Trả lời nhanh
Bài thực hành biểu diễn vật thể gồm bốn bước: đọc bản vẽ hai hình chiếu và phân tích hình dạng ổ trục; vẽ hình chiếu thứ ba; vẽ hình cắt; vẽ hình chiếu trục đo. Em làm theo đúng thứ tự này, luôn giữ quy tắc dài bằng, cao bằng, rộng bằng giữa các hình chiếu thì bản vẽ sẽ chính xác và dễ kiểm tra.
Chuẩn bị trước khi vẽ
- Dụng cụ: bút chì cứng và mềm, thước kẻ, thước đo góc hoặc êke, compa, tẩy, giấy vẽ khổ A4.
- Khung bản vẽ và khung tên theo tiêu chuẩn đã học ở các bài trước.
- Tỉ lệ: nếu đề cho tỉ lệ 1:1 thì kích thước trên giấy bằng đúng kích thước thật của vật thể.
Một mẹo nhỏ: vẽ nhẹ tay bằng nét mảnh trước, kiểm tra xong mới tô đậm các nét thấy. Cách này giúp tẩy sửa dễ dàng mà giấy không bị bẩn.
Bước 1: Đọc bản vẽ hai hình chiếu, phân tích hình dạng ổ trục
Đề cho sẵn hai hình chiếu của ổ trục. Em quan sát hình chiếu đứng trước, sau đó đối chiếu với hình chiếu bằng hoặc hình chiếu cạnh được cho.
- Chia vật thể thành các khối đơn giản: khối hộp chữ nhật làm đế, khối trụ rỗng làm thân, các lỗ tròn để lắp bu lông.
- Xác định vị trí tương đối của từng khối: khối nào ở trên, ở dưới, ở trước, ở sau.
- Dùng nét đứt để nhận ra những phần bị che khuất, như lỗ trụ hay rãnh nằm bên trong.
Khi phân tích xong, em nên mô tả lại bằng lời: vật thể gồm mấy khối, hình dạng ra sao. Nếu mô tả được trôi chảy, việc vẽ tiếp sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều.
Bước 2: Vẽ hình chiếu thứ ba
Hình chiếu thứ ba là hình chiếu còn thiếu, thường là hình chiếu cạnh. Em dựa vào quy tắc giữa các hình chiếu.
| Cặp hình chiếu | Kích thước bằng nhau |
| Hình chiếu đứng và hình chiếu bằng | Chiều dài |
| Hình chiếu đứng và hình chiếu cạnh | Chiều cao |
| Hình chiếu bằng và hình chiếu cạnh | Chiều rộng |
Cách làm: kẻ các đường dóng từ hình chiếu đứng sang bên phải để lấy chiều cao. Lấy chiều rộng từ hình chiếu bằng bằng cách dùng đường nghiêng 45 độ hoặc dùng compa chuyển kích thước. Sau đó nối các điểm lại thành hình, các cạnh khuất vẽ bằng nét đứt.
Bước 3: Vẽ hình cắt
Hình cắt giúp thể hiện rõ phần rỗng bên trong ổ trục. Em tưởng tượng dùng một mặt phẳng cắt đi qua trục đối xứng của vật thể, bỏ phần phía trước, rồi chiếu phần còn lại.
- Phần vật liệu bị mặt phẳng cắt đi qua được kẻ nét gạch gạch bằng nét liền mảnh, nghiêng 45 độ, các nét cách đều nhau.
- Phần lỗ rỗng không kẻ gạch gạch.
- Các đường bao thấy được vẽ bằng nét liền đậm; các cạnh khuất không cần vẽ nữa khi đã có hình cắt.
Cần ghi rõ vị trí mặt phẳng cắt trên hình chiếu liên quan nếu đề yêu cầu, để người đọc bản vẽ biết hình cắt lấy từ đâu.
