Trả lời nhanh
Nhịp điệu dòng chảy của sông ngòi nước ta theo sát nhịp điệu mùa của khí hậu, cụ thể là nhịp điệu mưa. Nguồn cung cấp nước chủ yếu cho sông ngòi là nước mưa, nên mùa mưa sông đầy nước thành mùa lũ, mùa khô sông cạn thành mùa cạn. Vì thế chế độ nước sông có hai mùa rõ rệt, giống như hai mùa của khí hậu.
Vì sao dòng chảy sông ngòi lại bám sát nhịp điệu mùa?
Nước ta có khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa với lượng mưa lớn nhưng phân bố không đều trong năm. Khoảng bảy phần mười đến tám phần mười lượng mưa tập trung vào mùa mưa. Do sông ngòi được nuôi chủ yếu bằng nước mưa, lượng nước sông tăng giảm theo lượng mưa.
- Mùa mưa: mưa nhiều, nước đổ về sông nhiều, mực nước dâng cao, hình thành mùa lũ.
- Mùa khô: mưa ít, nước sông chỉ nhận từ nước ngầm và nước tồn trữ, mực nước hạ thấp, hình thành mùa cạn.
Cũng nhờ vậy mà khi nhìn đồ thị lưu lượng nước của một con sông, em sẽ thấy đường biểu diễn lên xuống cùng nhịp với biểu đồ lượng mưa.
Đặc điểm của mùa lũ và mùa cạn
| Mùa | Đặc điểm | Hệ quả |
|---|---|---|
| Mùa lũ | Chiếm phần lớn lượng nước cả năm (khoảng 70 đến 80%), nước sông dâng cao | Dễ gây lũ lụt, ngập úng, nhưng bồi đắp phù sa cho đồng bằng |
| Mùa cạn | Lượng nước ít, chỉ chiếm phần nhỏ cả năm | Thiếu nước tưới, nước mặn xâm nhập vùng cửa sông |
Thời gian mùa lũ không giống nhau ở mọi vùng. Sông ở Bắc Bộ có lũ vào mùa hạ, sông ở Trung Bộ thường có lũ lệch về cuối năm, vì mỗi vùng có thời gian mưa nhiều khác nhau. Điều này càng cho thấy dòng chảy bám sát nhịp điệu mưa của từng nơi.
Vì sao các phương án khác chưa đúng?
- Địa hình dốc: làm sông chảy xiết, tạo thế năng thuỷ điện, nhưng không quyết định việc lượng nước thay đổi theo mùa.
- Lớp phủ thực vật: ảnh hưởng đến khả năng giữ nước và chống xói mòn, không tạo ra chế độ hai mùa.
- Hướng chảy của sông: quyết định dòng sông đi về đâu, không quyết định nhịp lên xuống của nước.
Ý nghĩa thực tế
- Cần xây hồ chứa, đập thuỷ lợi để giữ nước mùa lũ, cung cấp nước tưới mùa cạn.
- Cần dự báo lũ và phòng chống thiên tai ở vùng đồng bằng và miền núi.
- Có thể khai thác thuỷ điện hiệu quả khi biết rõ chế độ nước của sông.
Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp
- Mẹo: nhớ mối quan hệ “mưa nhiều – lũ; mưa ít – cạn”. Sông ở nước ta “uống” nước mưa.
- Lỗi: nhầm với nguồn nước băng tuyết tan. Sông ngòi nước ta chủ yếu do mưa, không phải băng tuyết như nhiều sông ở vùng ôn đới.
- Lỗi: cho rằng mùa lũ ở mọi vùng đều cùng tháng. Mỗi vùng có thời gian mưa khác nhau.
Bài tập vận dụng
- Vì sao chế độ nước sông ngòi nước ta có hai mùa rõ rệt? Đáp án: vì nguồn nước chủ yếu là nước mưa, mà mưa phân hoá theo mùa.
- Mùa cạn gây khó khăn gì cho vùng cửa sông đồng bằng? Đáp án: nước mặn xâm nhập sâu vào đất liền, thiếu nước ngọt cho sản xuất và sinh hoạt.
- Biện pháp nào giúp giảm lũ mùa mưa và đủ nước mùa khô? Đáp án: xây hồ chứa, đập thuỷ lợi và trồng rừng đầu nguồn.
Câu hỏi thường gặp
Nhịp điệu dòng chảy của sông ngòi nước ta theo sát điều gì?
Theo sát nhịp điệu mùa của khí hậu, tức là nhịp điệu mưa: mùa mưa thành mùa lũ, mùa khô thành mùa cạn.
Vì sao sông ngòi nước ta có mùa lũ và mùa cạn?
Vì nguồn nước chủ yếu của sông là nước mưa, mà mưa ở nước ta tập trung vào một mùa trong năm.
Mùa lũ chiếm bao nhiêu lượng nước cả năm?
Mùa lũ chiếm phần lớn, khoảng 70 đến 80% tổng lượng nước cả năm.