Trả lời nhanh
Nơi có ít mưa thường là khu vực chịu ảnh hưởng của áp cao, nơi nằm sâu trong lục địa xa biển, nơi có dòng biển lạnh chảy qua và các sườn núi khuất gió. Ở những nơi này, không khí hoặc khô, hoặc giáng xuống, hoặc ít hơi ẩm, nên khó tạo mây và mưa. Ngược lại, vùng áp thấp, gần biển, có dòng biển nóng và sườn đón gió thì mưa nhiều.
Mưa hình thành như thế nào?
Mưa chỉ xuất hiện khi hội đủ ba điều kiện: có hơi nước trong không khí, không khí bốc lên cao và lạnh dần, hơi nước ngưng tụ thành hạt mây đủ lớn. Chỉ cần thiếu một trong ba điều kiện, lượng mưa sẽ giảm mạnh.
Vì vậy, muốn biết nơi nào ít mưa, em chỉ cần tìm nơi nào thiếu hơi ẩm hoặc không khí khó bốc lên.
Bốn nhóm nơi thường ít mưa
1. Khu vực có áp cao
Ở khu vực áp cao, không khí từ trên cao giáng xuống, bị nén và nóng lên nên xa trạng thái bão hoà. Không khí không bốc lên được nên không tạo mây, vì vậy mưa rất ít. Đó là lí do các đai áp cao cận chí tuyến và vùng cực có lượng mưa thấp.
2. Nơi sâu trong lục địa, xa biển
Biển là nguồn cung hơi nước chính. Gió càng đi sâu vào lục địa thì càng mất dần hơi ẩm. Những vùng như trung tâm châu Á hay nội địa châu Úc vì thế có khí hậu khô hạn.
3. Nơi có dòng biển lạnh chảy qua
Dòng biển lạnh làm không khí phía trên nguội đi, nặng và ổn định, khó bốc lên tạo mưa. Vì vậy dải ven biển có dòng biển lạnh như hoang mạc A-ta-ca-ma ở Nam Mỹ hay Na-míp ở châu Phi rất khô.
4. Sườn khuất gió của núi
Khi gió ẩm gặp núi, sườn đón gió có mưa nhiều. Sau khi vượt đỉnh, không khí đã mất phần lớn hơi nước và còn bị hạ xuống, nóng lên nên sườn khuất gió ít mưa, thậm chí tạo ra hiệu ứng phơn khô nóng.
Bảng so sánh nơi mưa nhiều và nơi ít mưa
| Nhân tố | Nơi ít mưa | Nơi mưa nhiều |
| Khí áp | Áp cao | Áp thấp |
| Vị trí so với biển | Sâu trong lục địa | Ven biển, gần biển |
| Dòng biển | Dòng biển lạnh | Dòng biển nóng |
| Địa hình | Sườn khuất gió | Sườn đón gió |
Cách làm nhanh câu hỏi này
- Đọc kĩ đề hỏi nơi ít mưa hay nhiều mưa để không đảo ngược đáp án.
- Với mỗi phương án, tự hỏi nó làm tăng hay giảm khả năng không khí bốc lên và độ ẩm.
- Chọn phương án làm giảm: áp cao, xa biển, dòng biển lạnh, khuất gió.
Ví dụ gắn với Việt Nam
Ở nước ta, vùng ven biển Ninh Thuận và Bình Thuận có lượng mưa thấp hơn nhiều nơi khác, nằm trong số những nơi khô nhất cả nước. Nguyên nhân chính là địa hình núi che chắn, tạo thành khu vực khuất gió đối với các luồng gió mang mưa, cộng với đặc điểm thời tiết khô nóng. Đây là minh hoạ cho nhân tố địa hình.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng gần biển thì chắc chắn mưa nhiều, quên ảnh hưởng của dòng biển lạnh.
- Nhầm áp cao với áp thấp: áp thấp mới có không khí bốc lên và mưa nhiều.
- Quên rằng sườn núi cùng một dãy có thể rất khác nhau về lượng mưa.
Mẹo nhớ
Em nhớ bốn chữ: cao, xa, lạnh, khuất. Áp cao, xa biển, dòng biển lạnh, sườn khuất gió, cả bốn đều là nơi ít mưa.
Bài luyện tập
- Vì sao hoang mạc Xa-ha-ra có ít mưa? Đáp án: Vì nằm trong đai áp cao cận chí tuyến, không khí giáng xuống nên khó tạo mưa.
- Giải thích vì sao sườn khuất gió ít mưa hơn sườn đón gió. Đáp án: Vì không khí đã mất nhiều hơi nước ở sườn đón gió và còn bị hạ xuống, ấm lên ở sườn khuất.
- Cho ví dụ một nơi ít mưa do dòng biển lạnh. Đáp án: Dải ven biển hoang mạc A-ta-ca-ma ở Nam Mỹ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao áp cao ít mưa?
Vì không khí giáng xuống, bị nén và nóng lên nên khó bão hoà hơi nước, không tạo được mây mưa.
Nơi xa biển có luôn ít mưa không?
Thường là như vậy, vì gió mất dần hơi ẩm khi đi sâu vào lục địa, nhưng vẫn còn phụ thuộc hướng gió và địa hình.
Dòng biển lạnh ảnh hưởng thế nào đến mưa?
Dòng biển lạnh làm không khí ổn định, khó bốc lên nên lượng mưa ít, nhiều nơi thành hoang mạc ven biển.
Sườn khuất gió là gì?
Là sườn núi nằm phía bên kia so với hướng gió thổi tới, nhận ít hơi ẩm nên ít mưa.