Trả lời nhanh
Một nền kinh tế tăng trưởng bền vững thể hiện ở tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và ổn định trong thời gian dài, đồng thời gắn với tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường. Nói cách khác, hôm nay tăng trưởng nhưng không làm cạn kiệt tài nguyên hay để lại gánh nặng cho thế hệ mai sau.
Hiểu đúng về tăng trưởng kinh tế bền vững
Tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng quy mô sản lượng của nền kinh tế trong một thời kì nhất định, thường đo bằng tốc độ tăng GDP hoặc GNI. Còn “bền vững” nghĩa là tăng trưởng ấy có thể duy trì lâu dài mà không đánh đổi những giá trị khác.
Vì vậy, khi gặp câu hỏi này, em cần nhớ ba “chân kiềng” của tăng trưởng bền vững:
- Kinh tế: tốc độ tăng trưởng hợp lí, ổn định, dựa trên năng suất, khoa học – công nghệ, chứ không chỉ dựa vào khai thác tài nguyên.
- Xã hội: thành quả tăng trưởng được chia sẻ tương đối công bằng, thu hẹp chênh lệch giàu nghèo, tạo việc làm, nâng cao chất lượng cuộc sống.
- Môi trường: sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên; hạn chế ô nhiễm; thích ứng với biến đổi khí hậu.
Vì sao phải có đủ cả ba yếu tố?
Thử hình dung một địa phương tăng GDP 10% mỗi năm nhờ khai thác khoáng sản ồ ạt. Vài năm sau mỏ cạn, sông suối ô nhiễm, người dân không có nghề mới. Tăng trưởng đó nhanh nhưng không bền, vì nó phá hủy chính nền tảng để tăng trưởng tiếp.
Ngược lại, nếu chỉ chú trọng bảo vệ môi trường mà kinh tế đình trệ thì không có nguồn lực để cải thiện đời sống. Do đó cần hài hòa cả ba mặt.
Bảng phân biệt: tăng trưởng bền vững và tăng trưởng không bền vững
| Tiêu chí | Tăng trưởng bền vững | Tăng trưởng không bền vững |
|---|---|---|
| Tốc độ | Ổn định, duy trì lâu dài | Tăng đột biến rồi suy giảm |
| Động lực | Công nghệ, tri thức, năng suất lao động | Khai thác tài nguyên, lao động giá rẻ |
| Xã hội | Công bằng, giảm nghèo, nhiều cơ hội | Phân hóa giàu nghèo gia tăng |
| Môi trường | Được bảo vệ, tài nguyên được tái tạo | Ô nhiễm, cạn kiệt tài nguyên |
Những cách hiểu sai thường gặp khi làm trắc nghiệm
Đề thường đưa ra các vế gần giống đáp án đúng nhưng thiếu hoặc sai một điều kiện. Em hãy loại trừ như sau:
- “Tốc độ tăng trưởng cao nhưng không cần quan tâm môi trường” – sai, vì thiếu yếu tố bảo vệ môi trường.
- “Tăng trưởng nhanh dựa vào khai thác tài nguyên thiên nhiên” – sai, vì làm cạn kiệt tài nguyên, không duy trì lâu dài.
- “Tăng trưởng đi đôi với việc gia tăng chênh lệch giàu nghèo” – sai, vì trái với công bằng xã hội.
- “Tăng trưởng thấp để bảo vệ môi trường tuyệt đối” – sai, vì bền vững không có nghĩa là ngừng phát triển.
Lưu ý: trang cũ không còn bản lưu nên mình không có sẵn bốn phương án gốc. Nếu đề của em có phương án khác, hãy chọn phương án nêu đủ ba nội dung: tăng trưởng ổn định, tiến bộ – công bằng xã hội, bảo vệ môi trường.
Mẹo nhớ nhanh
Em nhớ công thức “Nhanh – Ổn – Công bằng – Xanh“: tăng trưởng đủ nhanh, ổn định lâu dài, chia sẻ công bằng và thân thiện với môi trường. Phương án nào thiếu một trong bốn ý này thường là phương án nhiễu.
Liên hệ thực tế ở Việt Nam
Việt Nam theo đuổi mục tiêu phát triển bền vững: chuyển dịch từ tăng trưởng dựa vào vốn và lao động sang dựa vào năng suất, đổi mới sáng tạo; đẩy mạnh năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn; thực hiện các chính sách an sinh xã hội, giảm nghèo đa chiều. Đó là những biểu hiện cụ thể của tăng trưởng bền vững.
Bài luyện tập
- Một tỉnh có GDP tăng 9%/năm nhưng sông ngòi bị ô nhiễm nặng do nhà máy xả thải. Tăng trưởng này có bền vững không? Vì sao?
Đáp án: Không, vì thiếu yếu tố bảo vệ môi trường, tăng trưởng khó duy trì lâu dài và ảnh hưởng sức khỏe người dân. - Biện pháp nào góp phần tăng trưởng bền vững: (a) đầu tư công nghệ sạch, (b) khai thác rừng tự nhiên tối đa để xuất khẩu gỗ?
Đáp án: (a), vì tăng năng suất và giảm tác động môi trường; (b) làm suy kiệt tài nguyên. - Điền vào chỗ trống: “Tăng trưởng bền vững là tăng trưởng kinh tế ổn định, đi đôi với … và …”.
Đáp án: tiến bộ, công bằng xã hội; bảo vệ môi trường.
Câu hỏi thường gặp
Tăng trưởng bền vững khác tăng trưởng kinh tế thông thường ở điểm nào?
Tăng trưởng kinh tế chỉ nói đến sự gia tăng sản lượng (GDP, GNI). Tăng trưởng bền vững đòi hỏi thêm tính ổn định lâu dài, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường.
Tăng trưởng bền vững có phải là tăng trưởng chậm không?
Không. Bền vững không có nghĩa là chậm mà là tốc độ hợp lí, ổn định và không đánh đổi môi trường hay công bằng xã hội.
Chỉ tiêu nào thường dùng để đo tăng trưởng kinh tế?
Thường dùng tốc độ tăng GDP hoặc GNI, có thể tính theo tổng quy mô hoặc bình quân đầu người.
Học sinh có thể góp phần vào tăng trưởng bền vững như thế nào?
Bằng việc học tập tốt để nâng cao tri thức, tiết kiệm điện nước, hạn chế rác thải nhựa và tuyên truyền lối sống thân thiện môi trường.