Trả lời nhanh
Càng vào sâu trong trung tâm lục địa, mùa hạ càng nóng và mùa đông càng lạnh, nên biên độ nhiệt năm tăng dần. Vì vậy hai vế “nhiệt độ mùa hạ càng giảm” và “nhiệt độ mùa đông càng cao” đều sai. Đây là biểu hiện của tính chất lục địa, trái với tính chất đại dương ở vùng ven biển với khí hậu ôn hoà hơn.
Vì sao xa biển lại nóng hơn về mùa hạ, lạnh hơn về mùa đông?
Nguyên nhân nằm ở nhiệt dung khác nhau của đất và nước. Nước nóng lên chậm và nguội đi chậm, đóng vai trò như bộ điều hoà khổng lồ. Đất thì ngược lại: có nắng là nóng bừng, vắng nắng là lạnh nhanh.
- Vùng ven biển: luôn được không khí ẩm từ biển “làm dịu”, mùa hạ mát hơn, mùa đông ấm hơn.
- Vùng sâu trong lục địa: xa nguồn ẩm, không khí khô, ít mây, nên ban ngày nhận nhiều bức xạ và ban đêm mất nhiệt nhanh.
Bảng so sánh hai kiểu khí hậu
| Tiêu chí | Ven biển (tính đại dương) | Trong nội địa (tính lục địa) |
|---|---|---|
| Mùa hạ | Mát, dịu | Nóng hơn |
| Mùa đông | Ấm hơn | Lạnh hơn |
| Biên độ nhiệt năm | Nhỏ | Lớn |
| Độ ẩm, lượng mưa | Cao | Thấp, khô hơn |
Biên độ nhiệt năm là gì?
Biên độ nhiệt năm là hiệu số giữa nhiệt độ trung bình của tháng nóng nhất và tháng lạnh nhất trong năm. Ví dụ, nếu tháng nóng nhất là 28°C và tháng lạnh nhất là 2°C thì biên độ nhiệt năm là 26°C. Tính lục địa càng mạnh thì con số này càng lớn.
Ví dụ thực tế
Châu Á có diện tích rất lớn nên vùng nội địa như Xi-bia, Mông Cổ có khí hậu lục địa điển hình: mùa đông cực lạnh, mùa hạ khá nóng. Trong khi đó, vùng ven Thái Bình Dương hay Địa Trung Hải ấm hơn vào mùa đông nhờ biển điều tiết. Ở Việt Nam, vì lãnh thổ hẹp ngang nên hầu như mọi nơi đều chịu ảnh hưởng của biển, tính lục địa thể hiện không rõ.
Cách làm bài đúng sai
- Đọc từng vế, không đọc cả câu rồi kết luận ngay.
- Với mỗi vế, tự hỏi: vào sâu nội địa thì khô hơn, ít mây hơn, nhiệt độ cực trị sẽ cực đoan hơn hay dịu hơn?
- Cực đoan hơn nghĩa là hạ nóng hơn, đông lạnh hơn. Vế nào nói ngược lại là sai.
Những nhân tố khác ảnh hưởng đến nhiệt độ
Tính lục địa chỉ là một trong những nhân tố. Nhiệt độ không khí còn phụ thuộc vĩ độ, độ cao, dòng biển, lớp phủ bề mặt và hướng sườn núi. Một vùng sâu trong lục địa nhưng nằm ở độ cao lớn có thể lạnh quanh năm; ngược lại vùng cận xích đạo trong nội địa vẫn nóng quanh năm, biên độ nhiệt không lớn như ở ôn đới.
Lỗi sai thường gặp
- Nghĩ rằng “xa biển là mát hơn”. Xa biển mất sự điều tiết nên cực đoan hơn, không phải dễ chịu hơn.
- Nhầm giữa nhiệt độ trung bình năm và biên độ nhiệt năm. Hai đại lượng này khác nhau.
- Áp dụng quy luật cho cả vùng núi cao, nơi độ cao quyết định chính.
Luyện tập
- Hai địa điểm cùng vĩ độ, A ở ven biển và B ở sâu trong nội địa. Nơi nào có biên độ nhiệt năm lớn hơn? B, vì tính lục địa mạnh hơn.
- Vì sao vùng ven biển thường ẩm hơn vùng nội địa? Do gần nguồn hơi nước là biển, gió từ biển mang ẩm vào.
- Biên độ nhiệt năm của một nơi có tháng nóng nhất 30°C và tháng lạnh nhất −10°C là bao nhiêu? 40°C.
Câu hỏi thường gặp
Càng vào sâu trong lục địa, nhiệt độ mùa hạ và mùa đông thay đổi thế nào?
Mùa hạ càng nóng và mùa đông càng lạnh, nên biên độ nhiệt năm càng lớn.
Vì sao vùng ven biển có khí hậu ôn hoà hơn?
Vì nước biển nóng lên và nguội đi chậm, điều hoà nhiệt độ và cung cấp hơi ẩm cho không khí ven bờ.
Biên độ nhiệt năm được tính như thế nào?
Bằng nhiệt độ trung bình tháng nóng nhất trừ đi nhiệt độ trung bình tháng lạnh nhất trong năm.