Bước 4: Vẽ hình chiếu trục đo
Hình chiếu trục đo cho hình dung ba chiều của vật thể trên một hình duy nhất. Với bài này, em thường dùng một trong hai loại sau.
| Loại | Đặc điểm chính |
| Trục đo vuông góc đều | Ba trục tạo với nhau các góc 120 độ, hệ số biến dạng bằng nhau trên cả ba trục (bằng 1 khi vẽ). |
| Trục đo xiên góc cân | Mặt trước vẽ đúng hình dạng thật; trục chiều sâu nghiêng 45 độ, hệ số biến dạng trên trục này bằng 0,5. |
Quy trình dựng: vẽ hệ trục, dựng hình hộp bao ngoài của vật thể, rồi cắt dần các phần thừa để ra hình dạng cuối. Lưu ý các đường tròn nằm trong mặt phẳng song song với mặt phẳng toạ độ sẽ biến thành elip khi dựng trục đo vuông góc đều.
Gợi ý cách tiếp cận sáu vật thể trong phần bài tập
Đề bài thường cho nhiều vật thể như giá có lỗ tròn, giá có mặt nghiêng, giá có lỗ chữ nhật, giá có rãnh, giá chạc tròn và giá chạc lệch. Dù vật thể nào, em vẫn làm theo bốn bước trên. Điểm khác nhau nằm ở bước phân tích hình dạng.
- Giá có lỗ tròn, lỗ chữ nhật: chú ý nét đứt thể hiện lỗ khuất và vị trí tâm lỗ.
- Giá có mặt nghiêng: mặt nghiêng cho hình chiếu bị co ngắn, cần dóng đúng điểm đầu và điểm cuối.
- Giá có rãnh: ở hình cắt, rãnh làm thay đổi đường bao nên phải vẽ cẩn thận.
- Giá chạc tròn, chạc lệch: phần chạc tròn có thể cho hình tròn ở một hình chiếu và hình chữ nhật ở hình chiếu khác.
Bảng kiểm tra bản vẽ trước khi nộp
- Ba hình chiếu có thẳng hàng và đúng quy tắc dài bằng, cao bằng, rộng bằng không?
- Nét thấy là nét liền đậm, nét khuất là nét đứt mảnh đã đúng chưa?
- Đường tâm, đường trục có dùng nét chấm gạch mảnh không?
- Hình cắt đã kẻ gạch gạch đúng góc 45 độ chưa?
- Hình chiếu trục đo có đúng góc trục và hệ số biến dạng không?
- Khung tên đã điền đủ chưa?
Lỗi sai thường gặp
- Vẽ sai thứ tự hình chiếu: hình chiếu cạnh phải đặt bên phải hình chiếu đứng, hình chiếu bằng nằm bên dưới.
- Quên nét đứt cho phần khuất, làm bản vẽ không đủ thông tin.
- Kẻ gạch gạch cả vào lỗ rỗng trong hình cắt.
- Dùng nhầm hệ số biến dạng khi vẽ trục đo xiên góc cân.
Câu hỏi ôn nhanh
- Hình cắt khác hình chiếu thông thường ở điểm nào? Đáp án: Hình cắt thể hiện phần bên trong bằng cách tưởng tượng cắt vật thể, phần tiếp xúc mặt phẳng cắt được kẻ gạch gạch.
- Vì sao vẽ hình chiếu trục đo? Đáp án: Để thấy được hình dạng ba chiều của vật thể trên một hình duy nhất, giúp dễ hình dung.
Câu hỏi thường gặp
Bài thực hành biểu diễn vật thể gồm mấy bước?
Gồm bốn bước: đọc bản vẽ hai hình chiếu và phân tích hình dạng, vẽ hình chiếu thứ ba, vẽ hình cắt, rồi vẽ hình chiếu trục đo.
Quy tắc giữa các hình chiếu là gì?
Hình chiếu đứng và hình chiếu bằng bằng nhau về chiều dài; đứng và cạnh bằng nhau về chiều cao; bằng và cạnh bằng nhau về chiều rộng.
Nét gạch gạch trong hình cắt kẻ như thế nào?
Là nét liền mảnh, nghiêng khoảng 45 độ so với đường bao, các nét cách đều nhau và chỉ kẻ trên phần vật liệu bị cắt.
Hệ số biến dạng trong trục đo xiên góc cân là bao nhiêu?
Trên hai trục nằm trong mặt phẳng trước hệ số bằng 1, còn trên trục chiều sâu nghiêng 45 độ hệ số bằng 0,5.