện và phần Đọc mở rộng.
Các phần của bài học được tách thành trang riêng nếu em muốn xem từng phần:
- Đọc: Nhà phát minh 6 tuổi trang 51, 52
- Viết: Tìm hiểu cách viết bài văn kể lại một câu chuyện trang 53
- Đọc mở rộng trang 54
Đọc: Nhà phát minh 6 tuổi (trang 51, 52)
Khởi động
Yêu cầu: chia sẻ với bạn câu chuyện về thời niên thiếu của một nhà bác học mà em đã đọc hoặc nghe kể.
Gợi ý: em nêu tên nhân vật, sự việc đáng nhớ hồi nhỏ và điều em học được. Bài nói tham khảo: Mình kể về Lương Thế Vinh, nhà toán học thời Lê. Giai thoại kể rằng hồi nhỏ, khi đang chơi, quả bưởi của nhóm bạn lăn xuống một cái hố sâu, không ai thò tay tới được. Cậu bé Vinh nghĩ ra cách rủ các bạn đổ nước vào hố; nước dâng lên, quả bưởi nổi lên theo và cả nhóm lấy được bưởi. Mình thích câu chuyện vì nó cho thấy chỉ cần chịu suy nghĩ, ta có thể dùng những điều rất quen thuộc để giải quyết khó khăn.
Câu 1. Điều lạ mà Ma-ri-a quan sát được khi gia nhân bưng trà lên là gì?
Ma-ri-a thấy lúc đầu tách trà trượt trên đĩa, nhưng khi nước trà sóng sánh tràn ra đĩa thì tách bỗng dừng lại, không trượt nữa, giống như có gì đó giữ nó lại.
Câu 2. Tìm trong bài các thông tin về việc làm thí nghiệm của Ma-ri-a
| Thông tin | Nội dung |
|---|---|
| Lí do làm thí nghiệm | Muốn hiểu vì sao tách trà dừng trượt khi có nước trà trên đĩa. |
| Địa điểm | Trong bếp (cô lặng lẽ rời phòng khách để vào bếp). |
| Dụng cụ | Một bộ đồ trà (tách và đĩa). |
| Cách làm | Tự mình làm đi làm lại nhiều lần. |
| Kết quả | Tìm ra nguyên nhân và kể ngay cho cha nghe. |
Câu 3. Câu trả lời Ma-ri-a tìm được sau khi làm thí nghiệm là gì?
Ma-ri-a hiểu ra rằng khi giữa tách trà và đĩa có một lớp nước mỏng thì tách sẽ đứng yên, không trượt nữa.
Câu 4. Câu nói của người cha “Đây sẽ là giáo sư đời thứ bảy của gia tộc tôi!” thể hiện điều gì?
Câu nói thể hiện niềm vui, niềm tự hào của người cha trước phát hiện của con gái. Ông tin rằng cô bé ham hiểu biết và biết tự tìm câu trả lời ấy sẽ tiếp nối truyền thống học vấn của gia đình (sáu đời có người làm giáo sư). Đó cũng là lời động viên giúp Ma-ri-a thêm say mê khám phá.
Câu 5. Nêu cảm nghĩ của em về nhân vật Ma-ri-a
Bài tham khảo: Em rất khâm phục Ma-ri-a. Mới 6 tuổi, cô đã biết để ý tới một điều nhỏ mà người lớn trong bữa tiệc không ai chú ý. Điều em thích nhất là cô không chỉ thắc mắc rồi bỏ qua, mà tự mình làm thí nghiệm, làm đi làm lại cho tới khi hiểu ra. Nhờ tính tò mò và kiên trì ấy, sau này Ma-ri-a trở thành nhà khoa học lớn. Em muốn học cô thói quen đặt câu hỏi “vì sao” và tự tìm lời giải đáp.
Em có biết?
Nhân vật Ma-ri-a trong bài là nhà vật lí Maria Goeppert-Mayer (1906–1972), sinh ở Đức, sau làm việc tại Mỹ. Năm 1963, bà nhận Giải Nô-ben Vật lí (cùng hai nhà khoa học khác) nhờ công trình về cấu trúc lớp vỏ của hạt nhân nguyên tử, và là người phụ nữ thứ hai đoạt giải Nô-ben Vật lí, sau Ma-ri Quy-ri.
