Đất feralit ở nước ta có màu đỏ vàng chủ yếu do tích tụ oxit sắt và oxit nhôm

Trả lời nhanh

Đất feralit ở nước ta có màu đỏ vàng chủ yếu do sự tích tụ oxit sắt (Fe2O3…) và oxit nhôm (Al2O3…). Trong điều kiện nóng ẩm, mưa nhiều, các chất dễ tan bị rửa trôi, còn các oxit sắt, nhôm khó tan thì ở lại trong tầng đất và nhuộm cho đất màu đỏ vàng.

Vì sao đất feralit có màu đỏ vàng?

Nước ta nằm trong vùng nhiệt đới ẩm gió mùa: nhiệt độ cao quanh năm, lượng mưa lớn. Đá mẹ bị phong hoá hoá học rất mạnh, tạo thành lớp vỏ phong hoá dày. Quá trình này gọi là quá trình feralit.

Diễn biến chính gồm ba bước:

  1. Phong hoá mạnh: khoáng vật trong đá bị phân huỷ nhanh nhờ nhiệt và nước.
  2. Rửa trôi: mưa nhiều cuốn đi các ion dễ tan như Ca2+, Mg2+, K+ (các chất badơ) và một phần silic (SiO2). Đất vì thế bị chua.
  3. Tích tụ: oxit sắt và oxit nhôm khó tan nên còn lại, chiếm tỉ lệ ngày càng lớn trong đất.

Các hợp chất sắt có màu đặc trưng: hematit (Fe2O3) cho màu đỏ, các hiđroxit sắt ngậm nước (kiểu goethit) cho màu vàng. Tuỳ độ ẩm và mức ngậm nước mà đất nghiêng về đỏ hay vàng, nên gọi chung là “đỏ vàng”. Oxit nhôm thì góp phần làm đất chua, nhiều sét, bí chặt.

Loại trừ các cách giải thích sai

Nếu đề cho nhiều phương án, em có thể dùng các lập luận sau để loại:

Cách nói thường gặp Vì sao sai
“Do có nhiều mùn” Đất feralit nghèo mùn vì chất hữu cơ phân giải nhanh trong nóng ẩm; mùn nhiều thường cho màu sẫm, không phải đỏ vàng.
“Do nhiều chất badơ (canxi, magie, kali)” Các chất này bị rửa trôi, đất feralit chua và nghèo badơ.
“Do phù sa sông bồi đắp” Đó là nguồn gốc của đất phù sa ở đồng bằng. Feralit hình thành tại chỗ ở vùng đồi núi.
“Do tích tụ muối, phèn” Đất mặn, đất phèn thuộc nhóm đất khác, có đặc điểm riêng.
“Do tích tụ oxit sắt và oxit nhôm” Đúng – là sản phẩm trực tiếp của quá trình feralit.

Đặc điểm và phân bố của đất feralit

  • Tính chất: chua, nghèo mùn, nhiều sét, dễ bị xói mòn khi mất lớp phủ rừng.
  • Phân bố: chiếm phần lớn diện tích vùng đồi núi thấp, dưới khoảng 900–1000 m.
  • Biến thể theo đá mẹ: trên đá badan (Tây Nguyên, Tây Nghệ An…) đất có màu đỏ thẫm, tầng dày, tơi xốp, hợp cây công nghiệp như cà phê, cao su, hồ tiêu; trên đá vôi đất thường đỏ nâu; trên đá granit, phiến sét thì màu đỏ vàng điển hình.
  • Sử dụng: trồng cây công nghiệp lâu năm, cây ăn quả, rừng. Cần giữ rừng, làm ruộng bậc thang, trồng xen để chống xói mòn.

Mẹo nhớ

Hãy nhớ câu: “Nóng ẩm – rửa trôi – còn sắt, nhôm – đỏ vàng”. Cái gì dễ tan thì trôi đi, cái gì khó tan thì ở lại và quyết định màu đất.

Lỗi sai thường gặp

  • Nhầm “feralit” là đất giàu dinh dưỡng vì có màu đỏ. Thực tế đất này chua, nghèo mùn (trừ đất đỏ badan khá tốt hơn).
  • Nhầm đất feralit với đất phù sa; chú ý nơi hình thành: đồi núi hay đồng bằng.
  • Chỉ nhớ “oxit sắt” mà quên “oxit nhôm” khi đề yêu cầu chọn đủ hai thành phần.

Bài luyện tập

Câu 1. Điền vào chỗ trống: “Quá trình feralit diễn ra mạnh trong điều kiện khí hậu … làm các chất … bị rửa trôi, còn lại oxit … và oxit …”.
Đáp án: nóng ẩm, mưa nhiều; badơ dễ tan (Ca2+, Mg2+, K+…); sắt; nhôm.

Câu 2. Vì sao đất feralit nếu mất rừng thì nhanh bạc màu, xói mòn?
Đáp án: đất nhiều sét, nghèo mùn, cấu trúc kém bền; mưa lớn trên sườn dốc dễ cuốn lớp đất mặt khi không còn tán rừng che chắn và rễ cây giữ đất.

Câu 3. Nêu hai biện pháp sử dụng hợp lí đất feralit ở đồi núi.
Đáp án: bảo vệ và trồng rừng; làm ruộng bậc thang, trồng cây theo đường đồng mức, bón phân hữu cơ, trồng xen cây họ đậu (nêu được hai ý là đạt).

Câu hỏi thường gặp

Đất feralit có màu đỏ vàng chủ yếu do đâu?

Do sự tích tụ oxit sắt và oxit nhôm sau khi các chất dễ tan bị rửa trôi trong điều kiện khí hậu nóng ẩm, mưa nhiều.

Quá trình feralit là gì?

Là quá trình phong hoá hoá học mạnh ở vùng nhiệt đới ẩm: đá mẹ bị phân huỷ, các ion badơ và một phần silic bị rửa trôi, còn lại oxit sắt, oxit nhôm tích tụ trong đất.

Đất feralit có tốt cho trồng trọt không?

Nhìn chung đất chua, nghèo mùn nên cần cải tạo. Riêng đất feralit trên đá badan khá tơi xốp, phù hợp với cà phê, cao su, hồ tiêu.

Đất feralit phân bố chủ yếu ở đâu?

Chủ yếu ở vùng đồi núi thấp của nước ta, chiếm phần lớn diện tích đất vùng đồi núi.