Trả lời nhanh
Chất cách điện là vật liệu không cho dòng điện chạy qua, thường gặp là nhựa, cao su, sứ, thủy tinh, gỗ khô, giấy khô. Khi đề cho các phương án gồm kim loại (đồng, nhôm, sắt…) và một vật liệu thuộc nhóm trên, em chọn vật liệu thuộc nhóm đó, vì các hạt mang điện trong chúng gần như không di chuyển tự do được.
Chất cách điện là gì?
Chất cách điện là chất không cho dòng điện đi qua (hoặc cho đi qua rất yếu). Ngược lại, chất dẫn điện là chất cho dòng điện đi qua. Trong vật dẫn điện có nhiều hạt mang điện tự do; trong vật cách điện thì hầu như không có.
Cách kiểm tra đơn giản: lắp một mạch gồm pin, bóng đèn, công tắc và hai đầu dây hở. Chạm hai đầu dây vào vật cần thử. Đèn sáng thì vật dẫn điện, đèn không sáng thì vật cách điện.
Bảng phân loại vật liệu thường gặp
| Chất dẫn điện | Chất cách điện |
|---|---|
| Kim loại: đồng, nhôm, sắt, vàng, bạc… | Nhựa (PVC, ni lông…) |
| Than chì (lõi bút chì) | Cao su |
| Dung dịch muối, axit, bazơ; nước máy, nước biển | Sứ, thủy tinh |
| Cơ thể người | Gỗ khô, giấy khô, vải khô, không khí khô |
Cách làm câu “Vật liệu nào sau đây là chất cách điện?”
- Gạch bỏ kim loại trước. Đồng, nhôm, sắt, thép, bạc… đều là chất dẫn điện nên không thể là đáp án.
- Chú ý “bẫy” than chì. Lõi bút chì trông không giống kim loại nhưng vẫn dẫn điện.
- Chú ý “bẫy” nước. Nước máy, nước muối, nước mưa có lẫn chất tan nên dẫn điện; không chọn làm chất cách điện.
- Chọn vật liệu thuộc nhóm nhựa – cao su – sứ – thủy tinh – gỗ khô.
Vì sao người ta dùng chất cách điện trong thực tế?
- Vỏ dây điện làm bằng nhựa hoặc cao su để dòng điện không truyền sang tay người và không chập mạch giữa các dây.
- Chuôi tua vít, kìm điện bọc nhựa để thợ điện không bị giật.
- Chén sứ trên cột điện cao thế ngăn dòng điện truyền xuống cột.
- Vỏ ổ cắm, phích cắm bằng nhựa cứng để an toàn khi sử dụng.
Lỗi sai thường gặp
- Nghĩ “cứng thì cách điện”. Sắt rất cứng nhưng dẫn điện tốt.
- Nghĩ gỗ luôn cách điện. Gỗ khô cách điện; gỗ ẩm có nước nên dẫn điện được, nguy hiểm khi ở gần điện.
- Nghĩ cách điện là tuyệt đối. Với điện áp rất cao, vật cách điện vẫn có thể bị đánh thủng. Vì thế đồ bảo hộ điện phải đạt tiêu chuẩn.
- Quên nước nguyên chất. Nước nguyên chất gần như không dẫn điện, nhưng nước dùng hằng ngày thì dẫn điện nên không được dùng tay ướt chạm vào thiết bị điện.
Mẹo nhớ nhanh
Em nhớ câu: “Kim loại và than chì thì dẫn; nhựa, cao su, sứ, thủy tinh thì cách.” Trong đề trắc nghiệm có một đáp án đúng, nên chỉ cần tìm xem phương án nào không thuộc nhóm kim loại hay dung dịch.
Luyện tập (ví dụ tự đặt)
Câu 1. Trong các vật sau: thìa nhôm, cốc thủy tinh, dây đồng, thước nhựa, lõi bút chì. Những vật nào là vật cách điện?
Đáp án: cốc thủy tinh và thước nhựa. Thìa nhôm, dây đồng là kim loại; lõi bút chì là than chì nên đều dẫn điện.
Câu 2. Điền vào chỗ trống: Vỏ dây điện được làm bằng … vì … .
Đáp án: nhựa (hoặc cao su) vì chúng là chất cách điện, giúp tránh giật điện và chập mạch.
Câu 3. Một bạn nói: “Gỗ lúc nào cũng cách điện nên cầm cây gỗ ướt chạm vào dây điện hở vẫn an toàn.” Nhận định này đúng không?
Đáp án: Sai. Gỗ ướt có nước thấm vào nên dẫn điện được, rất nguy hiểm; chỉ gỗ khô mới cách điện tốt.
Câu hỏi thường gặp
Chất cách điện là gì?
Là chất không cho dòng điện chạy qua, ví dụ nhựa, cao su, sứ, thủy tinh, gỗ khô. Chúng được dùng làm vỏ bọc dây điện và dụng cụ bảo vệ người dùng điện.
Than chì có phải chất cách điện không?
Không. Than chì (lõi bút chì) dẫn điện khá tốt, dù nó không phải kim loại. Đây là chỗ nhiều bạn dễ nhầm trong bài trắc nghiệm.
Nước có dẫn điện không?
Nước máy, nước biển, nước mưa có chứa chất tan nên dẫn điện. Chỉ nước nguyên chất mới gần như không dẫn điện, vì vậy không dùng tay ướt chạm vào thiết bị điện.
Làm sao biết một vật là dẫn điện hay cách điện?
Lắp vật đó vào mạch gồm pin, bóng đèn và công tắc. Nếu đèn sáng thì vật dẫn điện, nếu đèn không sáng thì vật cách điện.