Trả lời nhanh
Sóng xô vào bờ không phải do sức hút của Mặt Trăng và Mặt Trời (đó là nguyên nhân của thủy triều). Sóng cũng không phải do khối nước ngoài khơi trôi ngang vào bờ. Theo Địa lí 10, sóng biển là dao động của nước theo chiều thẳng đứng, chủ yếu do gió tạo nên. Động đất, núi lửa phun ngầm và bão có thể gây sóng thần.
Đề bài
Câu hỏi: Sóng xô vào bờ không phải là do nguyên nhân nào?
Câu hỏi thuộc phần Thủy quyển – Nước biển và đại dương (Địa lí 10), dạng phủ định: em cần nắm chắc nguyên nhân thật sự tạo ra sóng rồi loại trừ.
Đáp án và lời giải
Đáp án: Chọn phương án nói về sức hút của Mặt Trăng, Mặt Trời (thủy triều). Nếu đề có phương án “nước biển chuyển động theo chiều ngang từ khơi vào bờ”, đó cũng là phát biểu sai về bản chất sóng. Các phương án gió, động đất, núi lửa, bão đều là nguyên nhân gây sóng nên bị loại.
Giải thích: Sóng biển là hình thức dao động của nước biển theo chiều thẳng đứng. Gió thổi trên mặt biển truyền năng lượng cho lớp nước bề mặt, làm mặt nước nhấp nhô thành sóng. Gió càng mạnh, thổi càng lâu và càng xa thì sóng càng lớn. Còn sức hút của Mặt Trăng, Mặt Trời làm mực nước dâng lên, hạ xuống theo chu kì, gọi là thủy triều. Đó là một hiện tượng khác.
Phân tích từng phương án thường gặp
| Phương án | Có gây ra sóng không? | Giải thích |
|---|---|---|
| Gió | Có, là nguyên nhân chủ yếu | Gió ma sát với mặt nước, truyền năng lượng tạo sóng. Phần lớn những con sóng em thấy ở bãi biển đều do gió. |
| Động đất dưới đáy biển | Có | Đáy biển rung chuyển đột ngột đẩy cả khối nước, tạo sóng thần. |
| Núi lửa phun ngầm | Có | Vụ phun trào dưới nước cũng có thể gây sóng thần. |
| Bão | Có | Gió bão rất mạnh tạo sóng lớn, kèm nước dâng do bão. |
| Sức hút của Mặt Trăng, Mặt Trời | Không (gây thủy triều) | Lực hút làm nước biển dâng, rút theo chu kì ngày, không tạo những đợt sóng liên tục xô vào bờ. |
Vì sao nhìn thấy sóng “chạy” vào bờ?
Ngoài khơi, các phần tử nước chủ yếu dao động quanh vị trí của chúng; thứ truyền vào bờ là dạng sóng và năng lượng. Một chiếc lá trên mặt biển chỉ nhấp nhô lên xuống chứ không bị cuốn nhanh vào bờ. Đến vùng nước nông, đáy biển cản phần dưới của sóng, đỉnh sóng đổ về phía trước và nước mới tràn lên bờ. Lưu ý: đọc kĩ chữ “không” trong đề để tránh chọn nhầm “gió”.
Kiến thức cần nhớ về sóng biển và thủy triều
1. Sóng biển là hình thức dao động của nước biển theo chiều thẳng đứng. Nguyên nhân chủ yếu là gió; gió càng mạnh, sóng càng to. Sóng bạc đầu là sóng có ngọn bị gió thổi tung thành bọt trắng.
2. Sóng thần có chiều cao có thể từ khoảng 20 – 40 m, truyền theo chiều ngang với tốc độ rất lớn (có thể vài trăm km/giờ). Nguyên nhân chủ yếu là động đất dưới đáy biển; ngoài ra còn do núi lửa phun ngầm, bão. Sóng thần có sức tàn phá rất lớn ở vùng ven biển.
3. Thủy triều là hiện tượng dao động thường xuyên, có chu kì của các khối nước trong biển và đại dương. Nguyên nhân là sức hút của Mặt Trăng và Mặt Trời (Mặt Trăng ảnh hưởng nhiều hơn vì ở gần Trái Đất).
- Triều cường (dao động lớn nhất): Mặt Trăng, Mặt Trời, Trái Đất thẳng hàng, vào ngày trăng tròn và không trăng.
- Triều kém (dao động nhỏ nhất): Mặt Trăng, Mặt Trời, Trái Đất vuông góc, vào ngày trăng thượng huyền và hạ huyền.
Mẹo nhớ: “Gió sinh sóng – Đất rung sinh sóng thần – Trăng sinh triều”.
Câu hỏi luyện tập tương tự
Câu 1. Nguyên nhân chủ yếu tạo nên sóng biển là
A. gió. B. động đất. C. sức hút của Mặt Trăng. D. dòng biển.
Đáp án: A. Gió truyền năng lượng cho mặt nước, tạo dao động sóng.
Câu 2. Nguyên nhân chủ yếu gây ra sóng thần là
A. gió mạnh thổi thường xuyên. B. động đất dưới đáy biển. C. sức hút của Mặt Trời. D. dòng biển lạnh.
Đáp án: B. Động đất làm đáy biển dịch chuyển đột ngột, đẩy khối nước khổng lồ tạo sóng thần.
Câu 3. Hiện tượng nước biển dâng lên, hạ xuống có chu kì do sức hút của Mặt Trăng và Mặt Trời gọi là
A. sóng biển. B. sóng thần. C. thủy triều. D. dòng biển.
Đáp án: C. Đây là định nghĩa thủy triều.
Câu hỏi thường gặp
Nguyên nhân chủ yếu tạo ra sóng biển là gì?
Nguyên nhân chủ yếu là gió. Gió thổi trên mặt biển truyền năng lượng cho nước, tạo ra sóng; gió càng mạnh thì sóng càng lớn.
Sóng biển và thủy triều khác nhau thế nào?
Sóng biển là dao động của nước theo chiều thẳng đứng, chủ yếu do gió; thủy triều là sự dâng lên, hạ xuống có chu kì của mực nước biển do sức hút của Mặt Trăng và Mặt Trời.
Sóng thần do đâu mà có?
Sóng thần chủ yếu do động đất dưới đáy biển, ngoài ra có thể do núi lửa phun ngầm hoặc bão.
Khi có sóng, nước biển có trôi vào bờ không?
Ngoài khơi, các phần tử nước chủ yếu dao động tại chỗ; dạng sóng và năng lượng mới truyền vào bờ. Chỉ ở vùng nước nông gần bờ, sóng đổ xuống và nước mới tràn lên bờ.