Trả lời nhanh
Phát biểu sai là A. “Để máy tính hoạt động được phải có phần mềm ứng dụng”. Điều kiện bắt buộc để máy tính hoạt động là phải có hệ điều hành, một phần mềm hệ thống điều khiển phần cứng và tạo môi trường cho các chương trình khác chạy. Phần mềm ứng dụng (soạn thảo văn bản, trình duyệt web, trò chơi…) chỉ phục vụ nhu cầu cụ thể của người dùng; không có chúng, máy tính vẫn khởi động và hoạt động bình thường.
Đề bài và các phương án
Câu hỏi: Phát biểu nào sau đây là sai?
- A. Để máy tính hoạt động được phải có phần mềm ứng dụng.
- B. Để máy tính hoạt động được phải có hệ điều hành.
- C. Hệ điều hành là phần mềm hệ thống, được nạp vào bộ nhớ trong khi khởi động máy.
- D. Phần mềm ứng dụng chỉ chạy được khi máy tính đã có hệ điều hành.
Lưu ý: thứ tự phương án có thể khác trong đề của em.
Đáp án: A.
Giải thích chi tiết
Vì sao phương án A sai?
Phần mềm máy tính được chia thành hai nhóm lớn. Phần mềm hệ thống, quan trọng nhất là hệ điều hành, làm việc trực tiếp với phần cứng: quản lí bộ xử lí, bộ nhớ, thiết bị vào – ra, tệp và thư mục. Phần mềm ứng dụng được viết để giải quyết một công việc cụ thể của người dùng, như Word để soạn văn bản, Excel để tính toán bảng, Chrome để duyệt web.
Một máy tính mới cài hệ điều hành, chưa có bất kì phần mềm ứng dụng nào, vẫn khởi động, hiển thị màn hình làm việc, cho phép quản lí tệp, sao chép dữ liệu, tắt máy… Như vậy phần mềm ứng dụng không phải là điều kiện để máy tính hoạt động. Phát biểu A đã nhầm vai trò của phần mềm ứng dụng với vai trò của hệ điều hành.
Vì sao các phương án còn lại đúng?
- B đúng: không có hệ điều hành, phần cứng chỉ là các linh kiện không biết phối hợp với nhau; người dùng không thể giao tiếp với máy.
- C đúng: hệ điều hành được lưu ở bộ nhớ ngoài (ổ cứng, SSD). Khi bật máy, chương trình khởi động trong ROM/firmware kiểm tra phần cứng rồi nạp hệ điều hành vào bộ nhớ trong (RAM) để nó điều khiển máy.
- D đúng: phần mềm ứng dụng gọi đến các dịch vụ của hệ điều hành để đọc ghi tệp, hiển thị cửa sổ, in ấn… Vì vậy ứng dụng được viết cho một hệ điều hành cụ thể, ví dụ ứng dụng Android không chạy trực tiếp trên Windows.
Kiến thức cần nhớ: hệ điều hành và phần mềm ứng dụng
| Tiêu chí | Hệ điều hành (phần mềm hệ thống) | Phần mềm ứng dụng |
|---|---|---|
| Vai trò | Điều khiển phần cứng, quản lí tài nguyên, làm cầu nối giữa người dùng và máy | Phục vụ một nhu cầu cụ thể của người dùng |
| Có bắt buộc không? | Bắt buộc để máy hoạt động | Không bắt buộc, cài thêm khi cần |
| Thời điểm chạy | Nạp ngay khi khởi động, chạy suốt thời gian máy bật | Chỉ chạy khi người dùng mở |
| Ví dụ | Windows, macOS, Linux, Android, iOS | Word, Excel, PowerPoint, trình duyệt web, phần mềm vẽ, trò chơi |
Các chức năng chính của hệ điều hành mà em thường gặp trong đề thi: tổ chức giao tiếp giữa người dùng và hệ thống; quản lí và phân phối tài nguyên (CPU, bộ nhớ, thiết bị); tổ chức lưu trữ thông tin trên bộ nhớ ngoài dưới dạng tệp, thư mục; cung cấp dịch vụ cho các phần mềm khác; kiểm tra, hỗ trợ phần mềm cho thiết bị ngoại vi.
Lỗi thường gặp khi làm câu hỏi dạng này
- Đọc lướt, quên đề hỏi phát biểu sai và chọn ngay phương án đúng đầu tiên.
- Cho rằng phần mềm diệt virus hay bộ Office là “bắt buộc” vì máy nào cũng cài. Thực tế chúng đều là phần mềm ứng dụng.
- Nhầm hệ điều hành là phần cứng, hoặc nghĩ hệ điều hành nằm sẵn trong RAM. RAM mất dữ liệu khi tắt máy, nên hệ điều hành phải được nạp lại mỗi lần khởi động.
Bài tập vận dụng có đáp án
Câu 1. Phần mềm nào sau đây là hệ điều hành?
- A. Microsoft Word
- B. Linux
- C. Google Chrome
- D. Paint
Đáp án B. Linux là hệ điều hành; ba phương án còn lại là phần mềm ứng dụng.
Câu 2. Khi bật máy tính, hệ điều hành được nạp vào đâu?
- A. Bộ nhớ ROM
- B. Bộ nhớ trong RAM
- C. Ổ đĩa USB
- D. Bộ xử lí CPU
Đáp án B. Hệ điều hành lưu ở bộ nhớ ngoài và được nạp vào RAM để hoạt động.
Câu 3. Chọn phát biểu đúng.
- A. Mỗi máy tính phải cài ít nhất hai hệ điều hành.
- B. Phần mềm ứng dụng có thể chạy khi chưa có hệ điều hành.
- C. Hệ điều hành quản lí tệp và thư mục trên bộ nhớ ngoài.
- D. Hệ điều hành là một thiết bị phần cứng.
Đáp án C. Quản lí tệp, thư mục là một chức năng cơ bản của hệ điều hành; một máy chỉ cần một hệ điều hành để hoạt động.
Câu hỏi thường gặp
Máy tính không có phần mềm ứng dụng có hoạt động được không?
Có. Chỉ cần hệ điều hành là máy khởi động và làm được các việc cơ bản như quản lí tệp; phần mềm ứng dụng chỉ cài thêm khi cần.
Hệ điều hành thuộc loại phần mềm nào?
Hệ điều hành là phần mềm hệ thống, loại phần mềm làm việc trực tiếp với phần cứng và tạo môi trường cho các phần mềm khác chạy.
Kể tên một số phần mềm ứng dụng thông dụng.
Microsoft Word, Excel, PowerPoint, trình duyệt Chrome, Firefox, phần mềm vẽ Paint, phần mềm học tập và các trò chơi đều là phần mềm ứng dụng.
Hệ điều hành được lưu ở đâu?
Hệ điều hành được lưu ở bộ nhớ ngoài như ổ cứng hoặc SSD, và được nạp vào bộ nhớ trong RAM mỗi khi khởi động máy.