Trả lời nhanh
Các hoạt động xử lí thông tin gồm bốn hoạt động: thu nhận, lưu trữ, xử lí (biến đổi) và truyền thông tin. Thông tin được tiếp nhận từ bên ngoài, được giữ lại để dùng về sau, được tính toán hay biến đổi thành thông tin mới có ích, và được chuyển đến người hoặc thiết bị khác. Trong máy tính, bốn việc này thể hiện qua nhập, lưu, xử lí và xuất dữ liệu.
Thông tin và xử lí thông tin là gì?
Thông tin là những hiểu biết có được về một đối tượng nào đó, ví dụ nhiệt độ ngày mai, điểm thi của em hay giờ tàu chạy. Khi những hiểu biết này được tiếp nhận, giữ lại, biến đổi và chuyển đi, ta gọi đó là quá trình xử lí thông tin. Con người làm việc này mỗi ngày, còn máy tính làm nhanh và chính xác hơn rất nhiều.
Bốn hoạt động cụ thể
1. Thu nhận thông tin
Là việc nắm bắt thông tin từ thế giới xung quanh bằng các giác quan hoặc thiết bị. Em nhìn bảng, nghe cô giảng là thu nhận bằng mắt tai; máy tính thu nhận qua bàn phím, chuột, micro, camera, máy quét.
2. Lưu trữ thông tin
Là ghi lại thông tin để dùng khi cần. Em ghi bài vào vở, lưu ảnh vào điện thoại, máy tính lưu tệp vào ổ cứng hay thẻ nhớ. Thông tin lưu tốt phải được bảo quản để không bị mất và dễ tìm lại.
3. Xử lí (biến đổi) thông tin
Là tính toán, phân loại, so sánh, tổng hợp để tạo ra thông tin mới. Từ ba điểm kiểm tra, em tính điểm trung bình; phần mềm bảng tính cộng, sắp xếp, vẽ biểu đồ. Đây là hoạt động giúp biến dữ liệu thô thành tri thức hữu ích.
4. Truyền thông tin
Là chuyển thông tin từ nơi này đến nơi khác, từ người này sang người khác. Em nhắn tin cho bạn, thầy cô đọc thông báo, các máy tính truyền dữ liệu qua mạng Internet.
| Hoạt động | Ở người | Ở máy tính |
|---|---|---|
| Thu nhận | Mắt nhìn, tai nghe | Bàn phím, chuột, micro, camera |
| Lưu trữ | Ghi vở, ghi nhớ | Ổ cứng, USB, thẻ nhớ |
| Xử lí | Suy nghĩ, tính nhẩm | CPU thực hiện chương trình |
| Truyền | Nói, viết thư | Mạng, cáp, sóng không dây |
Mô hình xử lí thông tin trong máy tính
Nhiều tài liệu mô tả gọn lại thành ba bước: nhập (Input) → xử lí (Processing) → xuất (Output), kèm theo phần lưu trữ dữ liệu. Bản chất vẫn là các hoạt động trên: nhập là thu nhận, xuất là truyền ra thiết bị hoặc cho người dùng, lưu trữ nằm ở bộ nhớ. Vì vậy khi đề hỏi “gồm” gì mà không nói rõ thì em dựa theo cách sách đang học để chọn; cách trả lời đầy đủ nhất là nêu cả bốn hoạt động.
Ví dụ trọn vẹn: quản lí điểm học tập
- Cô giáo chấm bài, ghi điểm vào sổ (thu nhận).
- Điểm được nhập và lưu vào bảng tính của nhà trường (lưu trữ).
- Phần mềm tự tính điểm trung bình môn (xử lí).
- Kết quả được gửi cho phụ huynh qua ứng dụng (truyền).
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “lưu trữ” với “xử lí”: cất thông tin chưa phải xử lí; chỉ khi biến đổi nó mới là xử lí.
- Cho rằng chỉ máy tính mới xử lí thông tin. Con người cũng làm bốn hoạt động này.
- Quên hoạt động truyền, trong khi truyền thông tin là nền tảng của mạng Internet.
Mẹo nhớ
Chuỗi bốn chữ: nhận – giữ – biến – gửi. Nhận thông tin vào, giữ lại, biến thành cái mới, rồi gửi đi.
Luyện tập
Em hãy xác định hoạt động xử lí thông tin trong từng tình huống.
- Em chụp ảnh lớp bằng điện thoại.
- Em chép bài học vào vở.
- Máy tính tính tổng tiền của hoá đơn.
- Em gửi ảnh cho bạn qua ứng dụng nhắn tin.
Đáp án: (1) thu nhận, (2) lưu trữ, (3) xử lí, (4) truyền thông tin.
Câu hỏi thường gặp
Các hoạt động xử lý thông tin gồm những gì?
Gồm bốn hoạt động là thu nhận, lưu trữ, xử lí (biến đổi) và truyền thông tin.
Máy tính thực hiện các hoạt động này như thế nào?
Máy thu nhận qua thiết bị vào, lưu trong bộ nhớ, xử lí bằng bộ xử lí trung tâm và truyền hoặc xuất kết quả qua thiết bị ra hay qua mạng.
Xử lí thông tin có phải chỉ do máy tính làm không?
Không. Con người cũng liên tục thu nhận, ghi nhớ, suy nghĩ và trao đổi thông tin; máy tính chỉ làm việc đó nhanh và chính xác hơn.