Trả lời nhanh
Ở vùng chí tuyến, bờ tây lục địa có khí hậu khô, ít mưa, nhiều nơi là hoang mạc ven biển. Nguyên nhân là có dòng biển lạnh chảy sát bờ làm không khí ổn định, khó tạo mây mưa, cùng với áp cao cận chí tuyến và gió thổi từ lục địa ra biển. Ngược lại, bờ đông cùng vĩ độ thường mưa nhiều hơn.
Hiểu đúng các từ khoá của đề
- Vùng chí tuyến: dải vĩ độ khoảng 20° đến 30° ở hai bán cầu, nơi chịu ảnh hưởng của đai áp cao cận chí tuyến.
- Bờ tây lục địa: phần rìa phía tây của lục địa, tiếp giáp đại dương ở phía tây.
- Khí hậu: trạng thái nhiệt, ẩm trung bình trong nhiều năm, gồm nhiệt độ, lượng mưa, độ ẩm.
Vì sao bờ tây lại khô?
Dòng biển lạnh chảy sát bờ
Ở vùng chí tuyến, bờ tây lục địa thường có dòng biển lạnh, ví dụ dòng Pê-ru ở Nam Mỹ, dòng Ben-ghê-la ở châu Phi, dòng Ca-li-fooc-ni-a ở Bắc Mỹ. Nước lạnh làm lớp không khí phía trên lạnh đi, nặng hơn và ổn định, nên khó bốc lên cao để ngưng tụ thành mây mưa.
Áp cao cận chí tuyến
Khu vực chí tuyến là nơi không khí từ trên cao giáng xuống tạo thành áp cao. Không khí giáng xuống bị nén và ấm lên, càng xa trạng thái bão hoà nên rất ít mưa.
Gió thổi từ lục địa ra biển
Gió Tín phong ở vùng này thổi theo hướng đông về phía tây. Với bờ tây, gió đi từ lục địa ra biển nên mang theo không khí khô, ít hơi nước, không đem ẩm vào đất liền.
Kết quả: các hoang mạc ven biển
| Lục địa | Hoang mạc ven bờ tây | Dòng biển lạnh |
| Nam Mỹ | A-ta-ca-ma | Pê-ru |
| Châu Phi | Na-míp | Ben-ghê-la |
| Bắc Mỹ | Vùng hoang mạc Ba-ha Ca-li-fooc-ni-a (Mê-hi-cô) | Ca-li-fooc-ni-a |
Các hoang mạc này nằm sát biển, nhưng lại thuộc loại khô nhất thế giới. Đây là ví dụ rất rõ cho thấy khí hậu không chỉ phụ thuộc vào việc gần biển hay xa biển, mà còn phụ thuộc vào dòng biển và hoàn lưu khí quyển.
So sánh bờ tây và bờ đông ở vùng chí tuyến
| Tiêu chí | Bờ tây | Bờ đông |
| Dòng biển | Lạnh | Nóng |
| Hướng gió Tín phong | Từ lục địa ra biển | Từ biển vào lục địa |
| Lượng mưa | Ít, khô hạn | Nhiều hơn, ẩm |
| Cảnh quan | Hoang mạc, bán hoang mạc | Rừng cận nhiệt ẩm, rừng nhiệt đới |
Cách làm nhanh câu hỏi này
- Xác định vị trí: chí tuyến nghĩa là áp cao, bờ tây nghĩa là dòng biển lạnh.
- Nhớ cặp: bờ tây cộng dòng biển lạnh cho khô; bờ đông cộng dòng biển nóng cho ẩm.
- Loại các phương án có từ mưa nhiều, ẩm ướt, khí hậu ôn hoà nếu không phù hợp.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng gần biển thì luôn mưa nhiều, quên ảnh hưởng của dòng biển lạnh.
- Nhầm bờ tây với bờ đông, vì ở vĩ độ ôn đới thì bờ tây lại ẩm do gió Tây ôn đới thổi từ biển vào.
- Nhầm chí tuyến với xích đạo, vốn là nơi mưa nhiều.
Ví dụ vận dụng
Dải đất ven biển miền Trung nước Chi-lê rất khô dù áp sát Thái Bình Dương. Em giải thích như sau: dòng Pê-ru lạnh chạy sát bờ khiến không khí ổn định, cộng với áp cao cận chí tuyến nên mưa gần như không có, hình thành hoang mạc A-ta-ca-ma.
Mẹo nhớ
Em nhớ câu: Bờ tây lạnh, gió ra khơi, áp cao thống trị, hoang mạc đầy. Chỉ cần ba từ lạnh, ra khơi, áp cao là đủ để chọn đáp án khô hạn.
Bài luyện tập
- Vì sao bờ đông ở vùng chí tuyến thường mưa nhiều hơn bờ tây? Đáp án: Vì có dòng biển nóng và gió Tín phong thổi từ biển vào mang theo hơi ẩm.
- Kể tên một hoang mạc ven bờ tây ở châu Phi và dòng biển liên quan. Đáp án: Hoang mạc Na-míp, dòng biển lạnh Ben-ghê-la.
- Dòng biển lạnh ảnh hưởng thế nào tới lượng mưa? Đáp án: Làm không khí lạnh và ổn định, giảm khả năng hình thành mây mưa nên lượng mưa ít.
Câu hỏi thường gặp
Bờ tây lục địa ở vùng chí tuyến có khí hậu gì?
Có khí hậu khô, ít mưa, nhiều nơi hình thành hoang mạc ven biển.
Vì sao dòng biển lạnh làm giảm mưa?
Dòng biển lạnh làm không khí phía trên lạnh và nặng, ổn định nên khó bốc lên để tạo mây mưa.
Hoang mạc A-ta-ca-ma nằm ở đâu?
Hoang mạc A-ta-ca-ma nằm dọc bờ tây Nam Mỹ, thuộc lãnh thổ Chi-lê, chịu ảnh hưởng của dòng biển lạnh Pê-ru.
Bờ đông cùng vĩ độ có khô như bờ tây không?
Không. Bờ đông thường có dòng biển nóng và gió từ biển vào nên mưa nhiều hơn, khí hậu ẩm hơn.