Luyện tập (trang 52)
Câu 1. Tìm trong bài những từ có tiếng “gia” và nêu nghĩa
- Gia đình: những người thân sống cùng nhau như ông bà, cha mẹ, con cái.
- Gia nhân: người được thuê làm việc phục vụ trong nhà (cách gọi ngày trước).
- Gia tộc: nhiều gia đình có chung tổ tiên, cùng một dòng họ.
Trong các từ này, tiếng “gia” mang nghĩa là nhà. Em có thể tìm thêm: gia sản (tài sản của một nhà), gia phả (sổ ghi các đời trong dòng họ). Lưu ý: trong từ “gia vị”, tiếng “gia” nghĩa là thêm vào, không phải “nhà”.
Câu 2. Chuyển câu dùng dấu ngoặc kép thành câu dùng dấu gạch ngang
Khi dùng dấu gạch ngang, lời nói của nhân vật được tách xuống dòng, đặt sau dấu gạch ngang ở đầu dòng và bỏ dấu ngoặc kép:
Ông nâng bổng cô con gái nhỏ lên vai, đi thẳng ra phòng khách, hân hoan nói:
– Đây sẽ là giáo sư đời thứ bảy của gia tộc tôi!
Lưu ý: sau lời nói đã có dấu chấm than thì không thêm dấu chấm nữa.
Viết: Tìm hiểu cách viết bài văn kể lại một câu chuyện (trang 53, 54)
Câu 1. Đọc bài văn kể lại câu chuyện “Cô bé Lọ Lem” và trả lời câu hỏi
a) Bố cục và nội dung từng phần:
- Mở bài (đoạn đầu): giới thiệu cuốn sách được mẹ tặng và câu chuyện người viết thích nhất trong sách.
- Thân bài (từ “Chuyện kể rằng…” đến “…hạnh phúc đến cuối đời”): kể lại diễn biến câu chuyện.
- Kết bài (đoạn cuối): nêu lí do yêu thích và lời đánh giá về câu chuyện.
b) Diễn biến các sự việc (tóm tắt theo thân bài):
- Mẹ Lọ Lem mất, bố cô lấy vợ mới; người mẹ kế có hai con gái riêng và không thương Lọ Lem.
- Bố cũng qua đời, cuộc sống của Lọ Lem càng vất vả.
- Nhà vua mở vũ hội, mẹ kế đưa hai con đi và bắt Lọ Lem ở nhà nhặt đậu lẫn trong tro.
- Bà tiên hiện ra giúp đỡ, hóa phép cho cô váy áo, giày thủy tinh, cỗ xe, dặn phải về trước nửa đêm.
- Tại vũ hội, hoàng tử chỉ khiêu vũ với Lọ Lem; vội về lúc 12 giờ, cô đánh rơi một chiếc giày.
- Hoàng tử cho người đi tìm; chiếc giày chỉ vừa chân Lọ Lem, hai người sống hạnh phúc.
c) Câu chuyện được kể theo trình tự thời gian: sự việc xảy ra trước kể trước, xảy ra sau kể sau.
d) Các từ ngữ in đậm (chẳng hạn những từ chỉ thời gian mở đầu đoạn) có tác dụng dẫn dắt và nối các sự việc, giúp người đọc biết sự việc nào diễn ra trước, sự việc nào sau, làm câu chuyện liền mạch.
Câu 2. Trao đổi những điểm cần lưu ý khi viết bài văn kể lại một câu chuyện
- Bố cục ba phần: mở bài giới thiệu câu chuyện (tên truyện, nghe hay đọc ở đâu, ấn tượng chung); thân bài kể diễn biến; kết bài nêu cảm nghĩ hoặc bài học.
- Trình tự sự việc: sắp xếp theo thứ tự xảy ra, mỗi sự việc chính có thể viết thành một đoạn, không bỏ sót chi tiết quan trọng dẫn tới kết thúc.
- Từ ngữ nối: dùng các từ như ngày xưa, một hôm, sau đó, thế rồi, cuối cùng, từ đó… để chuyển ý tự nhiên, tránh lặp lại một từ nhiều lần.
Ghi nhớ: bài văn kể lại một câu chuyện gồm 3 phần. Mở bài giới thiệu câu chuyện; thân bài kể lại các sự việc theo trình tự, có từ ngữ kết nối; kết bài nêu suy nghĩ, cảm xúc, mong muốn hoặc bài học rút ra.
