Trả lời nhanh
Đất trồng có ba thành phần: chất rắn (chất vô cơ như cát, limon, sét và chất hữu cơ như mùn), chất lỏng (nước trong đất) và chất khí (không khí trong khe hở). Đối với cây trồng, đất giữ cho cây đứng vững và cung cấp nước, oxygen cùng các chất dinh dưỡng để cây sinh trưởng, phát triển.
Đất trồng gồm những thành phần nào?
Em hình dung một nắm đất như một “tòa nhà” có nhiều khe hở. Phần “tường” là các hạt rắn, còn trong các khe hở là nước và không khí. Vì vậy, đất trồng được chia thành ba pha: rắn, lỏng và khí.
| Thành phần | Gồm những gì | Đặc điểm cần nhớ |
|---|---|---|
| Chất rắn – chất vô cơ | Các hạt khoáng: cát, limon, sét; các muối khoáng | Chiếm tỉ lệ lớn nhất trong phần rắn; quyết định đất cát, đất thịt hay đất sét |
| Chất rắn – chất hữu cơ | Xác sinh vật phân giải, mùn, rễ cây, sinh vật sống trong đất | Ít về lượng nhưng giàu dinh dưỡng, làm đất tơi xốp |
| Chất lỏng | Nước trong đất, có hoà tan các chất dinh dưỡng | Nằm trong khe hở; rễ cây hút nước và muối khoáng hoà tan |
| Chất khí | Không khí: oxygen, carbon dioxide, nitrogen… | Nằm trong khe hở; rễ cần oxygen để hô hấp |
Lưu ý: nước và không khí cùng “chia nhau” các khe hở. Đất nhiều nước thì ít không khí, và ngược lại.
Vai trò của đất trồng đối với cây trồng
- Giữ cây đứng vững: rễ cắm và bám vào đất nên cây không bị đổ khi gặp gió, mưa.
- Cung cấp nước: nước trong đất là nguồn nước chính cho cây quang hợp, vận chuyển chất và giữ cây không bị héo.
- Cung cấp chất dinh dưỡng: đạm, lân, kali cùng nhiều nguyên tố khác có trong chất khoáng và mùn, được hoà tan trong nước rồi rễ hút lên.
- Cung cấp oxygen: rễ cây cũng hô hấp. Không khí trong đất cho rễ lấy oxygen và thải carbon dioxide.
Vì sao thiếu một thành phần thì cây phát triển kém?
- Đất ngập úng lâu ngày: nước chiếm hết khe hở, rễ thiếu oxygen nên hô hấp kém, dễ thối, lá vàng, cây chết.
- Đất khô cằn, nứt nẻ: thiếu nước nên rễ không hút được chất dinh dưỡng dù trong đất vẫn còn khoáng.
- Đất nghèo mùn: thiếu chất hữu cơ nên đất bị chặt, giữ nước và giữ phân kém, cây còi cọc.
- Đất quá chặt (đã nén): ít khe hở, ít không khí, rễ khó đâm sâu. Vì thế người nông dân phải xới, cuốc đất.
Mẹo nhớ nhanh
Nhớ câu “Rắn – Lỏng – Khí” cho thành phần. Với vai trò, nhớ “Đứng – Nước – Ăn – Thở“: đứng vững, có nước, có chất dinh dưỡng để “ăn”, có oxygen để “thở”.
Lỗi sai thường gặp
- Chỉ kể “nước, không khí, chất dinh dưỡng” mà quên chất rắn. Chất dinh dưỡng nằm trong phần rắn và hoà tan trong nước, không phải một pha riêng.
- Nhầm “chất hữu cơ” là toàn bộ chất rắn. Thực ra chất rắn gồm cả vô cơ và hữu cơ.
- Quên vai trò giữ cây đứng vững khi trả lời câu hỏi vai trò.
- Cho rằng rễ chỉ hút nước. Rễ còn cần oxygen từ đất để hô hấp.
Bài luyện tập
Câu 1. Kể tên các thành phần của đất trồng và cho biết thành phần nào chứa mùn.
Đáp án: Chất rắn, chất lỏng, chất khí. Mùn thuộc chất hữu cơ trong phần chất rắn.
Câu 2. Vì sao chậu cây cảnh tưới nước quá nhiều, đọng nước lâu ngày thì lá vàng và rễ thối?
Đáp án: Nước lấp đầy các khe hở, đẩy không khí ra ngoài, rễ thiếu oxygen nên hô hấp kém, bị thối, không hút được nước và dinh dưỡng, lá vàng.
Câu 3. Một thửa đất bị giẫm nén chặt, cây trồng mọc kém. Hãy giải thích và nêu biện pháp.
Đáp án: Đất chặt làm giảm khe hở nên thiếu không khí và nước thấm kém, rễ khó phát triển. Biện pháp: cày, xới cho đất tơi xốp, bón thêm phân hữu cơ.
Tóm tắt để ghi vào vở
- Thành phần: chất rắn (vô cơ + hữu cơ), chất lỏng (nước), chất khí (không khí).
- Vai trò: giữ cây đứng vững; cung cấp nước, oxygen và chất dinh dưỡng cho cây.
Câu hỏi thường gặp
Đất trồng gồm mấy thành phần chính?
Đất trồng gồm ba thành phần chính: chất rắn (gồm chất vô cơ và chất hữu cơ), chất lỏng (nước trong đất) và chất khí (không khí trong khe hở của đất).
Chất hữu cơ trong đất có vai trò gì?
Chất hữu cơ, nhất là mùn, cung cấp dinh dưỡng cho cây, giúp đất tơi xốp, giữ nước và giữ phân tốt hơn, đồng thời là thức ăn của sinh vật có ích trong đất.
Vì sao rễ cây cần không khí trong đất?
Rễ cây hô hấp như các bộ phận khác, cần oxygen để lấy năng lượng cho việc hút nước và muối khoáng. Đất thiếu không khí do ngập úng hoặc nén chặt làm rễ dễ thối.
Vai trò của đất trồng đối với cây trồng là gì?
Đất giữ cho cây đứng vững và cung cấp nước, oxygen, chất dinh dưỡng cần thiết để cây sinh trưởng và phát triển.