Trả lời nhanh
Đáp án đúng là phương án ancol. Mọi cacbohiđrat (glucozơ, fructozơ, saccarozơ, tinh bột, xenlulozơ) đều có nhiều nhóm –OH của ancol trong phân tử. Nhóm anđehit (–CHO) hay xeton (C=O) chỉ có ở một số loại, ví dụ saccarozơ không có nhóm nào trong hai nhóm này.
Đề bài
Câu hỏi: Cacbohiđrat nhất thiết phải chứa nhóm chức của: ancol, anđehit, xeton (và một phương án nhiễu khác tuỳ đề). Thứ tự các phương án có thể khác nhau giữa các đề, nhưng đáp án luôn là nhóm chức ancol.
Vì sao chọn ancol?
Cacbohiđrat là hợp chất hữu cơ tạp chức, thường có công thức chung Cn(H2O)m. Đặc điểm chung nhất là có nhiều nhóm –OH (polihiđroxi). Đó là lý do cacbohiđrat đều hoà tan được Cu(OH)2 ở nhiệt độ thường.
| Chất | Nhóm –OH ancol | Nhóm –CHO | Nhóm C=O (xeton) |
|---|---|---|---|
| Glucozơ C6H12O6 | Có (5 nhóm) | Có (dạng mạch hở) | Không |
| Fructozơ C6H12O6 | Có (5 nhóm) | Không | Có (dạng mạch hở) |
| Saccarozơ C12H22O11 | Có (8 nhóm) | Không | Không |
| Tinh bột (C6H10O5)n | Có | Không (không có nhóm CHO tự do) | Không |
| Xenlulozơ [C6H7O2(OH)3]n | Có (3 nhóm mỗi mắt xích) | Không | Không |
Nhìn bảng, cột “–OH ancol” là cột duy nhất luôn “Có”. Vì vậy đây là nhóm chức nhất thiết phải có.
Loại trừ các phương án sai
- Anđehit: sai, vì fructozơ (mạch hở có nhóm xeton), saccarozơ, tinh bột, xenlulozơ không có nhóm –CHO tự do. Saccarozơ không tham gia phản ứng tráng bạc.
- Xeton: sai, vì glucozơ có –CHO chứ không có C=O xeton. Các polisaccarit cũng không có.
- Phương án nhiễu khác (như amin, axit): cacbohiđrat chỉ chứa C, H, O và không có nhóm –NH2, –COOH.
Bằng chứng bằng phản ứng hoá học
Các cacbohiđrat đều hoà tan Cu(OH)2 ở nhiệt độ thường, tạo dung dịch xanh lam do các nhóm –OH kề nhau. Hiện tượng: kết tủa xanh tan, dung dịch màu xanh lam đặc trưng.
2C6H12O6 + Cu(OH)2 → (C6H11O6)2Cu + 2H2O
2C12H22O11 + Cu(OH)2 → (C12H21O11)2Cu + 2H2O
Còn phản ứng tráng bạc chỉ xảy ra với chất có nhóm –CHO (glucozơ; fructozơ cũng tráng bạc do chuyển hoá thành glucozơ trong môi trường kiềm), không xảy ra với saccarozơ, tinh bột, xenlulozơ.
Mẹo nhớ và lỗi hay gặp
- Mẹo: “Đường nào cũng nhiều OH” – cứ là cacbohiđrat thì nghĩ đến polihiđroxi trước.
- Lỗi hay gặp: thấy glucozơ có phản ứng tráng bạc nên chọn anđehit. Đáp án “nhất thiết” đòi hỏi đúng với mọi cacbohiđrat, không chỉ glucozơ.
- Lỗi khác: nghĩ fructozơ có nhóm –CHO. Fructozơ có nhóm C=O xeton, nhưng vẫn tráng bạc nhờ chuyển hoá trong môi trường kiềm.
Bài luyện tập
- Chất nào sau đây không tham gia phản ứng tráng bạc: glucozơ, fructozơ, saccarozơ?
Đáp án: saccarozơ, vì không có nhóm –CHO tự do (và không chuyển hoá thành chất có nhóm –CHO trong môi trường kiềm). - Nhóm chức nào có mặt trong cả glucozơ lẫn xenlulozơ?
Đáp án: nhóm –OH của ancol. - Dùng một thuốc thử để phân biệt dung dịch glucozơ và dung dịch etanol?
Đáp án: có thể dùng dung dịch AgNO3/NH3, đun nhẹ. Glucozơ tạo lớp bạc sáng, etanol không phản ứng. (Cu(OH)2 không phân biệt được vì etanol không hoà tan Cu(OH)2 nhưng glucozơ thì có, nên cũng dùng được: glucozơ tạo dung dịch xanh lam.)
Câu hỏi thường gặp
Cacbohiđrat nhất thiết phải chứa nhóm chức nào?
Nhóm chức ancol, tức nhiều nhóm –OH. Đây là điểm chung của mọi cacbohiđrat từ monosaccarit đến polisaccarit.
Vì sao không chọn anđehit?
Vì chỉ một số cacbohiđrat như glucozơ có nhóm –CHO. Fructozơ, saccarozơ, tinh bột, xenlulozơ không có nhóm –CHO tự do.
Saccarozơ có nhóm chức anđehit không?
Không. Saccarozơ chỉ có các nhóm –OH và liên kết glicozit, nên không tráng bạc, không làm mất màu nước brom.
Cacbohiđrat có phải luôn có công thức Cn(H2O)m không?
Đa số có công thức đó nên có tên gọi hiđrat của cacbon, nhưng đây là công thức tổng quát. Điều chắc chắn về cấu tạo là chứa nhiều nhóm –OH.