Đọc mở rộng (trang 54)
Câu 1. Đọc bài thơ, bài văn viết về trải nghiệm trong cuộc sống
Em chọn trong tủ sách lớp, thư viện hoặc báo thiếu nhi một bài thơ, bài văn kể về một trải nghiệm: chuyến về quê, lần đầu đi cắm trại, một buổi lao động cùng gia đình… Khi đọc, em chú ý trải nghiệm đó là gì, diễn ra ở đâu, với ai và người viết cảm thấy thế nào.
Câu 2. Viết phiếu đọc sách theo mẫu
| Mục | Cách điền |
|---|---|
| Tên bài thơ, bài văn – tác giả | Ghi đúng tên bài và tên tác giả như trong sách, báo em đọc. |
| Ngày đọc | Ngày em đọc bài. |
| Trải nghiệm được nhắc đến | Ví dụ: lần đầu được theo bà ra đồng, đi thăm vườn quốc gia… |
| Suy nghĩ của em | Một, hai câu về điều em thấy thú vị hoặc học được. |
| Em đã có trải nghiệm này chưa, cùng với ai? | Trả lời thật với trải nghiệm của bản thân. |
| Mức độ yêu thích | Tô số sao từ 1 đến 5. |
Câu 3. Trao đổi với bạn về một trải nghiệm thú vị của em cùng người thân
Bài nói tham khảo: Hè vừa rồi, em cùng ông nội trồng một luống rau cải sau nhà. Ông dạy em xới đất cho tơi, rắc hạt thật đều rồi phủ một lớp rơm mỏng để giữ ẩm. Sáng nào em cũng ra tưới nước. Đến ngày thứ năm, những mầm xanh bé xíu nhú lên, em reo lên gọi cả nhà ra xem. Một tháng sau, cả nhà được ăn bát canh cải do chính tay em chăm. Trải nghiệm ấy giúp em hiểu để có rau ngon, người nông dân phải chăm chút rất nhiều, và em thấy gần gũi với ông hơn.
Vận dụng
Yêu cầu: sưu tầm thêm câu chuyện về các thần đồng hoặc nhà bác học nổi tiếng ở Việt Nam và trên thế giới.
- Nguyễn Hiền: đỗ Trạng nguyên năm 1247 khi mới khoảng 12–13 tuổi, là Trạng nguyên nhỏ tuổi nhất trong lịch sử khoa cử Việt Nam. Truyện kể cậu học nhờ, nghe lỏm bài thầy giảng rồi viết chữ lên lá, lên đất.
- Mô-da (Mozart): nhạc sĩ người Áo, chơi đàn và sáng tác những bản nhạc đầu tiên từ khi còn rất nhỏ, sau trở thành một trong những nhà soạn nhạc vĩ đại nhất thế giới.
- Lương Thế Vinh: nhà toán học thời Lê, nổi tiếng thông minh từ nhỏ với nhiều giai thoại như lấy quả bưởi dưới hố bằng cách đổ nước.
Khi kể lại cho bạn, em nhớ áp dụng bố cục ba phần vừa học ở phần Viết: giới thiệu nhân vật, kể sự việc theo thứ tự và nêu điều em học được.
Xem thêm bài giải Tiếng Việt lớp 4 Kết nối tri thức
- Bài 11: Tập làm văn
- Bài 13: Con vẹt xanh
- Bài 14: Chân trời cuối phố
- Bài 15: Gặt chữ trên non
Câu hỏi thường gặp
Nhà phát minh 6 tuổi trong bài là ai?
Đó là Ma-ri-a, tức nhà vật lí Maria Goeppert-Mayer, người nhận Giải Nô-ben Vật lí năm 1963 nhờ nghiên cứu về cấu trúc hạt nhân nguyên tử.
Ma-ri-a đã phát hiện ra điều gì khi làm thí nghiệm?
Cô phát hiện khi giữa tách trà và đĩa có một chút nước thì tách trà đứng yên, không trượt nữa.
Bài Nhà phát minh 6 tuổi muốn nói điều gì?
Bài ca ngợi tính ham quan sát, tò mò và kiên trì tự tìm câu trả lời; đó là những phẩm chất cần có của người làm khoa học.
Bài văn kể lại một câu chuyện gồm mấy phần?
Gồm ba phần: mở bài giới thiệu câu chuyện, thân bài kể các sự việc theo trình tự, kết bài nêu cảm nghĩ hoặc bài học.